Eerdere artikelen: 23-07-11 'Dylan is gek' 09-07-11 Rietveld studenten imponeren 28-06-11 De Navo-oorlog in Libië: desastreus, illegaal en mislukt 04-06-11 Geef games niet de schuld 21-05-11 Is cultureel verweer wenselijk? 04-05-11 Stenografen van de macht 17-04-11 Waar Abraham de mosterd haalt 01-04-11 Rust en frust langs de kust 04-03-11 ‘Evacuatie’ Nederlander in Libië verkiezingsstunt? 23-02-11 Dagen van dicatator Khadafi zijn geteld 22-02-11 Captain Beefheart / Don Van Vliet (1941-2010) 01-02-11 Afghanistan in gerommeld! 30-01-11 Beelden van bezetting 18-01-11 Goededag meneer Cohen 13-01-11 Britse agent was zes jaar activist 02-01-11 De oorsprong van de geitenneuker 28-12-10 Twitteren op de vulkaan 21-12-10 De wereld na WikiLeaks' Cablegate 08-12-10 Lennon komt weer tot leven 04-12-10 Elektroshock voor verwarde politici 30-11-10 Media dienen Wikileaks te wikken en wegen 23-11-10 Werkt Google voor jou of werk jij voor Google? 09-11-10 Versoepelde Tabakswet een nog groter gedrocht 28-10-10 Slagveld Uruzgan 21-10-10 Zoektocht naar échte hulp 05-10-10 Zwarte Blok slaat de plank mis 27-09-10 Een goed georganiseerde leugen 14-09-10 Geachte heer Hirsch Ballin, 02-09-10 Oorlog als er vrede dreigt 30-08-10 'Media leiden aan Ninja Turtle-syndroom' 24-08-10 Clash oude en nieuwe media 20-08-10 Wij zijn de (kwaliteits)media spuugzat! 12-08-10 Moratorium bepleit voor verarmd uranium 06-08-10 Censuur in Nederland 17-07-10 Het neoliberale drama 01-07-10 Kirgizië: Geschiedenis van identiteiten 15-06-10 Schreeuw om aandacht van een loyale ambtenaar 05-06-10 De prinsbedelaar en de kindermoordenaars 29-05-10 Beste STEMGERECHTIGDE 26-05-10 Tweeverdieners die erbij willen horen 15-05-10 Raad vertilt zich aan de hulp 24-04-10 Gastvrij Nederland anno 2010 31-03-10 Repressie neemt toe in Rusland 27-03-10 Het individu versus de staat 19-03-10 'Poetin stap op!' 05-03-10 Gooise carrièrejagers veroveren De Pijp 23-02-10 Afghanistan: Gemilitariseerde hulp verkeerd besteed 18-02-10 Politieke onrust duurt voort in Oekraïne 11-02-10 De opkomst van een gargantueske staatskleptocratie 30-01-10 Keizer zonder kleren 27-01-10 Hoge en lage cultuur revisited 22-01-10 WRR neemt hulp op de schop 16-01-10 De laatste utopie van het Vrije Westen 06-01-10 Zestig keer zestig is een uur 31-12-09 Verschuivende Verantwoordelijkheden 25-12-09 Credo van een geboren wereldverbeteraar 12-12-09 De puzzel van West Point 05-12-09 RedRat, terug van weggeweest 14-11-09 Oorlog op het Internet 05-11-09 Media laten Balkenende te gemakkelijk wegkomen 27-10-09 Politiek moet nog wennen aan het burgerinitiatief 18-10-09 Populair Gezelschapsspel 12-10-09 De Nobele Obama 11-10-09 De oorlog van 3 biljoen 01-10-09 Charimarktlectuur: Geen boodschap aan de crisis 26-09-09 Danziger Vrijhaven: Status Aparte 20-09-09 Den Haag fouilleert maar wat 15-09-09 Motief aanslag Karst T. ongewis 12-09-09 Singer legt de armen aan het financieel infuus 09-09-09 RID richt vizier weer op Amsterdamse krakers 04-09-09 60 Jaar NAVO: van defensie- naar interventiemacht 22-08-09 Gekmakende bureaucratie 19-08-09 Een Belgische droom 16-08-09 'Shelter skelter' 09-08-09 Schiphol brandt door 07-08-09 Voedselproductie voorname oorzaak klimaatverandering 20-07-09 Het keurige protest van de participatie-elite 15-07-09 Spirituele politiek 12-07-09 Simon op weg naar weg (on his way to away) 07-07-09 Prins heeft bij de bank een goddelijke taak 03-07-09 Weerbare moslims 30-06-09 Nederland verkwanselt openbaarheid 27-06-09 Veel vrouwen bij protesten in Iran 16-06-09 Toekomst Lissabonverdrag in handen Duits hof 11-06-09 Op weg naar een gezonde economie 05-06-09 Nieuwe strijd om het IJmeer 29-05-09 Heleen Mees, strijdster tegen het rijk der machtelozen 22-05-09 Vreemdelingenbeleid Italië verontrust 19-05-09 Kleine Geschiedenis van de Moraal 09-05-09 Bananenrepubliek Leiden 03-05-09 De Culturele Evolutie 30-04-09 Nationalist mag geen dierenvriend zijn 26-04-09 'Voer actie tegen ontwikkelingshulp' 23-04-09 Red de havenloodsen 18-04-09 RVF: Aanzetten tot stadsguerrilla 13-04-09 De keizer en de astroloog 10-04-09 Proces oorlogsmisdadiger Scheungraber 04-04-09 'Wereld van Obama niet kernwapenvrij' 31-03-09 'Dierenactivist is geen terrorist' 27-03-09 Het Europees mandaat van Els de Groen 24-03-09 Verheerlijking van de oorlog 20-03-09 Slimme energiemeter schendt privacy 17-03-09 Leven achter tralies 12-03-09 Het HCZ-gebouw zit al vol 08-03-09 Hond Vla luidde drama Vrankrijk in 05-03-09 Afscheid van een stadssjamaan 03-03-09 Stop gratis 'meidenprik' 02-03-09 Het spel om de knikkers 27-02-09 Krakers met groen-zwarte vingers 24-02-09 Pleidooi voor verzoening met Aboriginal-stam 21-02-09 Bedrijven in dienst van de Israëlische bezetter 17-02-09 Pessimist tegen wil en dank 10-02-09 Raad van State kraakt wetsvoorstel kraakverbod 07-02-09 Sublieme Digitale Sensatie 30-01-09 We beveiligen ons suf en schieten er niets mee op 27-01-09 Vrankrijk: Lichtpunt bij gedwongen sluiting 24-01-09 België voedt militaire industrie Israël 20-01-09 Richtingenstrijd onder Obama voortgezet 18-01-09 Linkse kritiek op moslimfundamentalisme groeit 10-01-09 De Achterhuisdoctrine 05-01-09 Russisch gasconflict draait om meer dan dollars 04-01-09 Europa de straat op voor Palestijnse zaak Archief 2008 Archief 2007 Archief augustus - december 2006 Archief januari - juli 2006

