Punk is geen jukebox

Twintig jaar al maken de leden van Seein' Red onversneden punk met een boodschap. "We krijgen vaak de vraag 'hoe houden jullie het vol?', maar het is geen kwestie van volhouden, het is een groot deel van ons leven, makkelijk zat."

"Iedereen kan alles", schreef Hugo Kaagman in 1982 in Papua Punk, een boek naar aanleiding van vijf jaar fanzine Koekrandt. ,,Ik denk dat je zit te kijken naar het levende bewijs van deze uitspraak'', zegt Seein Red bassist Jos. ,,Wij willen dit idee sterk uitdragen. Iedereen is in staat tot veel meer dan hij of zij denkt. Wij zijn ook begonnen met het idee van 'je pakt maar iets en je probeert het.' Uiteindelijk groeit het uit tot iets wat redelijk succesvol is. In de zin van dat wij op eigen kracht wel een en ander bereikt hebben waar menig ander mens niet aan toekomt. Dit geldt trouwens ook voor het zelf fanzines en platen maken en concerten organiseren. Ik denk dat punk de enige stroming is die in staat om totaal onafhankelijk dit alles voor elkaar te krijgen. Zeker als ik dit vergelijk met andere jeugdbewegingen en subculturen en dat ook nog in combinatie met een bepaalde overtuiging.''

Al 20 jaar draagt Jos samen met gitarist Paul en drummer Olav deze overtuiging uit. In 1979 zetten ze onder de naam Sextons hun eerste schreden op het podium. Al snel veranderen ze de naam in Lärm om tenslotte in 1987 onder naam Seein' Red verder te gaan. Als fris en beschermd christelijk gereformeerd opgevoed brugklaspiepertje las ik in een blad een artikel over de Amersfoortse muziekscene en een aantal woorden werden gewijd aan de Sextons. Wat ik mij er nog van weet te herinneren is dat als zij niet thuis waren, zij wel te vinden waren op het politiebureau. Wat zijn dat voor gewelddadige of rotzooitrappende punks?

Jos: ,,We hebben elkaar ontmoet in een snackbar vlakbij de school waar Paul en Olav op zaten. Voor die tijd hadden we elkaar begroet door middel van graffiti. Paul en Olav kalkten 'Punks '79' en 'Amersfoort Punks' en ik schreef 'Achterveld Punks groeten u'. De band bestond nog niet, maar de naam Sextons was al bedacht en deze werd bij alle andere punkbands geschreven. Zo naïef als ik was stapte ik naar De Joker (platenzaak) en wilde een plaat van de Sextons kopen, maar helaas die was uitverkocht! We gingen veel naar concerten in Utrecht en besloten op een gegeven moment zelf een band te beginnen. Drums hadden we niet, maar een stoel deed wonderen, Paul had een gitaar en Alex ging bassen. Als Sextons hebben we één optreden gedaan samen met de Bison Kids. Alex kwam helaas in een drugsscene terecht, daar moesten wij niks van hebben en Alex stapte uit de band. Samen met onder andere Dorien speelden we onder de naam The Disturbers en zijn we gaan oefenen in de B.A.M. (Bond voor Amersfoorts Muzikanten). In Total Chaoz! ging ik bassen en Dorien en Berletta zingen. Samen met The Puke en De Asperities hebben we de tape Van U wil ik zingen uitgebracht.''

