Ravagedigitaal 4 mei 2011ddPrint deze pagina  
 

Eerdere artikelen:

23-07-11
'Dylan is gek'
09-07-11
Rietveld studenten imponeren
28-06-11
De Navo-oorlog in Libië: desastreus, illegaal en mislukt
04-06-11
Geef games niet de schuld
21-05-11
Is cultureel verweer wenselijk?
04-05-11
Stenografen van de macht
17-04-11
Waar Abraham de mosterd haalt
01-04-11
Rust en frust langs de kust
04-03-11
ĎEvacuatieí Nederlander in LibiŽ verkiezingsstunt?
23-02-11
Dagen van dicatator Khadafi zijn geteld
22-02-11
Captain Beefheart / Don Van Vliet (1941-2010)
01-02-11
Afghanistan in gerommeld!
30-01-11
Beelden van bezetting
18-01-11
Goededag meneer Cohen
13-01-11
Britse agent was zes jaar activist
02-01-11
De oorsprong van de geitenneuker
28-12-10
Twitteren op de vulkaan
21-12-10
De wereld na WikiLeaks' Cablegate
08-12-10
Lennon komt weer tot leven
04-12-10
Elektroshock voor verwarde politici
30-11-10
Media dienen Wikileaks te wikken en wegen
23-11-10
Werkt Google voor jou of werk jij voor Google?
09-11-10
Versoepelde Tabakswet een nog groter gedrocht
28-10-10
Slagveld Uruzgan
21-10-10
Zoektocht naar ťchte hulp
05-10-10
Zwarte Blok slaat de plank mis
27-09-10
Een goed georganiseerde leugen
14-09-10
Geachte heer Hirsch Ballin,
02-09-10
Oorlog als er vrede dreigt
30-08-10
'Media leiden aan Ninja Turtle-syndroom'
24-08-10
Clash oude en nieuwe media
20-08-10
Wij zijn de (kwaliteits)media spuugzat!
12-08-10
Moratorium bepleit voor verarmd uranium
06-08-10
Censuur in Nederland
17-07-10
Het neoliberale drama
01-07-10
KirgiziŽ: Geschiedenis van identiteiten
15-06-10
Schreeuw om aandacht van een loyale ambtenaar
05-06-10
De prinsbedelaar en de kindermoordenaars
29-05-10
Beste STEMGERECHTIGDE
26-05-10
Tweeverdieners die erbij willen horen
15-05-10
Raad vertilt zich aan de hulp
24-04-10
Gastvrij Nederland anno 2010
31-03-10
Repressie neemt toe in Rusland
27-03-10
Het individu versus de staat
19-03-10
'Poetin stap op!'
05-03-10
Gooise carriŤrejagers veroveren
De Pijp
23-02-10
Afghanistan: Gemilitariseerde hulp verkeerd besteed
18-02-10
Politieke onrust duurt voort in OekraÔne
11-02-10
De opkomst van een gargantueske staatskleptocratie
30-01-10
Keizer zonder kleren
27-01-10
Hoge en lage cultuur revisited
22-01-10
WRR neemt hulp op de schop
16-01-10
De laatste utopie van het Vrije Westen
06-01-10
Zestig keer zestig is een uur
31-12-09
Verschuivende Verantwoordelijkheden
25-12-09
Credo van een geboren wereldverbeteraar
12-12-09
De puzzel van West Point
05-12-09
RedRat, terug van weggeweest
14-11-09
Oorlog op het Internet
05-11-09
Media laten Balkenende te gemakkelijk wegkomen
27-10-09
Politiek moet nog wennen aan het burgerinitiatief
18-10-09
Populair Gezelschapsspel
12-10-09
De Nobele Obama
11-10-09
De oorlog van 3 biljoen
01-10-09
Charimarktlectuur: Geen boodschap aan de crisis
26-09-09
Danziger Vrijhaven: Status Aparte
20-09-09
Den Haag fouilleert maar wat
15-09-09
Motief aanslag Karst T. ongewis
12-09-09
Singer legt de armen aan het financieel infuus
09-09-09
RID richt vizier weer op Amsterdamse krakers
04-09-09
60 Jaar NAVO: van defensie- naar interventiemacht
22-08-09
Gekmakende bureaucratie
19-08-09
Een Belgische droom
16-08-09
'Shelter skelter'
09-08-09
Schiphol brandt door
07-08-09
Voedselproductie voorname oorzaak klimaatverandering
20-07-09
Het keurige protest van de participatie-elite
15-07-09
Spirituele politiek
12-07-09
Simon op weg naar weg (on his way to away)
07-07-09
Prins heeft bij de bank een goddelijke taak
03-07-09
Weerbare moslims
30-06-09
Nederland verkwanselt openbaarheid
27-06-09
Veel vrouwen bij protesten in Iran
16-06-09
Toekomst Lissabonverdrag in handen Duits hof
11-06-09
Op weg naar een gezonde economie
05-06-09
Nieuwe strijd om het IJmeer
29-05-09
Heleen Mees, strijdster tegen het rijk der machtelozen
22-05-09
Vreemdelingenbeleid ItaliŽ verontrust
19-05-09
Kleine Geschiedenis van de Moraal
09-05-09
Bananenrepubliek Leiden
03-05-09
De Culturele Evolutie
30-04-09
Nationalist mag geen dierenvriend zijn
26-04-09
'Voer actie tegen ontwikkelingshulp'
23-04-09
Red de havenloodsen
18-04-09
RVF: Aanzetten tot stadsguerrilla
13-04-09
De keizer en de astroloog
10-04-09
Proces oorlogsmisdadiger Scheungraber
04-04-09
'Wereld van Obama niet kernwapenvrij'
31-03-09
'Dierenactivist is geen terrorist'
27-03-09
Het Europees mandaat van Els de Groen
24-03-09
Verheerlijking van de oorlog
20-03-09
Slimme energiemeter schendt privacy
17-03-09
Leven achter tralies
12-03-09
Het HCZ-gebouw zit al vol
08-03-09
Hond Vla luidde drama Vrankrijk in
05-03-09
Afscheid van een stadssjamaan
03-03-09
Stop gratis 'meidenprik'
02-03-09
Het spel om de knikkers
27-02-09
Krakers met groen-zwarte vingers
24-02-09
Pleidooi voor verzoening met Aboriginal-stam
21-02-09
Bedrijven in dienst van de IsraŽlische bezetter
17-02-09
Pessimist tegen wil en dank
10-02-09
Raad van State kraakt wetsvoorstel kraakverbod
07-02-09
Sublieme Digitale Sensatie
30-01-09
We beveiligen ons suf en schieten er niets mee op
27-01-09
Vrankrijk: Lichtpunt bij gedwongen sluiting
24-01-09
BelgiŽ voedt militaire industrie IsraŽl
20-01-09
Richtingenstrijd onder Obama voortgezet
18-01-09
Linkse kritiek op moslimfundamentalisme groeit
10-01-09
De Achterhuisdoctrine
05-01-09
Russisch gasconflict draait om meer dan dollars
04-01-09
Europa de straat op voor Palestijnse zaak


