Uit: Ravage #14 van 4 november 2000

Extra uitgave in verband met de ontruiming van de Kalenderpanden

We kunnen het nog!

Een plezante aangelegenheid

Dinsdag 31 oktober 2000 vroeg in de ochtend zijn na een lange tijd van onzekerheid en soms een sprankje hoop dan toch de Kalenderpanden aan het Entrepotdok in Amsterdam ontruimd. Na een feestelijke laatste avond en een nacht lang creatief barricade bouwen volgde een twee uur durende slag met de ME. Uiteindelijk hebben de krakers de aftocht moeten blazen. Een verslag van binnenuit.

Dinsdagnacht, een uur of een. De laatste tonen van de '4tuoze matrozen' sterven weg en dat was het. Dat was het? Desolaat staan honderden mensen voor de Kalenderpanden. Dit kan niet waar zijn! We gaan dit toch niet zomaar opgeven? Juist op dat moment slepen enkele krakers een aantal grote stalen stellingen uit het pand die naar het kruispunt voor de Kalenderpanden worden gesleept. Ik kan mijn ogen niet geloven. Voor mij ontstaat binnen enkele minuten een gigantische stalen barricade.

Achter mij blijken andere actievoerders zo slim te zijn geweest om de bruggen (een draaibrug en een ophaalbrug) open te zetten. De panden zijn afgegrendeld en de ME die komt kijken is te laat. De uren die volgen worden gekenmerkt door een aaneenschakeling van de meest inspirerende vormen van barricadebouwen die ik ooit gezien heb. Een broedplaats in de praktijk. Er wordt aan de ene kant van het pand gewerkt aan een constructie die moet voorkomen dat de bruggen weer gesloten kunnen worden. Aan de andere kant van de panden wordt met een combinatie van grote stalen constructies en diepe kuilen geprobeerd een onneembare vesting te creëren.

Ik wordt verlicht door lassende barricadebouwers.Op de achtergrond de Vrije Keyser-radio, vaak overstemd door het geluid van stoeptegels die worden opgestapeld en jekkers die de straat openrijten. Op een gegeven moment blijkt er zelfs een kleine graafmachine voorhanden om de graafwerkzaamheden te vergemakkelijken. Het is onvoorstelbaar hoeveel werk er door velen in een paar uur kan worden verzet.

Lol

Terug naar de achterzijde van de Kalenderpanden. Daar is inmiddels alles rustig. Passerende buurtbewoners, taxichaufeurs en fietsers moeten zich inderhaast omkeren. Maar men ziet er over het algemeen de lol wel van in. De overburen zijn blij om nu eens een keer op de eerste rang te zitten in plaats van voor de televisie. Techneuten proberen ondertussen de precieze mechaniek van de draaibrug te doorgronden, om deze in voorkomende gevallen snel open of dicht te kunnen draaien. Uiteindelijk lukt dit en is de brug eenvoudig met de hand te bedienen.

Aan de voorzijde van de Kalenderpanden is de ME er vroeg bij. Rond een uur of vijf beginnen ze met het opruimen van de eerste barricade op de Hoogte Kadijk, op ruim honderd meter afstand van het pand. De eerste poging levert drie gewonden op aan de zijde van de ME. Dit als gevolg van een regen van stenen. De shovel heeft weinig moeite met deze eerste hindernis.

Aanmerkelijk moeilijker krijgt de ME het bij de barricades op de hoek van de Hoogte Kadijk en het Entrepotdok. Een stevig spinnenweb van steigerpijpen met daar bovenop een grote varriëteit aan brandbare spullen. Het waterkanon en de shovel krijgen hier bij elke poging die ze ondernemen de volle laag te verduren door toedoen van met stenen gooiende krakers. Het vuur van de barricades wordt brandende gehouden, maar de wind helpt ook een handje. De zwarte rook waait voortdurend in de richting van de ME-peletons.