Deze tape was mijn eerste kennismaking met ondergrondse punk en de muziek van Total Chaoz! was extremer, harder en politieker dan de andere bands die onder andere covers speelden van U.K. Subs. Total Chaoz! viel op door de snelle en ongecontroleerde muziek. Vooral Oh Beatrix raakte mij diep, aan het eind van het nummer werd het roepen van Leve de Koningin gemixt met Sieg Heil gebral.
Paul: ,,Dat was een schokeffect. In vergelijking met de andere bands waren wij minder muzikaal. We speelden op ongestemde instrumenten. Het was gewoon rammen met veel distortion om de a-muzikaliteit te verbergen. Dit werd onze specifieke sound. Het was ook een tegenreactie op de new-wave waar we een broertje dood aan hadden.''
Olav: ,,We dachten er ook niet over na, we konden alleen maar herrie schoppen.''
Paul: ,,Het was een radicale periode aan het begin van de jaren '80. Veel kraakacties, koninginnedagrellen en massale anti-kernwapenacties.''
Jos: ,,Het no-future gevoel vierde hoogtijdagen. De wereld zou vergaan. Dat typeerde wel de bikkelharde sfeer in die tijd. We zaten allemaal op school, maar wat was nou onze toekomst?''
Jos: ,,Menno kende ons vaag en wilde bij Lärm komen zingen. Na anderhalf jaar ging Dorien uit de band en hebben we tot 1987 samen met Menno gespeeld. Naarmate Lärm zich ontwikkelde kwam er meer structuur. Eerst was het acht tikken rammen, stoppen en op naar het volgende nummer. Dat was niet bewust, we speelden de muziek die we goed vonden. De eerste plaat Campaign for musical destruction bestaat uit allemaal riffs die gejat zijn van andere bands.''
Paul: ,,De nummers zijn gerelateerd aan de teksten. Ik schreef eerst een tekst en zo lang duurde het nummer. Gitaarsolo's, tussenstukjes en herhalingen waren uit den boze.''
Jos: ,,We waren succesvol en daar waren we wars van. Het publiek schreeuwde om verzoekjes die we al jaren niet speelden.''
Olav: ,,Rond die tijd ontstond er ook een mix tussen punk en metal en jongeren uit de metalscene brachten een andere cultuur met zich mee en vroegen om plectrums, drumstokjes en handtekeningen.''
Jos: ,,Mensen gingen ons anders benaderen en droegen ons bij wijze van spreken de zaal binnen en namen alles wat wij zeiden aan als waarheid. Eigenlijk is dat nu ook weer zo. In het begin van Seein' Red hebben we radicaal onze muzikale roots afgesneden. Dat was ook duidelijk merkbaar, want we speelden voor mindere volle zaaltjes en het duurde langer voordat de platen uitverkocht raakten. Qua bekendheid is het nu erger dan in 1987 met Lärm. De undergroundscene is veel groter en internationaler. Ik sta er soms versteld van uit wat voor hoeken uit de wereld wij reacties krijgen. Natuurlijk ontstaat er een vorm van respect, omdat wij al 20 jaar bezig zijn.''
Paul: ,,Het lijkt meer op een voorbeeldfunctie. Met name in Amerika vinden ze het goed wat wij doen. Veel punks denken dat punk een fase is die tot je 22e duurt, maar nu hebben ze gezien dat je op latere leeftijd nog steeds intensief betrokken kan blijven. Deze reactie krijgen we steeds meer. Het is niet meer de verering zoals bij Lärm, maar meer van "wow dat dit kan: tekeer gaan op een podium en je mening verkondigen." Seein' Red is het levende bewijs van wat heel veel mensen tegenspreken. In die zin wordt er bij punk de nadruk gelegd op de jeugdcultuur. Het is toch vreemd als je beweert dat punk meer is dan muziek en dat de idealen ophouden als je de school of studie afrondt en begint met een baan en dat je je dan aanpast aan de huidige status quo. Zo heb ik het nooit gezien, punk is voor mij een levenswijze. We krijgen vaak de vraag "hoe houden jullie het vol?", maar het is geen kwestie van volhouden, het is een groot deel van ons leven, makkelijk zat. De helft van mijn leven ben ik met punk bezig.''
Jos: ,,Er is nog steeds veel lol. Onlangs speelden we in het ACU in Utrecht een heel leuk concert met veel grapjes tussendoor. Dat is wel essentieel. Ik denk dat heel veel bands kapot zijn gegaan aan dogmatisme, pure woede en niet toekomen aan een stukje menselijkheid. Je houdt het niet vol als je alleen maar bitter bent, geen entertainment maakt en alleen maar militant op het podium staat. Dat hou je niet vol als band, maar ook niet als persoon. De voornaamste reden waarom wij nog bij elkaar zijn is dat we zijn begonnen uit vriendschap.''

