- Home
- Archief
- 1999

Uit: Ravage #276 van 22 januari 1999

Zwarte rook boven Antwerpen

ALF en justitie leggen anarchistisch centrum plat

Na brandstichtingen volgen meestal huiszoekingen. Nadat het Animal Liberation Front de verantwoordelijkheid opeiste van een reeks brandstichtingen bij hamburgerketens in België, richtte een onderzoeksteam al haar pijlen op anarchistische kringen in de regio Antwerpen. De link met het activistencentrum Weik, dat zich onder meer op dierenrechten richt, was snel gelegd. Na elf huiszoekingen en acht arrestaties zocht Ravage een aantal zichtbaar aangeslagen medewerkers van het jongerencentrum op.

De ruimte op de Antwerpse Paardenmarkt valt op het eerste gezicht nauwelijks op. Ingesloten tussen winkels, woningen, garages en kantoren bevindt zich in een voormalige viswinkel het anarchistische jongerencentrum Weik. Achter de etalageruit prijken wat vergeelde pamfletten op een prikbord, dat het zicht naar binnen belemmert. Ik heb afgesproken met Peter en Anthony, medewerkers van Weik die december vorig jaar werden gearresteerd naar aanleiding van acties die werden opgeëist door het Animal Liberation Front (ALF).

De 'infokeuken' van Weik, gevestigd op de begane grond, oogt als een doorsnee kraakkafee. Het behang bestaat grotendeels uit een aaneenschakeling van opgeplakte posters waarmee opgeroepen wordt deel te nemen aan acties en bijeenkomsten uit vervlogen tijden. Een opvallend rood/geel plakkaat, waarop een brandende lucifer in combinatie met een omgekeerde 'M' van het McDonald's logo wordt afgebeeld, trekt ogenblikkelijk m'n aandacht. Het is een speelse aankondiging voor een discussieavond over dierenrechten.

Naast de goed lopende infokeuken, waar op vrijdag een vegetarische maaltijd wordt geserveerd, zijn 'Wordt Vervolgd' (onderzoek naar politiebrutaliteiten) en 'Spaak & Tandrad' (fietsacties tegen autooverlast) de bekendste (actie)groepen die van het centrum gebruik maken. Op de eerste verdieping is het 'Krijg de Klere' project gehuisvest, een gratis kledingmarkt. Wie kleren nodig heeft kan ze meenemen, wie thuis kleren heeft maar ze niet gebruikt mag ze naar Weik brengen.

Naast consumeren is jezelf informeren het devies in Weik. De agenda van Weik Nieuws, de maandelijkse nieuwsbrief van het centrum, biedt een aardig kijkje in de infokeuken. In november passeerden onderwerpen als Mumia Abu Jamal, Cuba, Vlaamse wapenhandel, Rechten van de Mens, de sluiting van de Renaultfabrieken, de werkgroep Morkhoven (kinderporno) en de automobiliteit in Antwerpen de revue. Daarnaast worden er cursussen en vergaderingen gehouden in het door de gemeente gesubsidieerde centrum dat nu een klein jaar bestaat.

Impasse

,,Geloof het of niet, maar momenteel ligt hier alles zo'n beetje op z'n gat. De wekelijkse infokeuken draait nog wel, maar verder vonden er hier de afgelopen weken geen noemenswaardige activiteiten plaats.'' Anthony (20) vertelt het wat gelaten. Hij wijt de huidige impasse vrijwel volledig aan de impact van de huiszoekingen, die Weik en een aantal medewerkers zich hebben moeten laten welgevallen.

Anthony: ,,Het is sinds eind november een en al verwarring hier. Ik heb zelf al zo'n vijf weken totaal geen vat meer op m'n leven. Vrijwel alles is in het teken komen te staan van de huiszoekingen. En weet je wat nog het ergste is: normaal zijn wij het van Wordt Vervolgd die de slachtoffers van politiebrutaliteiten moeten begeleiden. Maar nu we onszelf moeten helpen, lukt het ineens niet.''
Daar komt nog bij dat een aantal op het eerste gezicht onbelangrijk lijkende details het dagelijkse leven nog ondraaglijker maakt. Peter (35): ,,Zo had een krant bijvoorbeeld geschreven dat de arrestaties waren verricht op basis van informatie uit alternatieve milieus. Zoiets veroorzaakt achterdocht, hetgeen de samenwerking nog verder bemoeilijkt.''

