- Home
- Archief
- 1999

Uit: Ravage #276 van 22 januari 1999

Strijdkunst

Het Duitse collectief Kunst und Kampf geeft middels affiches, olieverfschilderijen een uitdrukking aan autonome revolutionaire politiek. In Duitsland betekent dat bijna automatisch vervolging en repressie. Talloze van haar affiches werden verboden terwijl haar leden vaak langdurig werden geobserveerd.

In juli 1994 werden in 36 huizen, verspreid over heel Duitsland, huiszoekingen verricht naar vermeende leden van de autonome antifa (M). Tijdens deze huiszoekingen werden ook honderden posters en kisten vol materiaal van het collectief Kunst und Kampf (KuK) in beslag genomen. KuK zou volgens justitie de 'propaganda afdeling' van de antifascistische/anti imperialistische organisatie Autonome Antifa (M) zijn. Deze organisatie was de Duitse justitie al jaren een doorn in het oog.

Autonome Antifa (M) ontstond in 1990 in de Duitse stad Göttingen. Daar was al halverwege de jaren tachtig een nieuwe, maar omstreden, vorm van anti fascisme strijd ontstaan als antwoord op het uit elkaar vallen van de autonome antifa structuren in Duitsland. De autonome antifastrijd moest weer een basis krijgen in de eigen omgeving zodat eenvoudiger coalities aan konden worden gegaan met minder militante clubs als de Grünen en vakbonden. Hierdoor werd criminalisering moeilijker en kon bovendien de autonome antifa politiek binnen bredere kringen ingang vinden. Daarnaast bleef dan nog alle ruimte over om militante acties te voeren.

Deze coalitie politiek leverde in de autonome antifa scene de nodige discussies en scheuringen op. Veel antifa groepen vielen onderling verdeeld uit elkaar; de mensen die een coalitie politiek voor stonden, vormden tenslotte in 1990 de organisatie Autonome Antifa (M).

Autonome Antifa (M) was de eerste autonome organisatie die een actieve media campagne voerde. Leden spraken met mainstream media, gaven interviews en stonden toe dat fotografen en journalisten hun acties coverden. Om het politieke gewicht van autonomen duidelijk te maken vormden ze tijdens demonstraties, waaraan organisaties uit het hele linkse politiek spectrum deelnamen, een 'zwart blok'. Hierdoor waren ze duidelijker zichtbaar en, door de aanwezigheid van minder militante groepen, gedekt voor politiegeweld.

De strategie van Autonome Antifa (M) was vrij succesvol en vond ook in andere steden navolging. Mede hierdoor werd Autonome Antifa (M) nauwlettend door de politie in de gaten gehouden en gecriminaliseerd.

Kunst

In juni 1994 besloot de Duitse justitie tenslotte tot een grootscheepse operatie om Autonome Antifa (M) van de aardbodem weg te doen vagen. Ook KuK werd hierin als zijnde de propaganda machine meegenomen. Tevergeefs. KuK liet zich niet criminaliseren en organiseerde al in november van dat jaar een tentoonstelling van de inbeslag genomen werken. Ook gaf ze de brochure Verbotene Kunst uit. Korte tijd later werd de brochure verboden evenals een vlugschrift welke over dat verbod berichtte.

Na twee jaar onderzoek werd het inbeslag genomen materiaal vrijgegeven. Justitie kon haar bewijsvoering niet rondkrijgen. De vervolging van Autonome Antifa (M) zou worden gestaakt als deze een boete van 51 duizend Duitse marken zou betalen (een gebruikelijke methode in Duitsland). Dit geld werd geschonken aan het concentratiekampgedenkteken in Mittelbau Dora.

De beschuldiging een propaganda-machine van Autonome Antifa (M) te zijn kwam des te harder aan daar KuK dat, naar eigen zeggen, geen propaganda maakt, maar kunst. Kunst is volgens KuK het creëren van bewustzijn, het laten zien van problemen en het uitlokken van oplossingen. Het gaat tegenstellingen niet uit de weg, maar wil deze juist aanscherpen. Het biedt geen oplossingen, of alternatieven, maar zet aan tot het zelf vinden van alternatieven. Propaganda en reclame doen juist het omgekeerde.

