- Home
- Archief
- 1999

Uit: Ravage #296 van 26 november 1999

KLM, Uw uitzettingsagent

Nauwelijks van echt te onderscheiden stewardessen, piloten en een 'KLM uw uitzettingsagent bus' zorgden de afgelopen week voor verwarrende taferelen op Schiphol en andere locaties in Amsterdam. Vooral als onder veel kabaal een 'illegaal' door marechaussees werd afgevoerd in een KLM bus. Met de 'Zwaanzinnige actieweek' wilde het Autonoom Centrum de aandacht vestigen op de dubieuze rol die KLM speelt bij uitzettingen van illegalen.

"Als de KLM het niet doet, wie moet het dan wel doen? Die mensen moeten toch het land uit", verkondigt een bezoeker van een reisbureau aan de in KLM outfit gehulde activisten van het Autonoom Centrum. Zaterdag 20 november '99, als de tour leidt langs een vijftal reisbureaus in Amsterdam en omstreken, is zeker niet de eenvoudigste dag van de actieweek tegen de KLM.
Terwijl binnen de reisbureaus de bezoekers wordt gevraagd een brief te ondertekenen en te sturen naar de KLM, spreken buiten de in KLM kledij gestoken activisten het winkelend publiek aan. Op het Buikslotermeerplein in Amsterdam Noord, een overwegend 'wit' stadsdeel, krijgen de actievoerders vaak racistisch getinte reacties. In de Bijlmermeer zijn veel Surinamers daarentegen verrast over de betrokkenheid van de KLM bij uitzettingen en beloven keurig deze vliegtuigmaatschappij voortaan te zullen mijden.

Ook tijdens de speciale shuttle dienst langs diverse Amsterdamse hotels op 16 november waren de reacties uiteenlopend. Op deze dag haalde een 'KLM uw uitzettingagent bus', die sprekend lijkt op de officiële KLM Airport Hotel Shuttlebus, 'illegale' gasten op bij hotels in Amsterdam voor hun vervoer naar Schiphol. De bus volgde de dagelijkse route en confronteerde op deze manier de hotelgasten van de hotels en voorbijgangers met de rol die de KLM speelt bij het uitzetten van vluchtelingen. Terwijl portiers geamuseerd reageerden en het wel een welkome afwisseling van hun werk vonden, Probeerden sommige verontwaardigde voorbijgangers de opgehaalde 'illegalen' te ontzetten en weigerden anderen van de tot piloot of stewardess omgeturnde actievoerders informatiemateriaal aan te nemen.

Merkengala

De actieweek was op 12 november van start gegaan met de presentatie van 'KLM EXPEL' in het Amsterdamse Okura Hotel, waar die avond het Merkengala plaatsvond. Acmark Ltd, het reclamebureau van het Autonoom Centrum, riep KLM EXPEL uit tot het Nederlandse Merk van de komende Eeuw. Immers: "Hoe dit bedrijf erin geslaagd is om zichzelf te verkopen doet elke zichzelf respecterend PR bedrijf watertanden. Die heerlijke ironie, die wellicht alleen in Nederland mogelijk is, om in de advertentiecampagne juist die twee dingen op de voorgrond te plaatsen die het bedrijf juist ernstig benadeelt: heldere blauwe schone lucht en (zwanenvogels!) de natuur...!", aldus het juryrapport. Maar. "Het kunststuk om van het bepaald niet makkelijk te merchandisen product uitzetpassagiers een winstgevend dochtermerk te maken, heeft de jury unaniem overtuigd. Het merk van de 21 eeuw is: KLM EXPEL!!"

Op zaterdag 13 november werden de bezoekers van politiek cultureel centrum De Balie opgeschrikt een ambtenaar van de marechaussee die een aanwezige Nigeriaan in de boeien sloeg en getaped afvoerde. De 'vluchteling' verzette zich enigszins maar werd mede in bedwang gehouden door een KLM stewardess en een piloot. Op hetzelfde moment was er in De Balie het Transnational Institute Festival of Ideas gaande met diverse belangrijke gasten uit het buitenland, waaronder de Oost Timorese Nobelprijswinnaar Jose Ramos Horta.

Tijdens de commotie die ontstond door de uitzetting, wond een aantal Nigeriaanse gasten van het festival zich op omdat de vluchteling naar Nigeria teruggestuurd zou worden. Na de verwijdering werden KLM kaarten uitgedeeld die een aantal mensen weigerden aan te nemen. Met dit optreden werd de Tijdelijke Autonome Zone, een live revue van acties, campagnes en initiatieven in het teken van internationale solidariteit, in De Balie afgesloten.