Op de vloer van het café staat, nog keurig ingepakt, een zojuist aangeschafte computer, ironisch en provocerend genoeg van het merk 'I Mac'. ,,Kunnen we eindelijk weer aan het werk'', verzucht Anthony. De huidige huiscomputer bivakkeert immers, samen met de printer, het modem en het faxapparaat, voorlopig nog wel een tijdje op het politiebureau.

De medewerkers van Weik balen als een stekker dat justitie nu juist hún centrum heeft aangemerkt als het broeinest van het brandende protest tegen een aantal fastfoodketens. Peter: ,,Mijn grootste kritiekpunt op de werkwijze van anonieme actiegroepen als het ALF, is dat hun acties onder meer kunnen leiden tot een totale chaos bij clubs als de onze.''

Opeising

De huiszoekingen vonden plaats in het kader van het onderzoek naar de daders achter een aantal brandstichtingen bij fastfoodfilialen van Quick (de grootste hamburgerketen in België) en McDonald's. In een relatief kort tijdsbestek, eind juli tot eind augustus vorig jaar, werd een achttal hamburgertenten in Antwerpen en omgeving het doelwit van actievoerders.

Bij de laatste actie, in de nacht van 28 op 29 augustus, ging een McDrive in Puurs geheel in vlammen op. Hoewel McDonald's van deze aanslag een claimbrief ontving, besloot het bedrijf in samenwerking met justitie er verder geen ruchtbaarheid aan te geven. Aandacht in de media zou slechts het imago aan kunnen tasten en mogelijk tot navolging leiden, zo luidde het devies.

Nadat begin september Ravage en aansluitend ook het Belgische dagblad De Morgen door vrienden van het ALF werden ingelicht, kwamen nu ook de argumenten van de activisten en de feiten over de hoeveelheid brandstichtingen naar buiten. "Het geweld dat McDonald's gebruikt tegen dieren, de leugens die McDonald's verspreidt en de vernietiging van de gezondheid van de mensen... We hopen dat McDonald's in de hel zal branden", zo besluit het ALF de claimbrief.

De Belgische justitie had intussen een speciaal opsporingsteam samengesteld. De laatste keer dat zoiets in België gebeurde was naar aanleiding van de aanslagen van de communistische bommenleggers van de CCC in de jaren tachtig. In de nationale opsporingscel zitten de lokale politiediensten van de plaatsen waar brand werd gesticht, de plaatselijke parketmagistraten, de gerechtelijke politie, de bijzondere opsporingsbrigade en de nationale parketmagistraten. De gerechtelijke politie heeft het onderzoek geleid. Zij zijn onderdeel van het parket, maar hebben zich speciaal toegelegd op recherchepraktijken.

Manipulatie

Volgens geruchten vormde het tv-interview met twee ALF-leden, september vorig jaar in het actualiteitenprogramma Ter Zake vertoond, het aanknopingspunt voor de huiszoekingen die eind november plaatsvonden. Tijdens dit interview vertelde een van de twee vermomde activisten met vervormde stem in geuren en kleuren hoe en waarom hij of zij de McDrive in Puurs in brand heeft gestoken. De ander bleek eveneens verschillende brandstichtingen op zijn of haar naam te hebben staan.

Direct na vertoning van het opzienbarende tv-interview werd de redactie van Ter Zake, en dan met name journalist Tim Pauwels die het interview afnam, ondervraagd door justitie. Dit verhoor leverde niets op; de journalisten zwegen als het graf. Bronbescherming. Toch zou uit nader onderzoek blijken dat de twee anonieme ALF activisten niet uit zichzelf contact hadden opgenomen met de omroep VRT.

Volgens de advocaat van een van de twee naderhand gearresteerde tv sterren heeft zijn cliënte zich laten manipuleren. De ALF woordvoerders zouden in opdracht een verklaring hebben moeten voorlezen over brandstichtingen, waar ze zelf verder niets mee te maken zouden hebben gehad. Dit gegeven wordt bevestigd door de ouders van een van de ALF verdachten.

Hoe dan ook, op 26 november viel de politie van Antwerpen vier woningen binnen. Zo werden er huiszoekingen verricht in de woning van Anja (19), bij haar ouders in Hove en in de woning van Lindsey (19) in Sint Amands. Anja en Lindsey werden gearresteerd. Anthony, een derde verdachte, werd niet thuis aangetroffen. Naast diverse papieren, nam de politie ook twee regenjacks in beslag die door Anja en Lindsey zouden zijn gebruikt voor het tv interview.