In de teksten van Lärm en Seein' Red zie ik weinig ontwikkeling. Het standpunt wordt direct en zwart-wit gezongen. Is het niet nodig om een andere strategie te kiezen om de status quo te bekritiseren?
Paul: ,,Er verandert niks, dat zou het gemakkelijkste antwoord zijn, maar zo is het eigenlijk ook. Dat is het trieste ervan. Ik zie in de huidige samenleving dat er zelfs teruggegrepen wordt naar oude normen en waarden, zoals het idee van de ministerraad om de werkweek te verlengen. Tegen dit plan zijn weinig protesten, niemand reageert er op. Er heerst een soort verslagenheid, iedereen volgt maar slaafs wat er wordt bedacht. Er is ons zoveel afgepakt de laatste jaren door slimme bezuinigingen en trucjes. In de jaren '80 kwamen duizenden mensen de straat op om te demonstreren tegen kernwapens en de NAVO, maar bij een demonstratie tegen de oorlog in Kosovo komen slechts 200 demonstranten opdagen. Zo is er ook een discussie in de punkscene, waarbij de vraag centraal staat of punk en politiek wel samen moeten gaan. Alsof het alleen maar om de muziek gaat en punk fungeert als een vorm van escapisme. Dit willen we tegengaan.''
Olav: ,,We horen weleens dat onze teksten pamfletjes zijn, ze roepen op tot nadenken "wat zeggen nu weer?" De woede in tekst en muziek zijn één. Er was eens iemand die onze muziek niet begreep, totdat hij de teksten ging lezen en toen viel het kwartje.''
Jos: ,,De teksten zijn voor één uitleg vatbaar. Je hoeft niet tussen de regels door te lezen. Dat is een voordeel. Het zet mensen aan tot het bepalen van een standpunt. Je bent het ermee eens of niet. Ik ben liever een druppel op een gloeiende plaat, dan de druppel die de emmer doet overlopen. Als er genoeg druppels vallen op die plaat, koelt die vanzelf af. Met name de nieuwkomers in de punkscene moeten kennismaken met de combinatie punk en politiek. Dat is het kruis wat wij dragen.''
Paul: ,,We dragen een geschiedenis met ons mee. Je kan het zien als een stuk standvastigheid, van "dit laat ik nooit meer los." De Kift heeft weleens gezegd "uit pure koppigheid" en dat is het! Ook al zegt iedereen dat het idealisme dood is.''
Jos: ,,In die zin blijven we non-conformistisch. Seein' Red is ons platform om onze mening te ventileren. Ik hoor steeds meer om mij heen dat wij ons zo druk maken om zoveel dingen. Ze snappen bijvoorbeeld niet dat wij ons druk maken over Telegraaflezers en vinden die tekst kinderachtig. Als ik daar dan de achtergronden van vertel, merk ik dat mensen daarover gaan nadenken. Ze zijn het niet altijd met mij eens, maar er wordt wel over nagedacht.''
Paul: ,,Mijn ouders dachten in eerste instantie dat punk-zijn een grapje was en een bevlieging. Nu zien ze de waarde ervan en geven ze ons soms gelijk. Natuurlijk zeggen wij dingen zwart-wit, maar er zit altijd een kern van waarheid in, die uiteindelijk toch uitkomt. Zo'n zeven jaar geleden zongen wij al over de groeiende macht van het kapitaal. We werden gezien als doemdenkers, maar helaas is het realiteit geworden met de huidige globalisering.''