Ook de grote hoeveelheden traangas die onze kant opkomt, vinden na enige seconden hun weg weer terug richting afzender. Grotendeels door de gunstige harde westenwind, maar ook doordat de projectielen worden teruggegooid. Desondanks houden veel mensen tranende ogen en geïrriteerde luchtwegen over van het chemische spul.

Vuurpijlen

De barricade blijkt op een zeer strategisch punt te liggen. Terwijl de shovel probeert er doorheen te komen staan de krakers veilig achter een stevig hek en zoeken de beschutting van een muur. Op een gegeven moment gaat het er hard aan toe; een salvo traangas granaten wordt door de krakers beantwoord met een groot aantal vuurpijlen in de tegenovergestelde richting.

Het lijkt welhaast alsof de politie kiest voor de weg met de meeste weerstand. Ze willen per sé door de zwaarste straatbarricades breken. De meer open routes over het terrein van het in aanbouw zijnde gebouw ernaast vindt men waarschijnlijk te gevaarlijk vanwege de onoverzichtelijke situatie. Bij de draaibrug arriveert weliswaar een politieboot, maar die blijft aan de overkant van het Entrepotdok liggen. Her en der cirkelen er wat arrestatie-eenheden rond. Maar niks om zenuwachtig van te worden.

Om een uur of zeven doet de politie alsnog een halfslachtige poging om bij de draaibrug aan het Entrepotdok in actie te komen. Een arrestatie-eenheid lijkt de brug te willen bestormen. Die wordt echter snel open gedraaid en de poging strandt. Hierbij wordt wel een omstander gearresteerd. Vlak hierna blijken aan de voorkant de barricades dan toch eindelijk geslecht te zijn door de politie, terwijl arrestatieteams in burger via andere routes naderbij komen.

We besluiten de Vrijstaat Kalenderpanden definitief te verlaten door een van de bruggen weer dicht te draaien. Enkele personen waarvan de politie "betrokkenheid" vermoedt, worden gearresteerd. Vervolgens raakt de politie onze groep kwijt, ondanks een helikopter en de overal aanwezige verkennings- en arrestatie-eenheden.

Hiermee is met een daverende klap een einde gekomen aan het project Kalenderpanden, die bij haar laatste stuiptrekking het stempel Barricade-Broedplaats meer dan waard is gebleken.

.........................

Vrankrijk achter rellen?

Burgemeester Patijn hekelde dinsdagmiddag 31 oktober 2000 in een vergadering van de gemeenteraadscommisise Algemene Zaken vooral het geweld dat gebruikt was door de krakers bij de ontruiming van de Kalenderpanden. Met name het gooien van bakstenen en puntige ijzeren steigeronderdelen werd door de burgemeester zwaar veroordeeld.

Patijn deed in de commissie ook een voorspelling voor de toekomst: bij komende ontruimingen zal er meer geweld worden gebruikt en zullen er meer troepen worden ingezet. "Want we moeten laten zien wie de baas is op straat", aldus de burgemeester. De VVD vond dit niet ver genoeg gaan en riep de Patijn op hardere uitspraken te doen. GroenLinks wilde alleen een verslag op papier van de burgemeester over de gebeurtenissen, zonder zelf uitspraken te doen over de ontruimingen.

Amsterdam Anders/De Groenen zei in tegenstelling tot Patijn niet verrast te zijn over het hevige verzet. "De krakers hebben een jaar lang 'nee' te horen gekregen van de gemeente. Ondanks de brede maatschappelijke steun zijn alle bemiddelingspogingen en compromissen afgewezen. Dan is het niet raar dat mensen boos zijn", aldus de groene stadspartij. Andere partijen reageerden niet op de zaak en stemden daarmee kennelijk in met de visie van Patijn.

Tenslotte was het opmerkelijk dat hoofdcommissaris Kuiper in de wandelgangen tegen een verslaggever van het ANP zei dat er aanwijzingen zijn dat de harde kern van het voormalig krakersbolwerk Vrankrijk bij de acties betrokken was geweest. Hij kondigde aan dat de recherche dit gaat onderzoeken. Deze opmerking van Kuiper sluit aan bij de analyse die Patijn in de commissie maakte. Die beweerde dat niet de gebruikers/bewoners van de Kalenderpanden verantwoordelijk waren voor de "rellen" maar andere krakersgroepen.

