Zware eis voor autoweigeraar

De argeloze bezoeker van de Utrechtse rechtbank moet die ochtend z'n ogen hebben uitgekeken op de binnenplaats van het gebouw. Waar je ook keek hingen spandoeken en borden met politieke statements als 'Automobilisme = Milieuterrorisme'. Een vijftigtal actievoerders was getuige van een alternatieve rechtszitting in de buitenlucht, waarbij de gedaagde autohandelaren bij verstek veroordeeld werden. In de rechtszaal zelf eiste de officier van justitie 'voor het eggie' een gevangenisstraf van 18 maanden voor de afwezige activiste Gonnus.

Het plein voor de rechtbank aan de Hamburgerstraat in Utrecht stroomde vrijdagochtend 7 mei langzaam vol met sympathisanten van Gonnus. Gonnus (37) was door het openbaar ministerie gedagvaard op verdenking van het toebrengen van vernielingen bij autobedrijven, een regionaal vliegveld, een militair terrein en op een tracé van een snelweg in aanbouw. In totaal zou Gonnus, die in de ogen van justitie deelnam aan een reeks activiteiten uitgevoerd door de radicale milieugroepering Milieu Bevrijdings Team (MBT), in de periode 1993 1995 voor een half miljoen gulden schade hebben aangericht.

Het bewijs dat justitie in handen denkt te hebben is magertjes. Gonnus werd voor de acht haar ten laste gelegde sabotagacties nooit op heterdaad betrapt en heeft ze ook nimmer bekent noch ontkent. Justitie baseert haar bewijs voornamelijk op journalistiek beeldmateriaal, buitgemaakt bij de VPRO tv en NCRV radio. Een huiszoeking en een telefoontap bij Gonnus leverden vorig jaar niets bruikbaars op.

In het VPRO themaprogramma 'Waanzin op Wielen', uitgezonden in december 1996, komt het silhouet van een vrouwelijk persoon in beeld die een paar acties van het MBT claimt. Justitie zegt over voldoende getuigen te beschikken die allen de stem van Gonnus herkennen. Verder beschikt justitie over een geluidsopname van de NCRV radio, waarop een vermoedelijk vrouwelijk persoon een van de acties van het MBT opëist. Ook deze stem wordt door getuigen aan Gonnus toegeschreven.

Lekker Puh!

Omdat Gonnus van mening is dat niet de milieuactivist maar de bedrijven die verantwoordelijk zijn voor de vervuiling van het milieu terecht zouden moeten staan, diende zij een bezwaarschrift in bij de rechtbank. Bij aanvang van de zitting werd dit bezwaarschrift achter gesloten deuren afgewezen. De advocaat van Gonnus, E. Hummels, vroeg de rechtbank de zitting te verdagen aangezien z'n cliënte beweert nooit een kennisgeving van verdere vervolging te hebben ontvangen. Deze vormfout werd door justitie door de vingers gezien.

Hierna trokken Gonnus, voor de gelegenheid gehuld in een wit laken met de tekst 'Lekker Puh!', en haar advocaat hun handen af van de rechtszaak. De officier van justitie, die en passant probeerde artikel 140 toe te passen omdat het voor hem toch wel vast stond dat Gonnus de acties uitvoerde samen met derden, sprak z'n ongenoegen uit voor het feit dat Gonnus zich bij verstek liet veroordelen. ,,Ik betreur het dat verdachte hier geen argumenten te berde brengt'', zei hij. Vast en zeker het bezwaarschrift niet gelezen, waarin Gonnus keihard uithaalt naar de getroffen bedrijven.

Omdat het MBT het vliegverkeer van vliegveld Eelde ernstig in gevaar had kunnen brengen (het MBT verwijderde op 22 juni 1995 alle 150 landingslichten) en zware schade had toegebracht aan honderden onverkochte auto's, eiste de officier van justitie een gecombineerde straf van 18 maanden cel, waarvan 12 onvoorwaardelijk. Hierbij rekening houdend dat hij niet wist of Gonnus, die in de periode 1988-1997 vele malen eerder werd veroordeeld voor acties, zich nu nog bezig houdt met subversieve activiteiten. De rechtbank doet 21 mei uitspraak.

Ludiek proces

Op de binnenplaats van de rechtbank waren de rollen voor de verandering eens omgedraaid. Hier werden ondertussen de ware criminelen bij verstek veroordeeld door een soortement van volkstribunaal. Een vrouw speelde vrije noten op haar saxofoon en een man las in hoog tempo de dagvaarding van Gonnus voor: "zaak 7: in of omstreeks de periode van 28 oktober 1995 tot en met 30 oktober 1995, te De Bilt, in elk geval in Nederland, 530, althans een hoeveelheid autoband(en) en/of 230, althans een hoeveelheid personenauto(s), geheel of ten dele toebehorende aan autobedrijf Hessing, in elk geval aan een ander of anderen dan aan verdachte en/of haar mededader(s) heeft vernield en/of beschadigd en/of onbruikbaar gemaakt" Bla, bla bla bla... en zo ging dit experimentele toneelstuk maar door.

