Op de vlucht voor nieuw-rechts?

Wat moet je doen als extreem-rechts zich wil aansluiten bij jouw acties en nieuw-rechtse denkbeelden invloed krijgen op jouw campagne? Op initiatief van de anti-racismegroep KURF werd hierover op woensdag 24 november in het Utrechtse politiek-cultureel centrum ACU gediscussieerd.

Dit voorjaar zorgde de Fabel van de Illegaal in actiekringen voor de nodige beroering met haar besluit om zich terug te trekken uit de anti-MAI campagne. Volgens deze anti-racistische organisatie was de invloed van de nieuw-rechtse ideologie op de campagne te groot.

Merijn Schoenmaker van de Fabel ligt nogmaals de beslissing om zich terug te trekken uit de anti-MAI, nu anti-WTO campagne toe. ,,We hebben, nadat bleek dat nieuw-rechtse personen en groepen positieve interesse hadden, de uitgangspunten van deze campagne bekeken en ons de vraag gesteld hoe deze zich verhouden tot de interesse van nieuw-rechts? Op basis van dat onderzoek bleek de interesse en het belang van nieuw-rechts voor de campagne structureel en niet binnen de anti-MAI campagne te ondervangen. Dat was voor ons de reden om eruit te stappen.''

Volgens Kees Stad van de fondsorganisatie XminY is deze extreem-rechtse invloed en bemoeienis vaak heel indirect, bijvoorbeeld via geldschieters. Verder zijn volgens hem heel veel groepen die voor nieuw-rechts worden uitgemaakt, vaak populistische, conservatieve bewegingen. ,,Dat soort groepen hebben altijd bij hele brede thema's een rol gespeeld. Kijk naar de landbouw en het beleid van de EU. In het verzet daartegen vind je behalve kleinschalige biologische boeren allerlei rechtse boerenorganisaties. Zij zullen zich altijd op dit soort thema's storten. Voor een deel voorkom je dat niet, voor een ander deel kan je het voorkomen en moet je het ook doen. Dat wil echter niet zeggen dat zij gebruik maken van jouw campagne. Het is meer zo dat die thema's zo breed zijn, dat alle politieke extremen zich erop storten.''

Ook kun je je volgens Kees Stad, als je strijd tegen internationale ontwikkelingen, niet meer beperken tot de zuivere radicaallinkse en politiek correcte aanpak. ,,Je zou je eens af moeten vragen waarom het de rechtse populistische clubs wel lukt om miljoenen mensen aan te spreken. Je moet proberen het gras voor hun voeten weg te maaien. Dit betekent natuurlijk niet dat je hetzelfde verhaal moet gaan houden, maar het is goed om te bestuderen hoe die lui opereren en proberen daar wat tegenover te stellen. Want ik denk dat een van de problemen van de teloorgang van links is geweest dat ze zich juist ontzettend heeft teruggetrokken in haar eigen hokjes en überhaupt niet meer probeert om naar buiten toe mensen te mobiliseren. Voor een deel komt dat door ontzettende angst om vuile handen te maken. Een zekere mate van populisme zou wel eens goed kunnen zijn.''

Globalisering

Een belangrijke vraag is of je je campagne uit handen moet geven als blijkt dat rechts daar ook mee bezig is. Merijn Schoenmaker wijst erop dat zij met de antiMAI campagne onder meer tegen verrechtsing en verarming in de maatschappij wilden protesteren. ,,Door deelname in de campagne steun je echter nieuw-rechtse krachten indirect, legitimeert hen, helpt hun rechtse gedachtegoed uit te dragen, versterkt hun ideologische basis en reikwijdte. Dan ben je dus contraproductief bezig.''

Erik Wesselius van het platform Naar een ander Europa herkent het probleem. Ook in de antiEU beweging zitten veel rechtse groepen. Maar hij vindt het te gemakkelijk om dan maar uit zo'n coalitie te stappen. Hij zou er voor kiezen om met de groepen met wie je wél wat hebt verder te gaan en te zorgen dat de rechtse groepen daarvan uitgesloten worden.

Een andere vraag is of het thema globalisering wel zo geschikt is. Volgens Michèl Post moet je dat soort grote verhalen vergeten. ,,Termen als Europa, imperialisme, WTO zijn heel erg breed. Ik denk nooit dat je je daar op een linkse manier mee kan profileren. Ik denk dat de ruggengraat van je strijd thema's moeten zijn waar het leed van afdruipt. Racisme, seksisme, economische uitbuiting. Van daaruit kun je je met van alles gaan bemoeien. Zoals globalisering. Als je het andersom doet, kom je terecht in de dilemma's waar we het vanavond over hebben.''
Rymke van uitgeverij Atalanta is het hier niet mee eens: ,,Ik zou juist het grote verhaal wel gebruiken, maar anders interpreteren. Ik zou de ingangen van het directe leed, voor dieren of mensen, waar dan ook, koppelen aan anarchisme. Dat is heel duidelijk en daarmee voorkom je dat andere mensen er met jouw programma vandoor gaan.''