Mediamagnaten hebben de nieuwsmedia omgesmeed tot ondernemingen die winst moeten maken. Dat vindt onderzoeksjournalist Nick Davies. Omvang en snelheid van het nieuws zijn het criterium, ten koste van de kwaliteit.

door Freek Kallenberg

"Kranten schrijven onzin, nieuwsprogramma's zitten vol leugens." Een uitspraak die je van een populistische politicus kunt verwachten, niet van een gelauwerde Britse onderzoeksjournalist als Nick Davies, werkzaam voor The Observer en The Guardian. Toch moet Davies, met pijn in zijn journalistenhart, vaststellen dat het zo is.

Twee jaar geleden schreef hij er een dik boek over, Flath Earth News, inmiddels een bestseller. Begin dit jaar verscheen de Nederlandse vertaling, Gebakken Lucht. De Engelse titel dekt de lading beter, vindt ook Davies desgevraagd. De gedachte achter Flat Earth News is dat de nieuwsmedia allerlei verhalen naar buiten brengen vergelijkbaar met vroeger, toen men zei dat de aarde plat was. "Iedereen gelooft deze verhalen. Maar als je ze checkt, kun je ontdekken dat een verhaal dat iedereen gelooft, niet noodzakelijk waar is."

Millenniumbug

Exemplarisch voorbeeld is de millenniumbug, waaraan Davies in zijn boek uitvoerig aandacht besteedt. Alle kranten schreven dat er vreselijke dingen zouden gebeuren op het moment van de eeuwwisseling, doordat alle computers op hol zouden slaan. Navo-raketten zouden zichzelf lanceren. In Engeland zouden alle gevangenisdeuren openzwaaien, banken zouden instorten. Maar er gebeurde helemaal niets. "Kranten hadden van alles overgeschreven, zonder ook maar iets goed te checken", concludeert Davies.