Na een intensief verhoor van negen uur bekende Lindsey deelgenomen te hebben aan het tv programma. Tevens beweerde ze in haar eentje de brand in Puurs veroorzaakt te hebben. Ze zou hiervoor een kilometer of tien met een klotsende emmer benzine achterop haar fiets naar de McDrive zijn gereden. Zowel haar ondervragers als de onderzoeksrechter uitten twijfels over haar relaas. Niemand gelooft dat Lindsey het vuur in haar eentje heeft kunnen aansteken. Mogelijk neemt ze met haar verklaring anderen in bescherming.

De andere verdachte, Anja, moest tijdens haar verhoor met spoed maar voor korte tijd naar het ziekenhuis overgebracht worden. Ze bleek last te hebben van hyperventilatie, het gevolg van claustrofobie. Ook Anja bekende meegedaan te hebben met het tv interview. De haar ten laste gelegde brandstichtingen werden door haar ontkend. Beide verdachten werden opgesloten in de gevangenis aan de Antwerpse Begijnenstraat.

Opruiing

Op 2 en 3 december verrichtte het opsporingsteam andermaal een aantal huiszoekingen. Zo werd het jongerencentrum Weik doorzocht, met inbeslagname van databestanden en apparatuur. Anthony viel de eer te beurt om tot tweemaal toe gearresteerd te worden. ,,De eerste keer waren ze bij me thuis op zoek naar m'n computer, die echter op dat moment in Weik stond. Wel hebben ze toen al m'n diskettes meegenomen en papieren, zoals de kentekens van hun undercover agenten die ik verzamel in het kader van m'n activiteiten voor Wordt Vervolgd.''

Bij een volgende huiszoeking op 9 december werden zowel Peter als diens vriendin Eefke thuis van hun bed gelicht. Tegelijkertijd werd Weik voor de tweede maal bezocht door een rechercheteam. Eefke is de voorzitster van Weik, die na verhoor de volgende dag weer op vrije voeten werd gesteld. Peter werd voor dertig dagen in voorarrest geplaatst.

De speurders waren onder meer gevallen over een stukje tekst die lag opgeslagen in de computer van Weik. Deze tekst werd afgedrukt in Weik Nieuws van november en handelde over een openbaar debat dat elders in Antwerpen werd georganiseerd. Voor dit debat, over dierenrechten en actievormen, werden onder meer vertegenwoordigers van Gaia (vreedzame dierenrechtorganisatie), Agalev (groene politieke partij) en ALF (militante dierenorganisatie) uitgenodigd.

Peter had in Weik Nieuws geschreven dat Weik een actiegroep dierenrechten heeft die 'meent dat vooral niet geweldloze acties het probleem moeten duidelijk maken.' Peter: ,,Een tiepfout. Ik had eigenlijk 'niet gewelddadige acties' willen schrijven,'' Maar de speurders beschouwden de tekst als "opruiend". Daarnaast had Peter de ALF vertegenwoordiger een slaapplaats in z'n woning aangeboden. Peter stond ook aan de basis van de oprichting van ZALF, een inderhaast opgericht steuncomité voor Anja en Lindsey.

Daags voor kerstmis werd Peter vrijgelaten, terwijl Anja vlak voor nieuwjaar haar eigen bed weer mocht opzoeken. Lindsey echter, die sinds 28 december niet meer wordt verhoord, blijft voorlopig vastzitten. Onlangs heeft haar advocaat nog beroep aangetekend tegen de verlenging van het voorarrest, maar de Antwerpse kamer van inbeschuldigingstelling besliste 12 januari dat "verdere voorlopige hechtenis noodzakelijk is vanwege de aard en de ernst van de feiten, het gevaar voor de openbare veiligheid en het verder lopende onderzoek."

Leugens

In totaal zijn er elf huiszoekingen geweest, waarbij zeven personen werden gearresteerd. Hiervan zijn er vijf in verdenking gesteld. Zowel Anja als Anthony worden ervan verdacht deelgenomen te hebben aan een vereniging die is opgericht met als doel aanslagen te plegen op eigendommen. Lindsey, Peter en Eefke worden verdacht van poging tot brandstichting bij nacht in een onbewoond pand, het toebrengen van opzettelijke vernielingen aan gebouwen en deelname aan een vereniging die is opgericht met als doel aanslagen te plegen.

