HOME       OPROEPEN      ARCHIEF       CONTACT      LINKS               

 

 

 

 

 

 

 

 


  In de treincoupé van de geschiedenis
 

25 september 2012

De jonge historicus Korneel De Rynck schreef met De Tuin van Tito een boek dat in de alledaagsheid van het leven van mensen in de Balkan de overwinning op de tragiek van de geschiedenis toont.


door
Friso Wiersum


'Joegoslavië was een treinland', schrijft de Belgische auteur Korneel De Rynck in de proloog van zijn boek
De tuin van Tito. Een reis langs de spoorlijn Belgrado – Sarajevo. Om vervolgens een meanderende reis over dat spoor te maken. Onderweg praat hij met vele inwoners van de aan hem voorbijtrekkende landen: Kroatië, Bosnië-Herzegovina en Servië. Zij communiceren in het Kroatisch, Servisch of Bosnisch met elkaar, al viert Joego-nostalgie af en toe hoogtij.

Maar De Rynck praat vanachter zijn ingebeelde treinramen ook met het landschap, tegenwoordig ontsierd door vervallenheid en kapot geschoten resten van wat ooit Joegoslavië was. Ook treedt hij veelvuldig in gesprek met het verleden. Niet verwonderlijk gezien de steden waar hij, tezamen met fotograaf Frederik Buyckx, aan voorbij trekken – die stikken van de geschiedenis.

In Vukovar, van augustus tot en met december 1991 een van de meest bloedige belegeringen in de Joegoslavische Burgeroorlogen, bezoeken zij Ljiljana Blazevic, directeur van een regeringsreconstructiefonds. Zij heeft samen met haar staf bergen plannen voor de inmiddels weer Kroatische stad, maar krijgt nog niet veel gedaan. Zelfs het laten aanleggen van een zwembad lukt niet. "Investeerders komen… en gaan. Veel infrastructuur is klaar, maar er gebeurt niets mee… Ik word er zo moe van."

Of het daardoor ingegeven is, laat De Rynck in het midden, maar zodra het over oorlogstoerisme gaat hoort hij haar zeggen: "Sinds de oorlog kent men Vukovar. Het is ons goed recht daar gebruik van te maken." Want wat zou Blazevic anders kunnen doen? Het gevecht tegen de dagelijkse beslommeringen van de niet functionerende staten blijven aangaan, of zwelgen in het verleden en dat zelfs te musealiseren? Het eerste is frustrerend, het tweede bijna te makkelijk.

Maar het past in de trend. Veel westerse jongeren vinden het tegenwoordig ook fantastisch om naar plekken af te reizen die een conflict, een ramp of zelfs een oorlog hebben 'overleefd'. Om de comfortzone van onze druk beregelde samenleving te ontvluchten, een gevoel van spannende authenticiteit te ervaren. Eigenlijk niet eens zozeer om de getroffen plaatsen te bezoeken, maar eerder om het andere te ontmoeten. De Ander die niet in jouw comfortzone leeft, de Ander waarop je zoveel kan projecteren.

In navolging van Edward Said's 'Oriëntalisme', waarin hij het vertekende westerse beeld van het Midden-Oosten deconstrueerde, definieerde Maria Todorova 'Balkanisme' in haar studie Imagining the Balkans. Zij stelt dat de Balkan symbool staat voor een metaforisch minder ontwikkeld primitiever deel van Europa. Daar waar de Verlichting niet zou zijn doorgebroken, daar waar nog barbaren heersen. Daar waar je clichématig over kan oordelen, en je jezelf moreel superieur waant.

Het is een valkuil waarin jonge reisschrijvers nog wel eens in tuimelen: een enthousiast dedain over de onwaarschijnlijke zaken die ze aantreffen, in al die rare landen waar ze komen. De Rynck en Buyckx houden zich daar verre van, gelukkig maar. In veel korte sfeer of omgeving beschrijvende zinnetjes. 'De trein loopt binnen in het station van Sarajevo, de eindhalte. Drie uur te laat.' Dan weet de lezer al dat er eerst een opmerking zal volgen over de langere duur: 'vroeger ging die namelijk drie uur sneller.'

Maar De Rynck laat het niet daarbij, hij praat door zodat je na verloop van tijd steevast de plannen voor de toekomst krijgt te horen. 'Een persoon op de trein die de paspoorten controleert, in plaats van bij elke grens gecontroleerd te worden, dat zou handig zijn.' Zo laat hij, misschien zelfs nog wel meer dan de mooie weemoedige fotografie van Buyckx, ook gewoon iets zien van wat altijd doorgaat: het leven.

De jonge historicus schreef een boek dat in de alledaagsheid van het leven van mensen de overwinning op de tragiek van de geschiedenis toont. En die de geschiedenis niet als boekenweetjes presenteert, maar als schouwpleinen van wat zich afspeelde, of als familieleden van lang overleden grote rol spelers. De historische uitweidingen voeden de reis die je samen met de auteur en fotograaf aflegt, de verhalen van de mensen zelf zijn als de gesprekken die ook jij hebt gehad in treinen, ooit lang geleden, in intieme anonimiteit, en waar je nog wel eens aan terugdenkt. Wat zou er van de plannen van de gesprekspartners terecht zijn gekomen?

Dat je je zo thuis voelt bij de gesprekspartners van De Rynck is zeker zijn verdienste. Niet voor niets werd het boek voor de longlist van de Bob den Uyl reisboekenprijs geselecteerd. De Rynck verzorgt dit najaar nog enkele lezingen om aansluitend in gesprek te gaan met het publiek in Vlaanderen. Hopelijk doet hij dat binnenkort ook nog eens in Nederland. Op de facebookpagina van De Tuin van Tito kan je de vertel- en gespreksavonden van de auteur aangekondigd zien, op zijn eigen website meer werk. Maar beter lees je het boek, en gebruik je internet om wat meer van de fotografie van Buyckx te zien.


Foto's:
Frederik Buyckx




titel De Tuin van Tito. Een reis langs de spoorlijn Belgrado – Sarajevo

auteur
Korneel De Rynck

foto's
Frederik Buyckx

uitgeverij
EPO, 2011

uitgave
paperback (17 x 21 cm) - 320p. - vierkleurendruk

prijs
€ 24,50

isbn
9789491297069

 

 

 



- Deel dit artikel op FB en Twitter.



Meer achtergrond 2012

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Geef je mening:



Home


 

.

.