In dit geval bleven de gevolgen nog beperkt tot financiële schade als gevolg van de miljardenprojecten die werden ondernomen om de millenniumbug af te wenden. Bij een ander platte-aarde verhaal, de vermeende massavernietigingswapens in Irak, zijn de gevolgen veel ernstiger.

Davies: "De valse berichtgeving over de wapens in Irak heeft geleid tot een oorlog die miljarden dollars en tienduizenden mensenlevens heeft gekost. Wat me frustreerde, is dat wij de schuld legden bij regeringen en inlichtingendiensten. Terwijl de media net zo schuldig waren aan het verspreiden van de valse informatie, en dus aan de oorlog in Irak. Bij misschien wel het belangrijkste verhaal van dit tijdperk hebben we gefaald, hebben we klakkeloos de persberichten van de Britse regering en het Witte Huis gekopieerd. En als je onze manier van werken analyseert, kom je er achter dat we het heel vaak fout hebben."

Nieuwsfabriek

Toch is dit 'collectieve falen' van de nieuwsmedia niet het gevolg van de onwetendheid, luiheid of slordigheid van de journalisten zelf. "Op redacties zitten nog steeds zeer capabele en integere mensen", meent Davies. Het grote probleem is dat alle landelijke kranten en radio- en tv-stations in de westerse wereld in handen zijn gekomen van een nieuw soort eigenaars: krantenmagnaten als Rupert Murdoch en andere grote investeerders. Zij hebben de media omgesmeed tot ondernemingen die winst moeten maken en moeten groeien. Ze hebben het personeelsbestand gereduceerd - vooral in research-afdelingen en het netwerk van lokale en internationale correspondenten is flink gesneden - en tegelijkertijd de productie verhoogd.

Murdoch, mediamagnaat

Davies: "Journalisten hebben daardoor geen tijd om iets uit te zoeken of te controleren en het maakt hun bazen niet uit. Die willen kranten verkopen en kijkers en luisteraars trekken. Die constante druk zet de kwaliteitsjournalistiek op de helling. Steeds minder journalisten moeten steeds meer verhalen brengen, en dat altijd maar sneller. De media zijn een nieuwsfabriek geworden, die 24 uur per dag in een moordend tempo nieuwsberichten produceert. Het gevolg is niet alleen dat kranten voor het gemakkelijke verhaal gaan, maar ook hapklare berichten overnemen van pr-bureaus."

Om zijn beweringen te staven liet Davies onderzoekers van de Universiteit van Cardiff de werkwijze van vijf Britse kwaliteitskranten onderzoeken, waaronder The Times, The Guardian en The Indenpendent. Daaruit bleek dat journalisten van deze kranten nu drie keer zoveel schrijven als in 1985, terwijl ze dat doen in een derde van de tijd die ze vroeger hadden.

"Dat is fataal", zegt Davies. "Een journalist moet op pad kunnen gaan, contacten leggen, verhalen vinden." Daarvoor heeft hij echter geen tijd meer. Het gevolg is dat kranten tegenwoordig vooral gevuld worden met overgeschreven persberichten die niet zijn gecheckt. Uit genoemd onderzoek bleek dat nog maar 12 procent van alle krantenberichten eigen nieuwsverhalen zijn. De rest was gebaseerd op berichten van persbureaus of persberichten.

Ninja Turtles

Nieuws van persbureaus is echter niet altijd betrouwbaar. In veel landen zijn verschillende bureaus nauwelijks of helemaal niet vertegenwoordigd. In Afghanistan was er bijvoorbeeld maar één correspondent van Reuters. Die hebben volgens Davies geen tijd om gebeurtenissen te verslaan en uit te zoeken wat er werkelijk aan de hand is.

"In plaats van het vertellen van de waarheid, schrijven ze slechts op wat woordvoerders van overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties hen melden. Alle grote platte-aarde verhalen zijn via de persbureaus in de kwetsbare wereldwijde media terechtgekomen. Het waren Reuters en AP die de wereld kond deden van de millenniumbug en de Iraakse massavernietigingswapens. Al die verhalen waren accuraat, in zoverre dat ze getrouw weergaven wat er werd gezegd, maar geen ervan was echt waar", aldus Davies.