Alle arrestanten werden tijdens de verhoren geconfronteerd met valse anonieme verklaringen. Hiermee heeft de recherche getracht de verdachten tegen elkaar uit te spelen. Anthony: ,,Zo kreeg ik te horen dat Anja verklaard zou hebben dat Peter en ik te laf waren geweest om zelf op tv te verschijnen voor het interview met Ter Zake. Peter zou op zijn beurt het transport naar de tv studio hebben georganiseerd, terwijl ik het contact zou hebben gelegd met de omroep. Allemaal leugens.''
De meeste vragen hadden geen betrekking op de acties tegen de hamburgerketens. Peter: ,,Ze waren vooral geïnteresseerd in de activiteiten van Weik en wie er hier zoal de touwtjes in handen zouden hebben. Ze wilden weten wie een bepaalde vergadering had toegesproken, of je bij een bepaalde actie aanwezig bent geweest, etc.''

Weik wordt door de lokale autoriteiten, met name bij de rijkswacht, dan ook een beschouwd als een lastig activiteitencentrum. De groepen die er gebruik van maken blinken dan ook uit in een maatschappijkritische houding. Neem Spaak & Tandrad, een 'fietsguerrilla groep' die op onverwachte momenten is staat blijkt vijftig tot honderd personen op de fiets te krijgen, waarmee drukke verkeerspunten worden geblokkeerd.

Spaak & Tandrad, waar Peter veel energie in stopt, pleit voor gratis openbaar vervoer en een autovrije binnenstad. Aan de vooravond van de huiszoekingen hadden de fietsguerrillero's een bijeenkomst gepland met vertegenwoordigers van de vakbonden voor het bus en tramverkeer. Het doel van de bijeenkomst was het bespreken van plannen om gezamenlijk acties te gaan voeren. Peter: ,,Door die verdomde huiszoekingen is dat in één keer van de baan. Bam! Probeer jij die vakbonden maar eens uit te leggen dat je niets te maken hebt met die brandstichtingen.''

Politiebrutaliteiten

Mogelijk vormen de activiteiten van Wordt Vervolgd de voornaamste aanleiding voor de huidige criminalisering. Immers, was het niet Van Grieken, hoofd van de bijzondere opsporingsbrigade politieke sectie van de rijkswacht en overtuigd lid van het Vlaams Blok, die Anthony in het voorjaar van '98 in een loslippige bui toevertrouwde dat Weik "binnenkort wel eens last van de politie zou kunnen krijgen"? ,,Wat Van Grieken betreft moesten de activiteiten van Weik aan banden worden gelegd,'' aldus Anthony.

De jongen heeft, naast de twee recente arrestaties, sowieso beroerde ervaringen opgedaan met de rijkswacht. Ze moeten hem, een schuchter ogende student, ook altijd hebben. Zo nam Anthony begin oktober deel aan een geweldloze demonstratie tegen het Vlaams Blok, die op hun beurt weer tegen een lokaal kerkasiel protesteerden.

Anthony: ,,Stond ik ergens op de doorkomst van het Vlaams Blok te wachten, stopt er ineens een busje van de rijkswacht voor m'n neus. Een van de agenten stapte uit en spoot vervolgens peperspray in m'n gezicht.'' Hij raakte totaal van de wereld en moest in allerijl naar een huis van een vriend worden gebracht, waar hij z'n hoofd en ogen ruim een half uur onder de koude waterkraan heeft moeten houden om het peper extract uit te kunnen spoelen. Zowel Peter als Anthony zijn ervan overtuigd dat de politie hem te grazen nam vanwege z'n activiteiten voor Wordt Vervolgd.

Anthony: ,,Wordt Vervolgd houdt zich voornamelijk bezig met het systematisch in kaart brengen van politiebrutaliteiten en overtredingen. Antwerpen beschikt over het hoogste percentage agenten (1800), waarbij veel mis gaat. Met name de wijkbureaus Lange Nieuwstraat en De Marréstraat hebben een slechte reputatie. Je kunt stellen dat wanneer je op een van deze bureaus als arrestant wordt binnengebracht, de wetsregels voor jou niet meer gelden.''

Op de bewuste politiebureaus is sprake van stelselmatige mishandelingen. Anthony: ,,Zodra de Antwerpse politie iemand heeft mishandeld, dienen ze de volgende dag zelf een aanklacht in omdat ze bijvoorbeeld een pink zouden hebben verstuikt. Zodra ze tegen jou een klacht hebben ingediend, kun je zolang het onderzoek naar die klacht loopt tegen hen geen klacht indienen.''

Vleugellam

De brandstichtingen bij de hamburgerketens van het afgelopen najaar zijn voor Belgische begrippen ongekend heftig. Zowel in anarchistische (dierenrechten) en sinds kort ook in extreem rechtse kringen (cultuurverbastering) fungeert McDonald's weliswaar als de rode lap voor een stier, maar verder dan picketlines gaan de actievoerders meestal niet.