...................

Artikel 141 toegepast

Bij de arrestatie van twaalf krakers in Amsterdam is gebruikgemaakt van het aangescherpte wetsartikel dat openlijke geweldpleging in groepsverband strafbaar stelt. Het Openbaar Ministerie en de politie baseerden zich tijdens de ontruimingen in Amsterdam op artikel 141 van het Wetboek van Strafrecht. In totaal werden er achttien personen gearresteerd.

Dit artikel werd voor het EK voetbal uitgebreid om het de politie mogelijk te maken om bij grootschalige ordeverstoringen gemakkelijker raddraaiers op te pakken. Bij de aanhouding hoeft er sinds de aanscherping van het wetsartikel geen sprake meer te zijn van verdenking van individuele betrokkenheid. Ook anderen aanzetten om met stenen te gooien kan een reden voor arrestatie zijn.

.....................

Stillen pakken krakers bij verrassing

Na de Slag om de Kalenderpanden legde deurwaarder Braan, met in z'n kielzog honderd stillen en evenzovele ME-ers, een bezoekje af aan gekraakte panden en etages gelegen aan de Wagenstraat, Prinsengracht, Herengracht, Ruyschsstraat en Willem de Zwijgerlaan. Het verf vloeide rijkelijk.

Half drie Hartenstraat. Voor de linie ME-ers houdt zich een groep mensen op die gebiologeerd de verrichtingen van de hoogwerker proberen te volgen. Voornamelijk voorbijgangers en bewoners van de straat. De container bungelt vervaarlijk vijftien meter boven de grond. Vanaf het kleine dak van het sprookjesachtige perceel op de hoek van de Herengracht met de Gasthuismolensteeg keilen in witte pakken gestoken krakers hun verfbommetjes in de richting van het waterkanon. Twee actievoerders schieten uit het niets tevoorschijn en bevestigen vliegensvlug een stuk plastic op de voorruit van het waterkwijlende vehikel. Er klinkt gejuich op uit het publiek als John Lennons Power to the people door een buurtbewoner wordt opgezet. De ME doet er uiteindelijk twee uur over om het pand te ontruimen.

Voordat de ME, die vandaag met 250 man op de been is, even daarvoor aan de lunch kon beginnen, werd er een pand aan de Prinsengracht ontruimd. De krakers, hier voor de gelegenheid gekleed in grijze overalls en bivakmutsen, hadden er overduidelijk zin in. Elke keer als het waterkanon met verfbommetjes werd getroffen, dansten de krakers een tango bovenop het dak. Tot genoegen van het toeziende publiek aan de overzijde van de gracht. De krakers kregen de handen van hun toeschouwers op elkaar door een stille op een voltreffer te trakteren. Een aanhoudingseenheid kon via een coffeeshop ongehinderd het dak van een belendend perceel bereiken, waarna het een koud kunstje bleek om bij verrassing de krakers in de boeien te slaan.

Min of meer parallel aan deze politie-actie vond de ontruiming van een pand in de Wagenstraat plaats. Omdat de ME-container niet tussen het smalle straatje kon manoeuvreren, laat staan op het schuine 'dak' van het kraakpand kon worden neergelaten, week men uit naar een leegstaand pand aan de Amstel. Vanaf het dak van ditzelfde pand werd even tevoren de ME nog bestookt, waarbij ook hier tot enthousiasme van het publiek een ME-er op het hoofd werd geraakt.

De krakers van de Wagenstraat hadden een verbindingsbruggetjes gemaakt met het pand aan de Amstel, dat leegstaat nadat eerdere krakers vervangende woonruimte kregen aangeboden. De BraTra is geruime tijd bezig geweest om de barricades aan de voorzijde van Amstelstraat 12 te slechten. In totaal werden er dinsdag 18 personen opgepakt.

.................