Archief 2008


Archief 2007

Archief augustus - december 2006


Archief januari - juli 2006

 

 

 

In het debat over de aanhoudende crisis in medialand worden de werkelijke oorzaken hardnekkig over het hoofd gezien. De oplossing ligt niet in het rendabel maken en houden van de gevestigde media, maar in het opzetten van geëngageerde, non-profit media.


door
Tabe Bergman

De eigenzinnige Arnon Grunberg gaf een jaar of zo geleden op de voorpagina van het tabloid de Volkskrant goede raad. Zij die de journalistiek een warm hart toedragen, zouden eens Manufacturing Consent (1988), de klassieke aanklacht tegen de commerciële media door Noam Chomsky en Edward Herman, moeten opslaan.

Dat is een goed advies van Nederlands beste romanschrijver, maar waarschijnlijk aan dovemansoren gericht. De crisis waarin de nieuwsmedia verkeren wordt al jaren uit ten treuren besproken, maar de werkelijke oorzaken, die niettemin door Herman en Chomsky en vele anderen keer op keer zijn geïdentificeerd, blijven meestal onvermeld of onderbelicht.

Totdat ingrijpende veranderingen zijn doorgevoerd in het Nederlandse medialandschap, dat wil zeggen, totdat we het controleren van de openbare macht niet meer toevertrouwen aan media die in eerste instantie private belangen moeten dienen om te overleven, blijft het propagandamodel van Herman en Chomsky een zeer heldere lens om te begrijpen waarom de media doen wat ze doen.

Het nieuws wordt vervormd door deze vijf filters: de media-eigenaars, de adverteerders, de gevestigde bronnen waarvan ze afhankelijk zijn, de kritiek op de media vanuit meestal machtige hoek en de reactie van de media daarop, en door de heersende ideologie: het anticommunisme toen Manufacturing Consent voor het eerst uitkwam en tegenwoordig het marktdenken.

Net mensen

Een groot deel van de discussie over de media had de laatste jaren plaats naar aanleiding van het boek Het zijn net mensen van Joris Luyendijk. Hij verdient lof voor zijn toegankelijke boek, onder meer omdat hij ermee in is geslaagd de media zélf op de nieuwsagenda te zetten. Zijn analyse is niettemin oppervlakkig en raakt slechts aan de kern van het probleem van de hedendaagse media, hoewel dit in de verhitte discussies nauwelijks werd erkend.