Ook bij de persbureaus komt het probleem deels voort uit het feit dat de verslaggevers tot lopende-band-journalistiek worden gedwongen doordat ze de tijd niet krijgen om hun werk naar behoren te doen. Maar uit gesprekken van Davies met een leidinggevende blijkt dat het Reuters niet eens om waarheidsvinding gaat. Het bureau probeert inderdaad een accurate weergave te geven van wat er is gezegd en voegt daar soms een accurate weergave van een tegengestelde mening aan toe. Maar het is niet de taak van het persbureau om een uitspraak te doen over wie er de waarheid spreekt, zo lieten ze Davies weten.

Neutraliteit is echter nog geen objectiviteit, zo benadrukt Davies. "Als ik wil weten wat voor weer het buiten is, ga ik niet twee mensen bellen om hen te vragen naar hun visie op het weer van vandaag. Dan ga ik zelf buiten kijken, om het feitelijk te controleren. Dat geldt voor al het nieuws. Wat heb ik er aan te weten dat Bush beweert dat er in Irak massavernietigingswapens aanwezig zijn en Saddam Hoessein beweert dat dit niet zo is. Ik wil weten of die dingen er zijn. Journalisten moeten dat uitzoeken! Of het gewoon niet opschrijven, zolang ze niet zeker weten of het waar is."

Dit laatste is in de huidige tijd waarin nieuws een handelswaar is echter geen optie. De nieuwsmedia lijden aan wat Davies noemt het Ninja Turtle-syndroom, doelend op de bekende stripfiguren. "Als iedereen de Ninja Turtles leuk vindt, kan je als kind natuurlijk niet meer achter blijven, dan weet je niet waar de andere kinderen het over hebben op het schoolplein. Zo gaat dat ook met nieuws. Als andere kranten een nieuwsbericht schrijven, dan moeten wij dat ook doen, denkt men."

Spindoctors

Even zorgwekkend is volgens Davies de explosieve groei van het leger voorlichters, spindoctors en pr-functionarissen. "Zij komen als het ware tegemoet aan de nijpende behoefte aan makkelijk en goedkoop nieuws, professioneel en met overgave." De cijfers uit het onderzoek van de Universiteit van Cardiff liegen er niet om: 41 procent van alle nieuwsverhalen in vijf onderzochte kwaliteitskranten was geheel of grotendeels te herleiden tot pr-bronnen, en nog eens 13 procent gedeeltelijk.

Davies: "In Groot-Brittannië werken nu meer pr-mensen dan journalisten. Zij weten ons steeds beter te manipuleren: zij bepalen de verhalen die we schrijven, onze invalshoeken, de quotes die we krijgen. Met als gevolg dat we steeds meer verhalen schrijven die zijn gelogen of verdraaid."

Ook in de discussie over klimaatverandering lopen de media volgens Davies aan de leiband van de pr-industrie. In zijn boek gaat hij uitvoerig in op de geraffineerde politiek van enkele grote olieconcerns die jarenlang tientallen miljoenen dollars hebben uitgegeven aan de manipulatie van wetenschappelijke gegevens over de opwarming van de aarde en met succes in de media wisten te infiltreren.

Door de oliebedrijven betaalde en opgerichte pseudo-organisaties als de Global Climate Coalition en het Global Climate Science Team hebben, zo blijkt uit uitgelekte memo's, maar één doel: de wereldwijde consensus over door de mens veroorzaakte klimaatverandering ombuigen door te laten zien dat er veel onzekerheden bestaan in de klimaatwetenschap.

Tussen 1998 en 2005 gaf Exxon Mobile 15,8 miljoen uit aan 43 verschillende pseudogroepen. "Het effect van die groepen was dat er een illusie werd gecreëerd van wijdverbreide twijfel aan het broeikaseffect, terwijl ze in werkelijkheid allemaal het werk herhaalden van een stuk of tien, vijftien tegendraadse wetenschappers", aldus Davies.

Maar ook de milieubeweging laat zich volgens Davies in deze media-oorlog niet onbetuigd. Geconfronteerd met deze succesvolle strategie van de oliesector werd ze heel handig in wat Davies noemt het creëren van 'pseudo-incidenten'. "Vooral Greenpeace is hier heel handig in. Ze laten zich met touwen van een olieplatform zakken met hun eigen cameraploeg om het te filmen, of ze stormen verkleed als tijger het hoofdkwartier van Exxon binnen. Deze stunts zijn alleen maar bedoeld om de deur naar de media te openen en beweringen te doen waarvan sommige op z'n minst aanvechtbaar zijn", aldus Davies.

