- Home
- Archief
- 1999

Uit: Ravage #276 van 22 januari 1999

Te makkelijke kritiek

De wijze waarop Michèl Post in Ravage #273/274 te keer gaat over "links radicale dogma's" is wel erg makkelijk. Omdat consensusbesluitvorming te langzaam gaat en zonder hiërarchie alles in het honderd loopt, trekt hij de conclusie dat de democratische, hiërarchisch opgebouwde staat zoals we die in Nederland kennen het vertrouwen waard is en op geëvolueerde wijze sociale problemen zal oplossen. Tevens zijn anarchisten slechts parasieten die geen verantwoordelijkheid willen nemen en slechts kunnen overleven in de tolerante schaduw van de democratie. Een reactie.

Het alom geprezen poldermodel heet op consensus gebaseerd te zijn. Consensus kan geïnterpreteerd worden als een inspanning van een aantal, van te voren goed gekozen, gesprekspartners die tot een compromis komen. Zij leggen zich bij zo'n besluit neer omdat zij denken dat er niet meer voor hen in zit. Michèl stelt het ook ongeveer zo voor, erger nog in zijn voorstelling wordt er niets besloten zolang een of meer mensen het niet eens zijn met het door anderen voor gestelde.

Dat is kritiek waar over na gedacht moet worden, oplossingen om met zo'n situatie om te gaan moeten gezocht worden. Eenvoudig stellen dat zoeken naar consensus altijd uitmondt in patstellingen, ideaal is voor conservatief ingestelde mensen en dat daarom besluitvorming bij meerderheid beter is, is te makkelijk. Heb je wel eens bedacht dat bij de door jou opgehemelde meerderheidsbesluiten de gevolgen voor een klein deel van de groep veel groter kunnen zij dan die voor de hele groep wanneer iets anders besloten wordt, dat die kleine groep bijna de helft kan zijn, dat dat asociaal is?

Gelukkig zijn er mensen met positievere ervaringen met consensus dan Michèl, zoals Metha in Ravage #275. Michèl denkt dat er altijd mensen zijn die een besluit willen blokkeren, en precies daar gaat het om. Streven naar consensus vergt een heel andere denkwijze dan die bij democratische besluitvorming. Zoeken naar consensus is slechts zinvol met positief en constructief ingestelde mensen. Maar bovenal gaat het erom het eigenbelang aan de kant te zetten en het algemeen belang voorop.

Als het niet lukt de anderen ervan te overtuigen dat een bepaalde oplossing goed is dan zou het wel eens kunnen dat deze oplossing niet zo goed is voor iedereen. Bij een democratische beslissing gaat het er slechts om een meerderheid ervan te overtuigen dat een bepaalde oplossing het beste voor hen is. Bij consensus moet iedereen daarvan overtuigt zijn en zijn alleen anti egoïstische oplossingen acceptabel.

Het is een utopie te denken dat beslissen via consensus van vandaag op morgen in (bijv.) Nederland ingevoerd kan worden. Er is interesse, betrokkenheid en denken in termen van algemeen belang voor nodig. Een doel van consensus is om participatie van alle betrokkenen te stimuleren. Het democratisch systeem zoals we dat in West Europa kennen is er op gericht mensen steeds minder deel te laten nemen; "lang niet iedereen heeft de behoefte, de mogelijkheden of de capaciteit om overal over mee te beslissen. Veel mensen laten veel daarvan graag aan anderen over." Het is de moeite waard consensus denken te oefenen. Dat is niet inflexibel maar vergt wel een creatieve en open instelling.

Met een enorme stelligheid schrijft Michèl de waarheid over links radicale mensen neer: zij denken bijna allemaal dat er slechts één beste oplossing bestaat. Uitgaan van één stellige waarheid is wat leidt tot inflexibele patstellingen.

Als een kleine groep een beslissing neemt voor een grote groep dan moet deze beslissing eerst doorgegeven en uitgelegd of doorgedrukt worden voordat actie ondernomen kan worden. Een consensus beslissing zal misschien langzamer tot stand komen maar er zal sneller actie ondernomen kunnen worden omdat iedereen reeds op de hoogte is. Natuurlijk kan een beslissing het best door één persoon genomen worden, dat gaat het snelst, lijkt het je wat? Iemand die ter zake kundig is en het beste voor iedereen voor heeft?

Hiërarchie

Michèl doet alsof hiërarchie slechts de verdeling van arbeid is. Het is echter ook een verschillende waardering van arbeid, de ene arbeid is belangrijker dan de andere (bijvoorbeeld omdat niet iedereen er geschikt voor is) en daarom meer waard. De mensen die de minderwaardige arbeid uitvoeren zijn afhankelijk van degene in de hogere posities. Dat is de werkelijke reden waarom bepaalde mensen hiërarchische verhoudingen niet zo goed vinden.

Waarom er zonder hiërarchie een samenleving van dwang en willekeur zou ontstaan wordt niet duidelijk uit Michèls betoog. Tegen hiërarchie zijn gelijk stellen aan geen verantwoordelijkheid willen nemen is een onzinnige stelling. Het voorbeeld van de broodfabriek en de vuurtoren maken niets duidelijker. Hiërarchie is onlosmakelijk verbonden met onze maatschappij, waar afhankelijkheidsrelaties verschillen in (geldelijke) waardering moeten rechtvaardigen.

Hiërarchie afwijzen is niet hetzelfde als het afwijzen van samenwerking of het nemen van verantwoordelijkheid, in tegendeel. Het gaat erom dat het eigen bestaan mogelijk is door een inspanning van iedereen in een greep, samenwerking op basis van gelijkwaardigheid dus!

De hang naar kleinschaligheid die Michèl beschrijft is onduidelijk. Wel is het zo dat om het eigengewin te maximeren een hang naar grootschaligheid positief werkt. Hoe meer mensen afhankelijk van jou zijn, voor jou werken, des te meer winst kun je behalen. Maar het streven naar meer en meer kan wel eens een hele korte termijn strategie blijken. Een te groot deel van "de koek" consumeren kan betekenen dat het bestaan van anderen in gevaar komt, op een andere plek of in de toekomst. Hier nu geen uitweiding over klein/grootschaligheid.

Maar Michèl, je voorbeeld van de pentiumprocessor is een duidelijk voorbeeld van iets waar een hoop geld in omgaat en waar slechts een klein deel van do wereldbevolking baat bij heeft. Kun je je voorstellen dat het misschien niet de vraag is waar die het beste geproduceerd kunnen worden om zo min mogelijk milieuschade te berokkenen, maar om de vraag of ze wel geproduceerd moeten worden, of het niet beter is prioriteiten bij andere dingen te leggen?

Wat betreft de reeds bestaande kleinschalige anarchistische bedrijfjes: kun je eens wat voorbeelden noemen, dat is een stuk duidelijker. Veel geluk verder met je ongebreidelde vertrouwen in de menselijke mogelijkheden.

Gert en Marco, Leiden

(Meer info over consensus: http://www.tiac.net/users/amyr/OCAC.html)

Nawoord redactie: we zouden het op prijs stellen indien 'Gert en Marco' in de toekomst een telefoonnummer of contactadres achterlaten bij de ingezonden brief.

 

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1999