Luyendijks boek was meer een intelligente zoektocht naar het falen van de media dan een kant-en-klare, heldere analyse, geschreven met de nodige afstand. Scherpzinnig merkte hij op dat de journalistieke spelregels de journalist vaak belemmeren bij het uitvoeren van zijn taak, het nauwkeurig weergeven van de werkelijkheid. Het gaat hier met name om de eis dat journalisten 'objectief' moeten zijn. Ook klaagde hij over de ontoereikendheid van de taal en over het subjectieve element in de selectie die de journalist noodzakelijkerwijs toepast. Zijn oplossing, meer transparantie van de kant van de journalistiek, is niet verkeerd maar ontoereikend.

Luyendijk faalde omdat hij een cruciale stap achterwege liet. Hij liet na om de oorzaken van de ideologie van de journalistieke spelregels te onderzoeken. Dat is vreemd, want daarmee negeerde hij een klassiek journalistiek adagium: follow the money, Joris! Het kan toch niet als een verrassing komen dat die spelregels, ten minste in de Verenigde Staten, voortkwamen uit een compromis tussen eigenaren en journalisten in het begin van de 20e eeuw, met als doel de publieke woede te sussen over de corrupte en bevooroordeelde (ten gunste van de heersende klasse) pers.

In Nederland gingen de ontzuiling en de professionalisering van de journalistiek hand in hand. Het verband tussen een commercieel mediasysteem en ‘objectiviteit’ als de dominante journalistieke ideologie is niet onproblematisch, maar voor een goed begrip van de media is het cruciaal te begrijpen dat ‘objectiviteit’ in de eerste plaats de media-eigenaren en niet de journalisten in de hand speelt.

Luyendijk erkende tussen neus en lippen door dat de commerciële aard van de media een negatieve invloed heeft op de kwaliteit van de berichtgeving. Hij verwarde echter de wensen van de adverteerders met de veronderstelde wensen van het publiek. Door Manufacturing Consent te lezen had hij een ander perspectief op deze kwestie kunnen krijgen.

Geëngageerde pers

Chomsky en Herman memoreren bijvoorbeeld aan de linkse Engelse krant de Daily Herald, die tot in de jaren '60 werd gelezen door miljoenen arbeiders. De krant bediende de wensen van een groot publiek, maar niet die van de adverteerders - en ging dus kopje onder. De ondergang van Het Vrije Volk in Nederland vertoont belangrijke gelijkenissen met die van de Daily Herald. Een recenter voorbeeld: Naomi Klein bewijst dat er een grote markt is voor geëngageerde journalistiek die vergaande veranderingen vereist in de structuur van de westerse samenlevingen.

Er is geen anti-kapitalistische krant of tv-programma in Nederland, hoewel een peiling van de BBC in 2009 wees op wijdverbreide onvrede bij grote delen van de bevolkingen van vele landen, bijvoorbeeld in Frankrijk, over het huidige economische systeem. De media volgen de smaak van de bevolking alleen als die niet conflicteert met de belangen van adverteerders.

Zoals de Amerikaanse mediageschiedkundige Robert W. McChesney aantoont in Our Unfree Press, was het belangrijkste bezwaar van mediacritici in de 20e eeuw, bijvoorbeeld van de socialist Upton Sinclair, altijd al dat commerciële media die private belangen dienen geen betrouwbare waakhond van de democratie zijn. Het is daarom onjuist om Manufacturing Consent af te doen als een idiosyncratisch werkje. De kritiek in het boek maakt deel uit van een rijke traditie; de kern van die kritiek is de afgelopen decennia door talloze academici en activisten is bevestigd.

De oorzaak van de dalende krantenoplages moet dus vooral worden gezocht in het feit dat de media zich niet van hun taak kwijten. Ze maken geen nieuws (de onderzoeksjournalistiek is zo ongeveer dood, want te duur) maar schrijven op wat elites doen, vaak vanuit het perspectief van die elite. Ze leveren geen goed product af; ze controleren de elite niet, ze zijn de elite. Of ze leveren slechts plat vermaak en bederven zo de smaak van het publiek. In die zee van gebroken beloftes en van een samenleving die wordt gedomineerd door commercie, zinkt de zeldzame onthulling snel en onopgemerkt naar de bodem.

Zondebokken

De opkomst van nieuwe media en de veronderstelde desinteresse bij het publiek zijn de favoriete zondebokken voor de oplagedalingen van de kranten. Eerst nog wat meer over die tweede zondebok: 'Oude media' zoals kranten pogen krampachtig zichzelf aantrekkelijk te maken voor jongeren, bijvoorbeeld door een nieuwe lay-out, een ander formaat, 'verleuking' van de berichtgeving en allerlei andere ingrepen die of niet werken, of de uitholling van de serieuze journalistiek en haar taak, het kritisch volgen van de macht, in de hand werken.