Afscheidsbal

Zeker duizend krakers, sympathisanten, buurtgenoten en andere belangstellenden bezochten op maandagavond 30 oktober 2000 de Kalenderpanden om nog eenmaal de sfeer van deze 'echte' broedplaats te proeven, horen, zien en voelen.

'Een plezante aangelegenheid' was de titel die de manifestatie aan de vooravond van de ontruiming had meegekregen. Plezant was het zeker, maar toch ook wel een beetje treurig. Ferry Heine, zanger van de Kift, was er zelfs een beetje stil van: "het is nou eenmaal geen feestelijke avond". De muziek van de Kift waarin de bezongen weemoed het feestelijke karakter niet in de weg staat, paste daarom uitstekend bij de stemming van de avond.

Dat Her Seele, Seein' Red en The Ex er niet waren, maakte niet eens zo heel veel uit. Er waren genoeg andere optredens van onder meer de 4 Tuoze Matrozen, Dorpsoude de Jong, de Association of Autonomous Astronauts, het Eilandenkoor, steltenlopers, vuurspuwers en natuurlijk Geert Mak. Deze 'stadchroniquer en geschiedschrijver' heeft zich het afgelopen jaar op meerdere manieren voor de Kalenderpanden ingezet en vertelde deze avond nog eens krachtig waarom.

Het gaat volgens Mak niet alleen om dit pand, maar om de stad die wordt ingenomen door de mensen met poen en die zo naar de knoppen gaat. Hij hekelde de gemeente die 90 miljoen wil stoppen in het creëren van broedplaatsen, maar aan de lopende band echte creatieve en bloeiende plekken ontruimd. "Hoewel ik vrees dat ik zelf deels verantwoordelijk ben voor de introductie van het begrip broedplaats, kan ik het woord inmiddels niet uitspreken zonder dat het struif over m'n lippen loopt", aldus Geert Mak.

Opvallend aan deze avond was dat het nog eens bevestigde hoe de krakers van de Kalenderpanden er in geslaagd zijn 'oude' krakers weer voor het kraken te interesseren. De avond had hierdoor veel weg van een reünie. Sommige van hen konden zelfs de verleiding niet weerstaan om de heel nacht te blijven en zoals vroeger straatstenen te keilen naar de ME. "Vroeger had ik een gooiarm, nu een muisarm. Het is heerlijk om weer eens te gooien", zo liet een van hen zich ontvallen.

..................

Een prachtig afscheid!

De 'Kalenderjaren' uitgeluid door vele sympatisanten, geen aanwaaiend gelegenheidsreltuig. Velen verrast door de diepe gedrevenheid waarmee breed gevochten werd voor het behoud van een tastbaar ideaal.

En de prachtige tekst bij de ontruimingsbeelden op 't NOS Journaal van 18.00 uur gehoord? Welhaast een poëtische aanklacht tegen de extreme woonruimteprijzen en de versaaiing van Amsterdam door het verdwijnen van panden als Entrepotdok.

Een traan in mijn oog! (Flo')

.....................

Geen plaats voor Kalenderpanden

In de twee weken voorafgaande aan de ontruiming hebben bewoners en sympathisanten van de Kalenderpanden er nog van alles aan gedaan om de ontruiming te voorkomen. De alternatieven ketsten echter af op de onwil van de gemeente.

Op woensdag 18 oktober verstoren bewoners en sympathisanten van de Kalenderpanden korte tijd de gemeenteraadsvergadering. De raadsleden krijgen foto's overhandigd van de Kalenderpanden. Burgemeester Patijn, die nogal ontstemd reageert, krijgt een ingelijst exemplaar aangeboden. Een woordvoerder van de krakers vraagt de Raad het besluit over de panden nog eens te overwegen.

Twee dagen later wordt Patijn per brief gevraagd om een gesprek met de krakers aan te gaan. In dat gesprek zou de vraag centraal moeten staan of de gemeente mogelijkheden ziet om de functie van Kalenderpanden voor Amsterdam te behouden maar dan op een andere lokatie. Patijn laat via z'n woordvoerder weten niet op de aanvraag in te kunnen en willen gaan omdat "er voor de bewoners en gebruikers geen vervangende ruimte beschikbaar is".