Verantwoordelijkheid

De KLM presenteert zich sinds jaar en dag als betrouwbare, zorgzame, krachtige en stijlvolle luchtvaartmaatschappij. Het bedrijf beweegt zich in een wereld waarin vrij verkeer van kapitaal, goederen, informatie en personen steeds verder toeneemt. De KLM speelt op deze ontwikkeling binnen de marketing campagne in met haar nieuwe samenwerkingspartner Alitalia. Kern van de campagne is 'vriendschap': "de vriendschap wordt gesymboliseerd door begroetingen tussen mensen van verschillende culturen afkomstig uit de gehele wereld."

Dit staat in schril contrast met de rol die de KLM speelt binnen de uitvoering van het Nederlandse vreemdelingenbeleid: het bedrijf voert uitzettingen uit, het is betrokken bij de uitvoering van maatregelen die de komst van vluchtelingen en andere migranten moet verhinderen (door zogeheten 'pre boarding checks') en het wordt ingeschakeld in cursussen die gegeven worden aan ambtenaren van de Immigratie en Naturalisatiedienst (IND).

Kritiek op de medewerking van de KLM aan uitzettingen wordt gepareerd met een verwijzing naar de democratische wijze waarop het vreemdelingenbeleid tot stand is gekomen en de rechterlijke toetsing er van. Het bedrijf gaat hiermee volgens het Autonoom Centrum voorbij aan het feit dat de toelatings en verblijfsprocedure te kort schiet: deze is vooral gericht op het afwijzen van aanvragen. Het is duidelijk dat parlementaire of juridische procedures geen enkele waarborg zijn voor de kwaliteit van de toelatings en verblijfsprocedure.

Zo werkt de KLM nu mee aan uitzettingen die zelfs van de rechter niet hadden mogen plaatsvinden, worden vluchtelingen via de KLM uitgezet naar landen waar zij niet vandaan komen en worden vluchtelingen teruggestuurd die in het land van herkomst te vrezen hebben voor hun leven. Vluchtelingen die zich tegen hun uitzetting verzetten worden onder begeleiding van de marechaussee met gebruik van dwangmiddelen (handboeien, kalmerende medicatie) alsnog uitgezet.

Met de actiecampagne wil het Autonoom Centrum de KLM aanspreken op de maatschappelijke verantwoordelijkheid die het bedrijf net als ieder ander in Nederland heeft. "Iedereen heeft een verantwoordelijkheid om er voor te zorgen dat er niet gesold wordt met mensen die in nood zijn. Deze verantwoordelijkheid geldt niet alleen de KLM als bedrijf, maar ook haar werknemers en passagiers. Zij kunnen de KLM duidelijk maken dat zij de medewerking van het bedrijf aan uitzettingen niet op prijs stellen", aldus het Autonoom Centrum.

Verwarring

Om ook de werknemers van de KLM aan te spreken op hun verantwoordelijkheid, werd op woensdag 17 november een bezoekje gebracht aan het KLM hoofdkantoor. Zo'n acht mensen vertrokken 's ochtends vroeg met de 'KLM Uw uitzettingsagent' bus richting Schiphol. De bewaker bij de ingang van het terrein aan de Amstelveenseweg zag de bus aankomen en zwaaide, tot grote hilariteit van de inzittenden, nadat ze het terrein opreden.

Voor de hoofdingang van het kantoor kreeg het in een uitgaande personeel een informatieve folder overhandigd. Eén van de actievoerders was keurig gekleed en ging zonder moeite, gewapend met folders, door de draaideur naar binnen en wist ook op een onbewaakt ogenblik langs de balie te komen. Doel bleek, uiteraard, de directiekamer. Door de gangen lopend hoorde hij her en der dat er gesproken werd over de demonstranten buiten. Eén persoon zei het eens te zijn met het feit dat niet de KLM, maar de overheid verantwoordelijk zou moeten zijn voor uitzettingen.

De directeurskamer werd niet gehaald, maar wel zijn secretaris die een tweetal folders kreeg overhandigd met het verzoek het aan de directeur te geven. De verbaasde secretaris vergezelde de actievoerder naar de balie. "Dat heeft u goed gedaan om tot hier te komen. Bent u alleen hier binnen gekomen?". "Nee hoor, we zijn met z'n drieën naar binnengeglipt", was het antwoord. Snel werd het gebouw doorgelopen op zoek naar de ontbrekende twee 'indringers'. Hoofdsecurity, politie erbij gehaald. De twee werden nooit gevonden.