Het klopt dat de Nederlandse democratie op sterven na dood is en dat de burgers zich van de politiek hebben afgekeerd. Het klopt ook dat de media hier niet als enige schuldig aan zijn, en wellicht niet de hoofdschuldigen. Maar deze ontwikkelingen rechtvaardigen geenszins dat de media zich hier maar bij neerleggen en zo hun taak verkwanselen. Het probleem is dat een commerciële pers er beter in is mensen te geven wat ze 'willen' dan wat ze nodig hebben. Die krantjes moeten wel elke dag verkocht.

De media zijn zeker medeschuldig aan de huidige apathische houding van het volk in deze 'toeschouwersdemocratie'. De vraag stimuleert niet alleen het aanbod, maar het aanbod ook de vraag. Hoe meer we van onze 'Idols' weten, des te meer we willen weten. Zolang de nieuwsmedia er vrede me hebben om dieper en dieper door de knieën te zakken om aan de veronderstelde smaak van het volk te voldoen, maken ze onderdeel uit van het probleem, niet van de oplossing. Het punt is dat media die rendabel moeten zijn hun principes noodgedwongen op de tweede plaats stellen.

Jongeren zijn zo gewend aan de nieuwe media dat ze niet meer willen betalen voor hun nieuws waardoor de serieuze media in moeilijkheden zijn gekomen, zo luidt het refrein. De opkomst van nieuwe media heeft zeker impact gehad, maar het is onterecht om deze als de hoofdschuldige aan te wijzen van de mediacrisis. Het is niet uit te sluiten dat nieuwe experimenten door kranten met betaalwebsites succes opleveren.

De Plasterkjournalist

Het is zeker mogelijk dat we tieners nooit meer ervan weten te overtuigen om, gezeten achter de computer, de creditcard te voorschijn te laten toveren om toegang tot nieuws te krijgen. Oplossingen zoals Plasterkjournalisten (jonge journalisten die met overheidssubsidie voor een dagblad werken -red.) of een extra mediaheffing op voorwaarde dat burgers zelf kunnen bepalen naar welk nieuwsprogramma of krant hun geld gaat, dienen serieus genomen te worden en niet onmiddellijk worden afgedaan als ongewenste overheidsbemoeienis.

Het moet mogelijk zijn, en het is van het hoogste belang, om met belastinggeld een werkelijk vrije journalistiek te scheppen en tegelijkertijd eventuele overheidsbemoeienis met de inhoud uit te sluiten. De oplossing zit niet in het rendabel maken van de gevestigde media (en hier haakt Grunberg helaas af), maar in het opzetten van geëngageerde, non-profit media.

Veel journalisten geloven dat hun ethiek van objectiviteit hen beschermt tegen het beginnen van zotte kruistochten en dus hun 'neutraliteit' waarborgt. Hier zit wel iets in, maar wat niet begrepen wordt zijn de voordelen voor de gevestigde orde die deze professionele ideologie oplevert. De eisen van de 'objectiviteit' bezorgen de media bijvoorbeeld geheugenverlies en laat het initiatief aan gevestigde nieuwsbronnen. Een kwestie die niet wordt aangezwengeld door machtige en rijke bronnen, hoe belangrijk ook, blijft onderbelicht.

Commerciële, ‘objectieve’ nieuwsmedia dienen vooral het belang van de gevestigde orde. Des te groter de nadruk op de bottom line, des te meer verworden de media tot de stenografen van de macht. Chomsky en Herman hamerden er al op in Manufacturing Consent. Dat de oorzaken van het falen van de media onderbelicht blijven in die media behoeft niet te verbazen - en is weer een bewijs van hun geldigheid.


Tabe Bergman is
PhD-student in de mediageschiedenis aan de Universiteit van Illinois, VS

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Geef je mening:

WOLFY - May 27, 2011 - 11:44 am
Journalisten weten weinig, ze schrijven alleen op wat er wordt verteld.
Vervolgens maken ze er een schokkend vehaal van.
Ze kunnen en durven vaak niet de onderste steen boven te halen, zeker als het machtige personen betreft.
In Nederland zijn het dus verslaggevers.
Gelukkig zijn er een paar uitzonderingen, helaas op een hand te tellen.
Dit geldt ook voor onze zogenaamde laffe cabaret engerds, die zijn op 1 vinger te tellen geloof ik.

Gegroet.


Maarten - May 05, 2011 - 12:00 pm
Als journalist wil je:
1. haantje de voorste zijn;
2. de onderste steen boven halen;

Ondanks dat beiden elkaar niet uitsluiten, is eerste meer commercieel en tweede meer moreel van aard.

Zelf zoek ik vooral naar 'goeie' verhalen, en heb ik geleerd dat elke vorm waarin verhalen worden verteld, fictief of niet, gelijk staat aan manipulatie.


.


 

Naar boven

Naar homepage