Maar is het niet logisch dat de milieubeweging de succesvolle strategieën van de pr-industrie overneemt om haar eigen doelstellingen te verwezenlijken? "Natuurlijk", zegt Davies. "Maar om geloofwaardig te blijven, moet ze geen onzin verkopen of selectief selecteren uit rapporten. Dat deed Greenpeace wel, zo laat ik in mijn boek zien."

Oplossing

Waar het Davies echter om gaat is dat de nieuwsmedia zich in bijna alle grote maatschappelijke discussies door de pr-industrie laten leiden. "Dit betekent op z'n minst dat ze gestuurd worden in het accepteren van verhalen en standpunten van een ander. In het ergste geval raken ze daardoor zelfs betrokken bij de verspreiding van ernstige verdraaiingen en leugens."

Een echte oplossing voor de journalistiek heeft Davies niet, dat werd hem in de talloze besprekingen van zijn boek ook verweten. "Maar niemand weet hoe we dit moeten oplossen!", repliceert Davies. "We moeten een nieuw financieel model ontwikkelen dat ervoor zorgt dat redacties kunnen werken zonder dat ze gecorrumpeerd worden door de commercie. De hele journalistieke wereld is hier wanhopig naar op zoek. Niemand heeft het gevonden, ik ook niet. En door de economische crisis en de teruglopende advertentie-inkomsten zal de kaalslag op redacties alleen maar toenemen. Journalisten krijgen nog minder tijd om eigen verhalen te schrijven en onderzoek te doen."

Dit artikel verscheen eerder in Milieudefensie Magazine aug-sep 2010, een themanummer over journalistiek.

titel: Gebakken Lucht

auteur: Rick Davies

uitgeverij: Lebowski

isbn: 9789048803026

prijs: € 19.90

uitvoering: paperback, 495 pag.

Een greep uit eerder door Ravage geplaatste bijdragen over mediamanipulatie:

-- Wij zijn de kwaliteitsmedia spuugzat!
-- De lange arm van de wapenmaffia
-- Prins wil is wet
-- Het hofjournaille van de Oranjes
-- 'Er zijn allerlei manieren om 'media-jiu-jitsu' te bedrijven'
-- 9/11: Hun waarheid is de onze niet
-- Oude media koesteren 'eigen' waarheid 9/11
-- Een web van politiek bedrog
-- Kleptomanische journalistiek
-- Wat is men bereid te geloven?
-- Het goede nieuws van de oorlog tegen Irak
-- De verzwegen Nederlandse deelname aan de oorlog met Irak
-- Media kloppen kwestie Iran op
-- Media voeden War on Terror

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Geef je mening:

ron - September 21, 2010 - 12:09 pm
S., verlang je de Pravda?

S. - September 16, 2010 - 11:25 am
Vrijheid van de pers is schadelijk voor de stabiliteit en de vrede, nationaal en internationaal. Nationaliseer de media!

mammeloe - September 12, 2010 - 11:36 am
deze man lult uit zijn nek. Vroeger dachten mensen helemaal niet dat de aarde plat was.

Maarten - August 31, 2010 - 10:45 am
Actuele kijkcijferjournalistiek in NL:

- Laura het zeilmeisje;
- Ruben in Libië;
- Joran de seriemoordenaar;

Heeft u gekeken?

Geen nieuws = goed nieuws. Nieuws= uitzondering. Het gaat dus goed zo lang nieuws = slecht.

pimpernel - August 31, 2010 - 09:06 am
het Kapitalisme woekert verder

ron - August 30, 2010 - 09:51 pm
En wat te denken van de vele pseudo-wetenschappelijke onderzoeken in Nederland van door belastinggeld gefinancierde organisaties (bv die van de Raad van Werken Inkomen, Divosa etc), slechts bedoeld om de geesten politiek rijp te maken.

Journalisten van (kwaliteits)kranten zoeken dat niet uit, knippen en plakken de persberichten en schrijven op basis daarvan in een uur een mooi artikel. Op tijd voor de deadline. Politici zoeken dat ook niet uit en nemen het voor lief omdat het politiek goed uitkomt. Maar wanneer je die rapporten bestudeerd en uitzoekt wat er werkelijk staat… Klopt er geen hout van! Bv de procedure of methode is gemanipuleerd etc.

.

Naar boven

Naar homepage