HOME       OPROEPEN      ARCHIEF       CONTACT      LINKS               

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  Stop ondermijning van de Wob
 

30 maart 2012

In een democratie kun je van mening verschillen. Dat hoort zo. Dat is een recht. Een minister mag voorstellen een wet te verbouwen, mag voorstellen een wet in te perken. Dit doen of gedogen via onbehoorlijk bestuur mag echter niet. Er zijn dan ook vier redenen om minister Spies onfatsoenlijk te noemen.


door
Roger Vleugels


Nederland heeft een vrij liberale Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Althans, de letter van de wet is vrij liberaal. De manier waarop de overheid hem uitvoert was altijd, al vanaf de invoering in mei 1980, vrij obstructief. Dit probleem is sinds de laatste twee kabinetten Balkenende, en vooral door toedoen van minister Ter Horst, excessief toegenomen.

Ondanks een wetswijziging waardoor Wob-verzoeken nu pas na 56 dagen - een van de traagste antwoordregimes ter wereld, normaal is 28 of 30 dagen - beantwoord hoeven te worden, wordt in 50 procent van alle gevallen de deadline niet gehaald. Naast deze obstructie is de Nederlandse overheid koploper in het onrechtmatig inzetten van weigergronden. Veel vaker dan elders sneuvelen deze namelijk in bezwaar- en gerechtelijke beslissingen. Door dit gedrag zijn we in minder dan tien jaar in de ranglijst van landen met een Wob, 88 stuks, van gidsland verworden tot achterhoede.

Enkele data:

* Eén van de traagste Wobs ter wereld, bovengemiddelde obstructie.
* Amper Wob-ambtenaren (1-2-3-4 per ministerie, in Groot-Brittannië is 100 per ministerie heel normaal).
* Bij 50 procent van alle Wob-verzoeken wordt de maximum beslistermijn overschreden.
* Geen opleiding voor Wob-ambtenaren.
* Dat allemaal bij heel weinig Wob-verzoeken: NL op landelijk niveau 8 per 100.000 inwoners, GB 72, Ierland 125, Bulgarije 175, VS 492.

Beleidsintimiteit

Als eerste reden hiervoor is aan te voeren dat de beleidsvoorbereiding buiten bereik van de Wob is komen te liggen. Voormalig minister Donner heeft op 3 mei 2011 in zijn lezing op de Dag van de Persvrijheid voorgesteld beleidsvoorbereidende documenten buiten de werking van de Wob te plaatsen. De overheid heeft, in zijn woorden, behoefte aan en recht op beleidsintimiteit. Beleidsvoorbereidende documenten vormen in alle landen met een Wob meer dan 70 tot 80 procent van alle Wob-verzoeken. Zijn gedachte kwam dus neer op het ondermijnen van de werking van de Wob.

Natuurlijk heeft Donner nooit serieus de bedoeling gehad dit te doen, hij deed het slechts om de toon te zetten voor aankomende debatten over hervorming van de Wob. In zijn brief aan de Kamer van 31 mei 2011, opgesteld naar aanleiding van zijn speech van vier weken eerder, komt dit voorstel dan ook niet meer voor. Het doel van Donner, het stimuleren van een negatief klimaat rond de Wob, was geslaagd. Minister Spies laat door niet handelen dit klimaat voortbestaan, dat is onfatsoenlijk. Geldt idem voor de Tweede Kamer.

Oneigenlijk en/of commercieel gebruik van de Wob is als tweede reden aan te voeren voor het geringe aantal Nederlandse verzoeken. Al vanaf midden jaren '90 wordt met enige regelmaat gepoogd om het aantal Wob-verzoeken in te dammen. Omdat er in Nederland extreem weinig Wob-verzoeken zijn, zijn dit pogingen die meestal om die reden alleen al verdampen. Er is simpelweg geen aanleiding en geen urgentie tot indammen.

Toch is er sprake van stemmingmakerij, sinds een aantal jaren krachtig gevoed door de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG). Midden jaren '90 begon het Wobben bij gemeenten, daarvoor werd er in hoofdzaak alleen bij landelijke overheden geWobd. Begin deze eeuw begonnen gemeenten te klagen over de groeiende werkdruk. De VNG kwam tot voorstellen, bijvoorbeeld om kosten voor het Wobben in rekening te brengen.

De VNG stimuleerde ook de gedachte dat de Wob oneigenlijk en/of commercieel gebruikt zou worden en dat dit onjuist of onrechtmatig zou zijn. Juristen van binnen en buiten de overheid zijn het er over eens dat dit een onzalige gedachtegang is. Alle soorten van gebruik van de Wob zijn denkbaar, toegestaan en in juridische definities niet te onderscheiden van het algemeen belang als grond voor gebruik.

Dit laatste is onlangs door het Hof Den Bosch [11/00113] in een diep en principieel gemotiveerde uitspraak bevestigd. Een krachtig signaal. Onder deze uitspraak ligt een hele reeks uitspraken van de rechtbank die alle kosten-inning, buiten kopie- en verzendkosten, onrechtmatig achten. Een minister Spies en een Kamer die de stemmingmakerij tegen een recht, het recht op openbaarheid, laten voortbestaan zijn onfatsoenlijk.