De krakers verbazen zich hierover omdat er al sinds anderhalf jaar een speciale gemeentelijke projectgroep 'Broedplaatsen' bestaat, die tot doel heeft woon-werkruimten voor alternatieve en financieel minder draagkrachtige groepen te creëren. "De gemeente heeft hiervoor in principe 90 miljoen gulden gereserveerd", aldus de krakers.

Hoewel Patijn geen zin heeft in een gesprek blijkt er achter de schermen nog wel gepraat te kunnen worden. Misschien heeft de open brief van negentien Amsterdamse prominenten, waaronder de directeuren van het Concertgebouw, de Rietveldacademie, Paradiso en de Dogtroep hier mee te maken. Zij vragen in deze brief van 16 oktober de gemeente Amsterdam, projectontwikkelaar BAM, krakers en aanstaande huizenkopers het huidige plan te herzien en "een gênante ontruiming, met alle materiële en psychologische schade van dien" te voorkomen.

Een opening biedt het feit dat er van de twaalf Kalenderpanden maar vier zijn gekraakt. Van de 48 koopwoningen die er straks moeten komen, zijn er nu 37 verkocht. "Er is dus, hoe je het ook bekijkt, nog speelruimte. Wij vragen de gemeente, de projectontwikkelaar, de krakers en de aanstaande huizenkopers om het plan te herzien. De gemeente, met wethouder volkshuisvesting Duco Stadig voorop, kan alsnog een deel van de panden behouden en daarmee zijn verse broedplaatsenbeleid eer aandoen", aldus de Amsterdamse prominenten.

Tot verwondering van de krakers blijkt Stadig, nadat hij ook nog eens in Felix Meritis door een prominente Amsterdammer aan zijn arm wordt getrokken met de vraag of hij niet iets voor de Kalenderpanden kan regelen, opeens wel bereid het herenakkoord met de projectontwikkelaar BAM open te breken en met hen te onderhandelen.

De BAM laat weten bereid te zijn de zaak te bestuderen, maar constateert al snel dat er in alle delen van de Kalenderpanden al appartementen verkocht zijn. De koopcontracten openbreken en ontbinden zal tot hoge uitkoopsommen en/of schadeclaims leiden. Daarmee is voor de BAM de kous af: het behoud van een kunstenaarsvrijplaats binnen de Kalenderpanden is voor de projectontwikkelaar geen optie. Einde verhaal.

De gebruikers van de Kalenderpanden leveren vervolgens in de week voor de ontruiming, op verzoek van de wethouder van economische zaken Pauline Krikke, een lijst aan met panden die leeg zijn of binnenkort leegkomen en als vervangende ruimte zouden voldoen. De projectgroep Broedplaatsen krijgt de taak de lijst te bestuderen, maar komt al na twee dagen tot de conclusie dat deze lijst "geen reële alternatieven" bevat.

Volgens de krakers zijn de twee dagen waarin de gemeente de lijst heeft doorgenomen te kort om de mogelijkheden serieus te inventariseren. Kraker Joris: "Er staan bijvoorbeeld panden op van de Universiteit van Amsterdam die binnenkort leeg komen. De gemeente zegt dat die van de universiteit zijn en dat zij daar dus niks over te zeggen heeft. Maar de universiteit is voor haar nieuwe onderkomen afhankelijk van de gemeente. Er valt dus met enige goede wil van alles te regelen. Ook staat er een loods op onze lijst die volgens de gemeente niet geschikt is voor bewoning, maar daar valt natuurlijk van alles aan te doen.''

Niet door een onwillige gemeente. Krikke was hierin heel duidelijk: "Er is op dit moment in Amsterdam geen plaats voor zoiets als de Kalenderpanden".