Met veel pijn en moeite zijn de teksten te volgen. De stem is dusdanig in de muziek gemixt dat het een geheel vormt met drums, gitaar en bas. Op het podium worden soms schreeuwend teksten de zaal ingeslingerd zonder gebruik te maken van de microfoon. Veel energie straalt daar vanaf, wat sowieso kenmerkend is voor Seein' Red. In Het Kippenhok en de B.A.M. heb ik ze veel zien spelen. Jaren later in OCCI zag ik ze weer en het leek wel een herbeleving. Dezelfde energie en agressie als 15 jaar terug.
Paul: ,,Daar zijn verschillende redenen voor. De stem is voor ons een vierde instrument, die niet de boventoon hoeft te voeren. Als de stem boven de instrumenten klinkt, heeft de muziek minder impact. Doordat de stem wordt ingemixt gaan de mensen de teksten eerder lezen. Plankenkoorts heb ik nog steeds. Maar op het podium kom ik in een soort roes en komt de energie vrij. Het is een uitlaatklep van alle woede en energie. Bands die gedreven zijn kunnen veel energie vrijmaken.''
Jos: ,,De frustraties en het gezeik van de afgelopen week worden uitgeleefd op dat stuk hout wat ik in mijn handen heb. We weten van tevoren nooit wat we gaan doen. We spelen sterk in op het publiek. In Eurodusnie in Leiden was het briljant. We hadden een half uur durende discussie met het publiek naar aanleiding van de uitleg van een nummer. Ik ben allergisch als mensen roepen "spelen!" Het irriteert mij, we zijn geen jukebox. De ene keer maken we daar een grap over en een andere keer gaan we zeer uitgebreid erop door over het waarom van onze verhalen.''
Olav: ,,We laten ons leiden en zoals gezegd hebben we geen vooropgezet plan. Andere bands hebben vergaderingen, maar dat kennen wij niet. Het gebeurt spontaan. Als ik over de muziek ga nadenken dan houdt het op. Dan zal ik hoogstwaarschijnlijk te laat zijn met de breaks.''

Punk wordt vaak gezien als een bevlieging, een gril in de pubertijd, een vorm van afzetten tegen de ouderlijke, schoolse en maatschappelijke macht. Veel punks keren hun idealen de rug toe en voegen zich in hetgeen waartegen zij zich altijd hebben verzet. Hoe wordt punk geïntegreerd als het leven andere wendingen krijgt doordat je ouder wordt en andere eisen aan je gesteld worden?
Jos: ,,Ik ben onderwijzer geworden, omdat ik vond en vind dat er veel mankeert aan het onderwijssysteem en school an sich. Het is belangrijk om jonge mensen vroeg in aanraking te laten komen met de andere kant van de medaille. Het goed opvoeden van kinderen is belangrijk, omdat dat de nieuwe generatie is. Op dit moment ben ik adjunct-directeur en heb zodoende meer invloed op het beleid; hoe wordt er met kinderen omgegaan, openstaan voor andere ideeën in plaats van reageren vanuit vooroordelen en ga zo maar door. De eerste twee jaar heb ik mij aangepast, ook qua uiterlijk, maar daar werd ik ongelukkig van. Af en toe moet ik concessies doen, maar gelukkig nooit grote of ingrijpende. Punk bepaalt mijn denkwijze en daaraan heb ik veel te danken. Door punk ben ik geworden wie ik nu ben.''
Paul: ,,Als vuilnisman is het gemakkelijker. Ik kan mij gewoon blijven kleden zoals ik wil. Veel collega's zijn behoorlijk racistisch en seksistisch. Ze weten precies hoe ik erover denk en als ze met mij werken houden zij zich in. Het is natuurlijk ook een pose, iedereen doet het, dus ik ook. Er komen discussies op gang over de politieke teksten op mijn t-shirts. Mijn collega's zijn het niet altijd met mij eens, maar door discussies over bijvoorbeeld de ideeën van de CD tijdens de verkiezingen, denk ik dat toch een aantal mensen daardoor niet op de CD hebben gestemd. Door punk ben ik sterker en zelfverzekerder geworden en hoef ik geen verstoppertje te spelen. Door punk ben ik ontsnapt aan het meelopen en ja-knikken, door mijn eigen ideeën en leefstijl.''
Jos: ,,Dat is al vroeg begonnen. In 1979 waren wij zo goed als de enige punks in Amersfoort en Achterveld. Door er anders uit te zien dan de gemiddelde mede-scholier onderscheid je je al van de rest. Het kan ook niet zo zijn dat als je in een band speelt je anders gedraagt dan thuis, school of werk. Eén van de twee werelden komt erachter dat je toneelspeelt en persoonlijk lijkt mij dat ook niet vol te houden. Mijn familie heeft jaren gedacht dat het tijdelijk zou zijn en dat ik zou bijtrekken. Dat dachten ze op mijn 30e, maar ook op mijn 25e en 20e verjaardag. Nu beseffen ze dat ik 100 procent sta voor wat ik doe en dat het geen fase is waar ik doorheen ga. Confronterend is het wel als een jongen uit het publiek naar mij toestapt en zegt dat ik net zo oud ben als zijn vader. Helaas vormen wij een uitzondering. Het is jammer dat er weinig mensen zijn overgebleven met hetzelfde referentiekader. Aan de andere kant maakt leeftijd geen verschil, al sta ik anders in het leven dan een 14-jarige punk.''