Peter: ,,Tijdens de feestelijke opening van een filiaal van McDonald's op de Groenplaats werd de afgelopen zomer door de werkgroep dieren van Weik een grote vreedzame protestactie gehouden waar zo'n honderd mensen aan deelnamen. Maar de acties van het ALF komen voor ons volledig uit de lucht vallen.''

De laatste maanden wordt er overigens nauwelijks nog iets vernomen van het ALF. Solidariteitsacties voor de arrestanten vinden mondjesmaat plaats en beperken zich tot nu toe tot benefietfeesten. Het steuncomité ZALF, opgezet vanuit Weik, lijkt vooralsnog vleugellam.

Peter: ,,In december wilden we een grote demonstratie organiseren voor de arrestanten die toen vast zaten, maar het is er nooit van gekomen. Het punt is ook dat het gerecht ons onder meer bendevorming in de schoenen probeert te schuiven. Zodra we iets organiseren, kunnen zij zo aantonen dat we met Weik bij tijd en wijlen wel degelijk als vereniging functioneren. Het blokkeert ons doen en denken momenteel.''

Steun van andere organisaties heeft Weik in deze zaak voorlopig niet te verwachten. Het anarchistische circuit van Antwerpen is benauwend klein, en daarmee ook heel kwetsbaar. Naast Weik, dat netjes huur betaalt, heb je nog de Scheld'Apen, een kraakpand aan de Herbouvillekaai dat als punkconcertzaal hard op weg is gelegaliseerd te worden. Het andere kraakpand van Antwerpen bevindt zich in de Zakstraat, maar de bewoners hiervan roeren zich nauwelijks.

Anja en Lindsey

Anja, die eind december vrij werd gelaten, komt voorlopig niet meer in Weik. Ze werd vrijgelaten onder voorwaarde dat ze zich permanent onder controle moet stellen van een psychiater of psycholoog. Daarnaast mag ze, zolang ze onder verdenking staat, geen contact hebben met dierenorganisaties. Ook de pers staat ze liever niet te woord.

Anja, een bekende punk die herhaaldelijk met justitie in aanraking kwam, wordt door haar vader in De Morgen de hemel in geprezen. ,,Veel mensen denken dat Anja rebelleert omdat ze geen gezag kan aanvaarden. Dat is niet zo, haar engagement is positief. Ze kan echt geen onrecht verdragen. Daarom strijdt ze voor milieu en dierenrechten, daarom komt ze op voor daklozen en krakers. Wist je dat Anja een van de oprichters van het comité Kim en Ken (twee van de vermiste kinderen) is? In feite is ze een kind van de witte beweging. Ik ben trots op haar idealisme, alleen vraag ik me af waarom ze zo nodig altijd op de eerste rij moet staan als er klappen vallen.''

Over Lindsey die, of ze het nu wil of niet inmiddels aan de internationale lijst van ALF-arrestanten is toegevoegd en als gevolg daarvan uit heel de wereld post ontvangt van mensen die hun solidariteit uitspreken, is aanmerkelijk minder bekend. Ook bij Weik weten ze weinig over haar te vertellen. Ze is een Indiaas adoptiekind en vriendin van Anja. Maar ook schuchter en discreet, woorden die vaak terugkeren als de naam Lindsey valt. Als jeugdleidster hield ze toezicht op migrantenkinderen.

Haar advocaat typeert haar in als een intelligent meisje dat op het punt stond geschiedenis te gaan studeren. ,,Lindsey zoekt haar weg in een wereld die ze als onrechtvaardig beschouwt. Ze is idealistisch maar zeker niet fanatiek. Zelf eet ze geen vlees, maar ze maakte er geen punt van voor kinderen van de jeugdbeweging een steak te bakken op een koppel eitjes in de pan te slaan.''

Idealistisch maar niet fanatiek. En het ALF dan? ,,Lindsey is een romantisch meisje. Ze dweept met afwijkende meningen over een betere samenleving. Daarom neemt ze deel aan Spaak & Tandrad, daarom sympathiseert ze met krakers. Misschien is het ALF voor haar een verhevigde vorm van romantisch dwepen.'' Maar de advocaat voegt er aan toe dat Lindsey mogelijk helemaal niets met de brandstichting in Puurs te maken heeft. ,,Het zou niet de eerste keer zijn dat onschuldigen een misdrijf opeisen om de aandacht op zichzelf te vestigen.''

Alex van Veen

 

Naar boven
Naar overzicht dit nummer
Naar Jaargang 1999