- Home
- Archief
- 1999

Uit: Ravage #282 van 16 april 1999

Markt van het uitgaan (59)

Tranen en heiligen, of: hoe te beginnen waar iedereen eindigt

Het beste middel tegen zoiets stompzinnigs en weerzinwekkends als oorlog is nog altijd: thuis blijven en een goed boek lezen. Tears and Saints heet dan ook mijn remedie tegen de bommenregens, het bloedvergieten, de gruweldaden, de propaganda, de megalomane grootheidswaan, het gespuis, de onverdraaglijke krantenkoppen, de meningenpolitie, de tegen de borst stuiterende naïviteit van min of meer goedbedoelende schaapskoppen wiens schuimbekkendheid... afijn, tranen en heiligen dus.

Het boek is geschreven door E.M. Cioran, die leefde van 1911 tot 1995. Ik lees het boek alsof ik praat met een vriend (en hoe vaak praat je nog echt met iemand?). Ik liet het weken in de boekhandel liggen voor ik het kocht, argwanend vanwege het woord 'God' dat ik al doorbladerend iets te vaak tegenkwam. Maar goed, in feite verzamel ik zijn werk al zeven jaar, dus huppelakee, gekocht en meteen gaan lezen. Het werd geen teleurstelling.

Cioran, voorzover men hem al kent, gaat door voor een onverbeterlijke zwartkijker, die er bovendien in de jaren dertig extreem nationalistische opvattingen op nahield. 'Bezweringsformules van een slapeloze filosoof' luidt bijvoorbeeld de kop van een bespreking van Cioran's boek Gevierendeeld (de Arbeiderspers, 1995) in het altijd weer uitmuntende Filosofie Magazine. Een toch respectabel essayist als Cyrille Offermans, doorgewinterd in Adorno c.s., dus wel wat gewend qua doemdenken zou je zeggen, schrok enorm van Cioran's al te menselijke uitspraak: 'Zodra je de straat op gaat en er mensen in je blikveld komen, is uitroeiing het eerste woord dat bij je opkomt'. Ongelooflijk dat ook maar iemand zou denken dat Cioran, die volgens mij nog geen vlieg zou kwetsen, daadwerkelijk mensen zou willen vermoorden. Als dergelijke gevoelens niet meer mogen worden verwoord, is wat mij betreft de fascistische heilstaat gerealiseerd. Uit Cioran's werk haal ik één fundamentele tegenstelling: die tussen Geschiedenis en het Niets. Geschiedenis is banaal gedoe, het Niets is alles. Zoiets. Van de mensheid heeft Cioran uiteraard geen hoge pet op.

Tears and Saints nu, is één lange afrekening met Cioran's orthodoxe vader, die hem zo ongeveer het huis uit trapte vanwege zijn radicale denkbeelden. Een paar maanden voor het uitkwam, in 1937, koos Cioran eieren voor zijn geld en trok van Roemenië naar Parijs. Waar hij zijn hele leven woonde op een zolderkamertje, en om de vijf jaar een boekje uitbracht.

Terug naar Tears and Saints. Oorlog schijnt de wereld te regeren en ik sla in al mijn wereldvreemdheid de bladzijde om van mijn kwetsbare boek. De woordenvloed vult mijn ogen. Kaarsen wakkeren stilte aan. En ik lees: "Tranen hebben diepere wortels dan een glimlach." Van Cioran leer je dat niets zin heeft, en dat dit 'Niets' oneindig rijker kan zijn dan al het Gedoe der wereld. Kán zijn, als je het met jouw Stijl tegemoet treedt. Wat wil je nog meer? 'Geboren zijn is ongemak'. 'Bittere Syllogismen'. 'On the Heights of Despair'. Ren niet meteen naar de boekhandel. Koop liever een zoveelste krant, pleeg een zoveelste betekenisvolle daad. Daar zit de wereld namelijk al 'n paar millennia op te wachten. Een goede nacht.

Marc Hurkmans

 

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1999