Volgens Harry Westerink van de Fabel van de Illegaal is het probleem van het begrip globalisering dat je er van alles in kunt vinden. Hem gaat het erom dat je het kapitalistische systeem analyseert en bij naam noemt en dat gebeurt bij rechts niet. Daar wordt globalisering gebruikt om de problemen die het kapitalisme oplevert te verdoezelen. Het ligt niet aan het kapitalisme dat je honger lijdt maar aan de globalisering.

Volgens Kees Stad los je echter niets op door het alleen maar kapitalisme te noemen. ,,Kapitalisme heeft in 150 jaar een aantal fases doorgemaakt. Globalisering is een nieuwe fase waarin allerlei bedrijven veel internationaler moeten kunnen opereren en minder barrières moeten kunnen hebben. De geldbelemmeringen moeten weg. Nederland heeft daar groot belang bij, kijk naar het poldermodel. Nederland is er rijk van geworden.'' Merijn brengt hier tegenin dat juist als je het over de rijke positie van Nederland in de wereld hebt, je het moet hebben over kapitalisme in combinatie met imperialisme. ,,Globalisering wekt de suggestie dat Nederland bedreigd wordt door de wereld die van buiten komt'', aldus Merijn.

Dierenstrijd

Behalve op het gebied van globalisering probeert extreem-rechts ook in de dierenrechtenbeweging een poot aan de grond te krijgen. Hans van Boven, directeur van de Vegetariërsbond en coördinator van de Stichting Animal Peace, vertelt dat er wel eens mensen met een extreem-rechtse achtergrond zich als vrijwilliger aanmelden. Ook werden ze eind jaren '80 uitgenodigd voor een demonstratie tegen ritueel slachten. Hoewel zij weigerden mee te doen, werd het een grote demonstratie waarin ook Lekker Dier en anti-vivisectie organisaties meeliepen. Tegelijkertijd liepen Vierling en Janmaat voorop. Hans: ,,Dat geeft aan dat je daar heel erg mee op moet passen. Je moet dat voorkomen door een hele strakke, duidelijke doelstelling te formuleren en te zeggen, dit zijn de kaders waarbinnen wij werken en deze uitgangspunten heel goed formuleren.''

De kritiek op de folder die door Alle Dieren Vrij voor Wereldveganismedag op 1 november werd verspreid, is dat het meeste dat er in stond net zo goed door rechts verkondigd had kunnen worden. Carolien van Alle Dieren Vrij zegt dat zij daarom voortaan explicieter zullen vermelden dat ze tegen alle vormen van uitbuiting zijn.

Volgens Hans van Boven moet je echter geen radicaallinks of anarchistisch label op dierenleed plakken, maar stellen dat op het moment dat je de mensenrechten met voeten gaat treden jouw argumenten voor dierenrechten niet geloofwaardig overkomen.

Een probleem is dat het vegetarische en veganistische gedachtegoed en het groene en ecologisch denken zich goed leent voor extreem-rechtse figuren vanwege de natuurmystiek waaraan het vaak gekoppeld wordt. Ook zijn ze vaak veganist om gezondheidsredenen.

Merijn Schoenmaker vraagt zich af of dit daarom wel goede uitgangspunten zijn voor acties rond veganisme. Rechts-extremisten worden volgens hem vaak veganist of vegetariër omdat dat past binnen hun ideologie. ,,Zij koppelen dat aan het zuivere bloed-idee van het volk en dat soort dingen. Recht op leven wordt door hen gekoppeld aan anti-abortus-strijd. Ze maken linken die functioneel zijn voor hun ideologie'', aldus Merijn.

Iemand merkt op dat daarom een van de claimbrieven van het ALF niet zo sterk was. ,,Ze hebben het over het kankergezwel McDonald's dat uit samenleving verwijderd moet worden. Dat is praat van mensen die de samenleving zien als een biologisch organisme met foute gezwellen en tumors, nazi's dus. Nou, die smullen daarvan. In plaats daarvan kun je dus ook het kapitalisme benadrukken, en een keer een Hollandse snackfabriek aanpakken. Daarmee heb je meteen het nationalisme te pakken en extreem-rechts zal daar nooit aan deelnemen.''

Dit artikel is gebaseerd op een uitgebreid verslag van de avond gemaakt door Jeroen van het KURF.
De volledige tekst zal verschijnen in de KURF-nieuwsbrief. Deze kun je kosteloos bestellen bij KURF, Postbus 2709, 3500 GS Utrecht. Tel: 030-2313110, E-mail: kurf@antenna.nl