Werkdruk

De werkdruk voor een Wob-ambtenaar is in Nederland vrij hoog. Dat komt doordat er nagenoeg geen Wob-ambtenaren zijn. Rond de invoering van de Wob zei de toenmalige minister van BZK, dhr Rood, dat rekening gehouden moest worden met maximaal 50 Wob-ambtenaren per ministerie. Het zijn er nu 1-2-3-4 zonder Wob-opleiding, simpelweg omdat die opleiding niet bestaat. Ter vergelijking: in Groot-Brittannië hebben duizenden Wob-ambtenaren een Wob-opleiding op batchelor niveau.

Per hoofd van de bevolking hebben we in Nederland op landelijk niveau 10 tot 20 keer minder Wob-verzoeken in vergelijking met vergelijkbare landen zoals de Anglo-Saxische en de Scandinavische. Noorwegen is koploper met op landelijk niveau 917 verzoeken per 100.000 inwoners, wij acht!

De werkdruk wordt vaak onderbouwd met het gedoe rond verkeersboetes. Er is een netwerk van adviseurs ontstaan die snelheidsovertreders adviseert om via de Wob de inning van boetes te frustreren. Dit kan omdat de overheid bij de inning van de boete via een acceptgiro geen flitsfoto of andere bewijsmiddelen toevoegt. Dit is op zich onbehoorlijk gedrag: een overheid moet als ze iemand beboet het bewijsmiddel overleggen. Door na ontvangst van de acceptgiro de foto via de Wob op te vragen kan de inning van de boete gefrustreerd worden.

De oplossing is simpel en al uitgetest. Waarschijnlijk gaat in de toekomst bij de acceptgiro een wachtwoord voor de site toegevoegd worden, waarmee de snelheidsovertreder zijn flitsfoto met de onderliggende stukken kan raadplegen. Vooralsnog wordt het gehannes rond verkeersboetes met graagte aangegrepen door bestuurders om de Wob in een kwaad daglicht te stellen. Een gotspe.

Toen de VNG de werkdruk veroorzaakt door Wob-verzoeken, inclusief die samenhangend met verkeersboetes, echt ging meten, bleek dat deze bijna nergens apart geregistreerd werd en/of dat het volume als verwaarloosbaar te boek stond. Opnieuw laten de minister Spies en de Kamer deze veenbrand voortbestaan en voeden zo onjuiste emoties tegen de Wob. Zelfs P.H. Donner gaf in zijn brief al aan dat de werkdruk niet, althans amper meetbaar is en vooral in de hoofden van de ambtenaren bestaat.

Kosten

Ondanks mooie woorden in een brief aan de Kamer van 13 januari 2012, wil Spies geen einde maken aan de pogingen van de VNG om voor de behandeling van Wob-verzoeken kosten te innen. Ook de Tweede Kamer grijpt niet in. Sinds de invoering van de Wob is bepaald dat alleen kopieerkosten tegen kostprijs in rekening gebracht mogen worden. Verzendkosten tegen kostprijs is daar later bijgekomen. Beslis-, behandel-, nasporings- en enz-kosten dus niet. Dat blijkt uit wet, regelgeving, memorie van toelichting, wetsgeschiedenis, verstrekkingspraktijk, enz.

Enkele jaren geleden vond de VNG, vanuit veronderstelde argumentatie rond werkdruk, het redelijk dat er wél extra kosten in rekening gebracht mochten worden. Vreemde gedachtegang want hij mist iedere rechtsgrond. Ongeveer 15 procent van alle gemeenten ging hiertoe over. Inmiddels is die groep geslonken.

Om de werkdruk op een juiste manier bij rechtszaken in te brengen is de VNG deze gaan onderzoeken. Daaruit kwam naar voren dat die werkdruk er amper is. Toch gaat de VNG door en stimuleert zij gemeenten door te procederen. Alleen al bij enkele van mijn cliënten, journalisten/persorganen, is de schade door inning, door die 10 tot 15 procent van de gemeenten die de VNG-lijn volgen, opgelopen tot tienduizenden euro's. Daar komen nog tienduizenden euro's bij voor de procedures tegen die inning. Tezamen vele tienduizenden euro's.

Donner en Spies hebben nooit de kosten-inning ondersteund. (Minister Ter Horst heeft het actief gedoogd!) Donner en Spies hebben in brieven aan de Kamer gemeld dat kosten-inning verboden is, dat Nederland zeker inzake het aspect het Verdrag van Tromso volgt. (Dit is een op initiatief van Nederland opgesteld verdrag van de Raad van Europa over Wobben.) Dit verdrag verbiedt zeer expliciet kosten buiten de kopieer- en verzendkosten.

Feit is de dat VNG doorgaat met haar actie voor kosten-inning. Veel van die 10 tot 15 procent van de gemeenten die aanvankelijk kosten inden, zijn daar na de gerechtelijke uitspraken en de brieven van beide ministers mee gestopt. Enkele gemeenten procederen voort, ook heden nog, en innen ook in nieuwe zaken nog steeds. Opvallend is dat de VNG deze procedures inmiddels voor de gemeenten voert, tot aan de Hoge Raad toe!

Dat minister Spies deze VNG-obstructie, haaks staand op haar beleid, haaks staand op de complete wetsgeschiedenis en haaks staand op de internationale context, niet verbiedt en Wob-verzoekers op belachelijke kosten jaagt, geeft te denken.


De auteur is juridisch adviseur openbaarheid van bestuur.



Meer achtergrond 2012

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Geef je mening:

Naam:

Bericht:  



Home


 

.

.