De actievoerders voor de ingang kregen het bevel het terrein te verlaten. Bij het verlaten van het terrein werd de bus aangehouden door de auto van T. Platenkamp, sr. VP Security Services van de KLM. Hij is binnen de KLM verantwoordelijk voor de afhandeling van de uitzettingen en houdt zich nog steeds binnen zijn functie bezig met terreurbestrijding. Hij had eerder in 1997 een gesprek geregeld tussen het Autonoom Centrum en de KLM, waar overigens niets uitkwam. Na enige discussie over de betrokkenheid van de KLM met het uitzettingsbeleid, vroeg hij of het Autonoom Centrum nog in is voor een tweede gesprek met de KLM, hetgeen bevestigend werd beantwoord.

Schiphol

De grootste actie vond plaats op zondag 14 november. Om twee uur 's middags stapten tachtig actievoerders in allerlei uniformen vertrekhal 2 van de luchthaven Schiphol binnen. Binnen luttele minuten werd een enorm schouwspel ontketend. Een nagemaakt vliegtuig van drie bij drie op wielen werd tussen de balies en de reizigers voortgeduwd. Vooraan was een echte dubbele vliegtuigstoel bevestigd, waarin een vluchteling en een marechausseeër waren gezeteld, beiden aan elkaar geboeid. Op twee brancards tevens op wielen lagen uit te zetten vluchtelingen, die werden begeleid door KLM stewardessen, piloten en marechausseeërs. Er werd gegild en verzet gepleegd. Een arts verscheen als uit het niets grote rode kruis op het jasje en diende de ongelukkige gelijk een flinke injectie toe. Het gegil stopte. Van onder het vliegtuig kwam wel geluid: landende vliegtuigen, overvliegende vliegtuigen en een jingle die tevens op vijf alternatieve radio's in het land te horen was. "Speciale aanbieding: de KLM vliegt deze week twee illegalen voor de prijs van één het land uit. Let u met aandacht op de acties van deze week" (Pom palom, palom palom palom).

Er waren twee tentoonstellingen (van vier borden elk, op wielen, in KLM kleur) aanwezig, één met informatie over uitzettingen, één over dwangmiddelen. De tape, de stok in de broek, dwangbuis, handboeien, kussentjes, integraal helmen waren onderdeel van de tentoonstelling. Er rende iemand door de hal. Aan het T shirt te zien ("Betreft uitzetting, van nr. 913.0121.8714 naar Beirut, vlucht KL 0405") bleek het om een vluchteling te gaan, achtervolgd door twee marechausseeërs. Elke kwartier stopte de 'KLM uw uitzettingsagent bus' voor de ingang van vertrekhal 2. Ook hier stapte een illegaal geboeid en getaped onder begeleiding uit en werd de hal ingesleurd. Ze gingen vervolgens bij een balie in de rij staan.

Op allerlei plekken werd KLM marketing materiaal uitgedeeld, hetgeen tot de nodige verwarring leidde onder het reizende publiek. Mooie fullcolour folders; een 'last minute' folder die subtiel bleek te zijn veranderd in een folder voor 'last minute uitzettingen'. Pas na een tweede blik merkten de reizigers dat er iets vreemds was aan de reclame folder. De praktijk van de uitzetting werd hen in cleane marketingtaal uiteengezet.

Er waren grote spandoeken waarvan één gedragen door twee mensen op stelten. Vier steltenlopers bewogen zich, de monitoren ontwijkend, voort door de hal. Op een gegeven moment werd besloten om ook vertrekhal 3 erbij te pakken. Het vliegtuig werd verplaatst, met de tentoonstelling erachter aan.

De onaangekondigde actie veroorzaakte aardig wat paniek bij Schiphol en KLM beveiliging. Digt Istha, woordvoerder van de KLM, zou op komst zijn. Daar werd niet op gewacht en om vier uur keerde de relatieve rust op Schiphol weer terug. Waarschijnlijk was het de eerste keer dat Schiphol werd geconfronteerd met een dergelijke onverwachte actie. Ook het pas geopende Panorama terras, waarvan actievoerders van Milieudefensie een jaar geleden gretig gebruik hadden gemaakt, werd ogenblikkelijk afgesloten. De KLM reageerde woedend en eiste dat de actie terstond gestopt zou worden. Er was enorme verwarring over wie nou de echte marechaussee, KLM'er of politie was. Zelfs voor de deelnemers aan de actie was het soms niet duidelijk of bepaalde mensen nou bij de actie hoorden of niet.

De campagne tegen de KLM is met deze actieweek niet ten einde. Zolang de KLM meewerkt aan het gedwongen uitzetten van vluchtelingen en migranten, zal het Autonoom Centrum actie blijven voeren.

 

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1999