Kunst of propaganda? De Duitse staat was het om het eender. Vanaf het ontstaan van KuK halverwege de jaren tachtig heeft ze elke poster uitvoerig gedocumenteerd en geanalyseerd. Diverse posters werden in beslag genomen en verboden. Ook werden KuK leden, die op straat olieverfschilderijen maakten of straattheaterstukken uitvoerden, permanent in de gaten gehouden. Om zich aan deze repressie te onttrekken werden regelmatig tentoonstellingen van KuK werken georganiseerd. Hierdoor werd dit werk steeds bekender en het KuK-concept werd door andere groepen overgenomen.

In het vorig jaar verschenen boek Art as resistance wordt dit concept uitvoerig uit de doeken gedaan. KuK propageert het idee van de 'antagonistische cultuur'. Dit moet worden onderscheiden van het begrip subcultuur dat teveel een alternatief voor, of aanhangsel van, de dominante cultuur is. Subculturen gedijen slechts in de gaten van de dominante cultuur, in de vrijruimtes, en worden daarom ook door haar getolereerd. Ze vormen geen bedreiging voor die dominante cultuur, maar zijn daar in feite onderdeel van. Ook het begrip tegencultuur dekt, terwijl het toch een bewuste oppositie veronderstelt, volgens KuK de lading niet. Ze blijft teveel steken in verzet zonder zelf iets 'eigens' voort te brengen.

Vluchtende nazi's

De term antagonistische cultuur betekent meer dan alleen oppositie en gaat voorbij de anti-cultuur. KuK wil 'eigen' culturele impulsen creëren, die een bedreiging vormen voor de dominante cultuur. Maatschappelijke veranderingen komen volgens haar niet voort uit protesten of alternatieven, ook niet vanuit een beweging die gebruik maakt van de gaten en vrijruimtes in het spektakel (een begrip dat je overigens bij KuK niet aan zult treffen), maar door het creëren van "constructieve, emancipatoire impulsen die zich ontwikkelen en vermenigvuldigen in samenhang met een politieke beweging."

De culturele impulsen van KuK komen dus voort uit de (autonome antifascisme/anti-imperialisme) beweging en zijn daarom een uitdrukking van de beweging die nieuwe sociale en politieke relaties, levensvormen, voorstellen en tradities tracht te creëren.

Concreet betekent dit dat het ontwerp van een affiche uitdrukking moet geven aan het verzet zelf, aan de actie. Het verzet moet in beeld worden gebracht, niet de tegenstander. Op posters van KuK zie je dus geen dreigende nazi's, maar wel nazi's die op de vlucht slaan voor een aantal autonomen. Geen rokende schoorstenen, maar schoorstenen die in de fik staan als gevolg van een autonome molotovcoctail. Geen dreigend hakenkruis, maar een hakenkruis dat aan diggelen wordt geslagen. De affiches geven geen uitdrukking aan politieke feiten maar propageren het verzet.

KuK hanteert in haar affiches een collage achtige stijl die voortbouwt op de punkstijl - ze maakte ook veel concert posters. Ook wat betreft het gebruik van materialen hanteert zij het aloude punk credo dat het goedkoop gemaakt en vermenigvuldigd moet kunnen worden. Naast talloze affiches gaf KuK ook het nog uit 1932 daterende logo van antifascistische actie (de rode en zwarte vlag in de zwarte rand) haar huidige vorm. Maakte ze een aantal olieverfschilderijen en verzorgde ze bij diverse gelegenheden bijtende 'agit prop'.

Helaas bevat Art as Resistance maar heel weinig afbeeldingen van het werk van KuK en dan ook nog in zwart wit. Wie het Duits machtig is kan dan ook beter het in 1997 verschenen Kunst als Widerstand in huis halen. Dat bevat niet alleen evenals de Engelstalige uitgave een uitgebreide geschiedenis van de Duitse autonome antifascismestrijd en KuK zelf, maar ook maar liefst 350 afbeeldingen van de KuK kunst, waarvan het grootste deel in kleur.

Freek

Art as Resistance of Kunst als Widerstand kosten respectievelijk DM 20,- en DM 49,90. Te bestellen bij AktivDruck & Verlag, Lengerner Strasse 2, 37085 Göttingen. Fax: 0551 632765.
Voor de cyberkids is er ook een cd rom gemaakt, Kampf, dat naast de Duitse en Engelse uitgave van het boek ook nog talloze foto's en ander afbeeldingen bevat. De cd rom kost DM 39,90. Wie dat teveel geld vindt kan een kijkje nemen op: http://www.puk.de/kuk/

 

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1999