De impact van punk is vandaag de dag anders dan in het beginjaren. 'In the gutter', een fotoboek over punk uit 1978, vergelijkt punks met mensen uit inheemse volken door foto's van beide groepen naast elkaar te zetten. Punk werd door de makers van dat boek gezien als een primitieve levensvorm. Nu zal niemand die link leggen en wordt punk gezien als één van de jongerenculturen, waarin jongeren zich kunnen ontwikkelen naar volwassenheid. Punk blijft zich ontwikkelen, zowel muzikaal als ideologisch.
Jos: ,,Het separatisme is een kwalijke ontwikkeling, waar ik mij erg aan stoor. Punks beperken zich door nadruk te leggen op één aspect van de punk; straightedge, bierpunk, mobpunk, speedpunk en crust. Ze begeven zich alleen binnen die subcultuur. Concerten vanuit één stroming vinden steeds meer plaats. Het is onmogelijk om een avond te organiseren met de Nakse Bananen, Driven, The Ex, De Heideroosjes en Seein' Red. Het hokjesdenken is ingegeven door de media en grif overgenomen door de punkscene. Het lijkt wel een marketingspel.''
Paul: ,,Door internet is het netwerk groter en manifester geworden. Jarenlang is er in landen binnen Oost-Europa en Azië, zoals Maleisië, een ondergrondse punkscene geweest. Dankzij internet zijn zij naar buitengekomen. De laatste twee jaar zie ik in Nederland dat veel jonge mensen tegen de pret- en poppunkcultuur ingaan en meer snelle hardcore spelen met politieke teksten. Dat zijn positieve ontwikkelingen.''

Jan Kees Helms/Deeez!

 

[ kader ]

Caspar, bassist bij Amersfoortse punkband Declined en scholier: ,,Ik vind het geweldig. Ik vraag mij af of ik over 20 jaar ook nog teringherrie zal maken. Het is fantastisch dat die oude knarren nog steeds harde muziek maken en dat ze zich blijven ontwikkelen in hun herkenbare geluid.''

Emily, een toch niet brave burgertrut: ,,Ik heb ze voor het eerste gezien op een politiek infoavond in De Instee en later in Het Kippenhok. Ik durfde samen met mijn zus Miriam en een vriendin niet naar binnen. We kenden er niemand en het zag er uit als een kliekje dat het wel gezellig had zo met elkaar. Tot zo anderhalf jaar terug heb ik veel met ze opgetrokken, voor ze gereden en mee geweest naar Amerika. Iedereen zegt, punk daar groei je wel overheen. Bij velen gebeurt dat ook maar zij houden het vol, gaan hun eigen gang en trekken zich nergens wat van aan. Dat is een goed voorbeeld. ''

Robin Tan, gemeenteraadslid GroenLinks Amersfoort: ,,Het was in 1981 in de B.A.M. en ik speelde in de Asperities en samen met Total Chaoz! hebben we een tape uitgebracht. Later was ik zeg maar de chauffeur van Lärm en hebben we samen pandjes gekraakt. Het getuigt van standvastigheid. Maar als ik het kritisch bekijk heeft het iets conserverends. Voor mij is punk een afgesloten hoofdstuk, al is het een ondeelbaar deel van mijn bestaan. Punk heeft mij gevormd in wie ik nu ben.''

Dorien, zoekende en reizende naar iets nieuws: ,,Jos was mij buurjongen en we trokken veel met elkaar op. We fietsen samen naar school en als vanzelf ben ik in Total Chaoz! terecht gekomen. Geweldig, hartstikke leuk! Dat ze dit volhouden en blijven staan waarvoor zij al jaren staan. Paul en Olav vond ik grappig. Twee broers die hun leven geven aan punk, dat is mooi. Ik ben andere wegen ingegaan. Ik ben zo veranderlijk als het weer en waai makkelijk met alle winden mee en neem mee wat op mijn weg komt.'