Nadat er een sprookje was verteld waarin Gonnus besloot in actie te komen nadat zij tijdens een wandeling wreed werd geconfronteerd met asfaltwegen met daarop een doodgereden konijntje, begon de rechtzaak in de buitenlucht. Terwijl de publieke tribune binnen nagenoeg leeg was, zat Gonnus met zo'n vijftig sympathisanten te kijken naar de rechtszaak tegen het Auwto Terreur Team. De verdachten waren niet op komen dagen, ondanks dat zij de dagvaarding eerder die week persoonlijk aangeboden hadden gekregen.

De officier van justitie zette de diverse vernielingen uiteen die de criminele organisatie op haar geweten had. Als bewijsmateriaal had zij sterk vervuilde grond meegenomen uit Eelde en een kapotgereden fiets. De advocaat van de verdachten; Pon, Hessing en vliegveld Eelde, benadrukte de economische belangen van de autohandel en vliegtuigindustrie.

De rechter bleek ongevoelig voor deze verdediging en veroordeelde de leden van de criminele organisatie tot een alternatieve werkstraf van één jaar in een revalidatiecentrum voor slachtoffers van het autoverkeer, het stopzetten van de verkoop van auto's, het omschakelen naar een fietsenhandel, het stopzetten met het vliegen met vliegtuigen en het starten met het vliegen met zeppelins.

De advocaat van de verdachten was zeer teleurgesteld over de rechtsgang en toonde zich laatdunkend uit over de opgelegde straffen. De publieke tribune echter toonde zich zeer tevreden over de uitspraak van de rechter. De zitting werd afgesloten met een bont spektakel: de gehele binnenplaats van de rechtbank werd als een spinneweb dichtgeweven met kleurrijke wollen draden.

Auwto Terreur Team

Om deze ludieke rechtszaak in Utrecht mogelijk te maken, ging op maandag 3 mei een invitatie actie vooraf. Auto importeur Pon uit Leusden en autohandelaar Hessing (twee bedrijven die in de periode 1993 1995 door het MBT werden vereerd met nachtelijke bezoekjes waarbij veel auto's werden beklad) werden die ochtend door een vijftiental personen, waaronder Gonnus zelf, uitgenodigd om later die week naar de rechtbank in Utrecht te komen.

De bedrijven worden ervan verdacht lid te zijn van de criminele organisatie het Auwto Terreur Team, welke tot oogmerk heeft het vernielen van mensen en milieu door middel van auwtohandel. Zij doen dit door middel van vernieling van lucht door middel van uitlaatgassen, vernielen van landschap door middel van (asfalt)wegen, vernielen van de bodem door olie en auwtowrakken. Ook worden zij verantwoordelijk gehouden voor het opzettelijk in gevaar brengen van mensenlevens door middel van onverantwoordelijk gedrag.

Vanaf station Amersfoort vertrok Gonnus met de groep sympathisanten naar Leusden. Aangekomen bij het enorme complex van Pon bieek het hek gesloten. De actie was dan ook openlijk aangekondigd. Het was oorspronkelijk de bedoeling om de vele auto's van de werknemers van Pon te voorzien van een flyer, waarin de bezwaren van Gonnus haarfijn worden uitgelegd. Twee mensen van de onlangs opgerichte steungroep 'Ga toch fietsen' konden na een effectieve blokkade worden ontvangen door de directie van Pon, die de tijd nam om de 'dagvaarding' in ontvangst te nemen en te luisteren naar de argumenten. Zij waren echter niet van plan om op 7 mei voor de alternatieve rechtbank te verschijnen en ontweken de discussie met diplomatieke antwoorden.

Voor de poort ging de blokkade onverminderd door, waardoor enkele werknemers dusdanig boos werden dat één van hen zelfs in toom moest worden gehouden door de politie. De blokkade werd na ruim een uur opgeheven en met de Theaterstraatbus ging de groep op weg naar het autobedrijf Hessing in De Bilt.

Onderweg werd de verbinding tussen Utrecht en Amersfoort geblokkeerd, nadat mensen breeduit op de autoweg gingen liggen, 'geruggesteund' door enkele spandoeken. Het viel op dat het met name jonge automobilisten waren die afwijzend reageerden op de actie, hetgeen soms tot hachelijke situaties leidde. De politie had bij deze gelegenheid de touwtjes aanmerkelijk strakker in handen, want het autoverkeer moest kostte wat het kost doorgang kunnen vinden. Diverse mensen werden meerdere malen van de weg gesleept .

Bij Hessing aangekomen weigerde de directie een afvaardiging van de groep te ontvangen. Vervolgens werd de toegangspoort van het parkeerterrein nog eventjes geblokkeerd. Na wat duw en trekwerk werden de demonstranten weggesleept, zodat er zo af en toe toch een auto kon worden doorgelaten door de politie. Onder dreiging van arrestatie werd besloten de blokkade op te heffen.

Jan Kees Helms/Deeez! & Alex van Veen