Op maandag 30 oktober, dag voor de ontruiming, wordt nog een laatste poging gedaan de gemeente middels een e-mail bombardement tot andere gedachten te brengen. De e-mail bevat idee nummer 308 van Multatuli: "Waar ter wereld ik ook kwam, nergens trof ik zo'n walgelijk onbekwaam bestuur als in Amsterdam". Er is in honderd jaar weinig veranderd.

...................

Van kraak tot ontruiming

24 november 1996. Kraak van de Kalenderpanden aan het Amsterdamse Entrepotdok.

maart 1997. OM wil panden ontruimen (nog even snel voor de EUrotop) wegens lokaalvredebreuk (artikel 138). De krakers spannen hiertegen een kort geding aan en winnen dit na bezoek van rechter Orobio de Castro aan het pand.

11 maart 1998. bezetting Zuiderkerk waarbij de bewoners en gebruikers een adres aan de gemeenteraad presenteren waarin wordt aangedrongen op een gedegen beleid op het gebied van woonwerkpanden.

24 november 1998. De bewoners bezetten het kantoor van makelaar Boer Hartog Hooft en eisen stopzetting van de verkoop van de te realiseren luxe appartementen.

12 januari 2000. Burgemeester Schelto Patijn ontvangt een raadsadres in de vorm van een groot houten bord dat aan de voordeur van zijn ambtswoning wordt geschroefd.

23 januari 2000. Kraak van (deel van) het stadhuis. De krakers hebben de bedoeling de ruimte in te richten als 'informatiepunt' over de met ontruiming bedreigde panden.

26 januari 2000: Deuren van Wethouder Duco Stadig en de BAM dichtgetimmerd met tekstborden tegen de voorgenomen ontruiming.

29 januari 2000. Ruim 1500 mensen demonstreren in Amsterdam tegen de ontruiming.

22 februari 2000. De open brief van oud-krakers en andere sympathisanten van de Kalenderpanden verschijnt in Het Parool. 22 februari 2000 Bezetting BAM-lokatie, een bouwplaats aan de Amsterdamse Herengracht.

4 maart 2000. Culturele, politieke en artistieke groepen die evenementen in de Kalenderpanden organiseren, houden een 'vrolijke optocht' door de Kalverstraat.

Begin maart 2000 De begane grond en een gedeelte van de eerste verdieping van de Kalenderpanden worden nu ook gekraakt.

Zomer 2000 De gemeente doet de bewoners een aanbod: ze biedt vervangende ruimte aan.

Augustus 2000. Enquete wijst uit: Amsterdammers tegen ontruiming Kalenderpanden.

22 augustus 2000. Het ontruimingsvonnis wordt betekend. Dit houdt in dat vanaf 2 oktober 2000 ontruimd kan worden.

18 september 2000. Van Heutszmonument beklad uit solidariteit.

26 september 2000. Solidariteitsactie van actiegroep 'kadijken aangeharkt': "Nepbrief" van de Gemeente Amsterdam.

28 september 2000. Actie in restaurant Joop Braakhekke.

29 september 2000. 'Dokbar' verhuist tijdelijk naar café Dantzig in de Stopera.

29 september 2000. Korte bezetting kantoor van het Grondbedrijf, een tiental kippen worden achtergelaten. Die nacht worden bij diverse raadsleden de sloten dichtgelijmd. 30 september 2000. Theaterspektakel "Bam op de Dam". 's Avonds verhuist het "Podium Kalenderpanden' met een optreden van de reggaeband Low Budgetarians naar het Leidse Plein.

1 oktober 2000 Ruimd duizend krakers en sympathisanten demonstreren in Amsterdam tegen de ontruiming.

8 oktober 2000 Wethouder Krikke wordt "getaart".

18 oktober 2000 Korte verstoring van de raadsvergadering.

30 oktober 2000 E-mail bombardement: s.patijn@amsterdam.nl, p.krikke@amsterdam.nl, d.stadig@amsterdam.nl, info@bamgroep.nl, info@bamvastgoed.nl

30 oktober 2000 Manifestatie 'Een plezante aangelegenheid'.

31 oktober 2000 Kalenderpanden ontruimd, mooie barricades.

 

 


..