Ravagedigitaal 1 juli 2010ddPrint deze pagina  
 

Eerdere artikelen:

23-07-11
'Dylan is gek'
09-07-11
Rietveld studenten imponeren
28-06-11
De Navo-oorlog in Libië: desastreus, illegaal en mislukt
04-06-11
Geef games niet de schuld
21-05-11
Is cultureel verweer wenselijk?
04-05-11
Stenografen van de macht
17-04-11
Waar Abraham de mosterd haalt
01-04-11
Rust en frust langs de kust
04-03-11
‘Evacuatie’ Nederlander in Libiė verkiezingsstunt?
23-02-11
Dagen van dicatator Khadafi zijn geteld
22-02-11
Captain Beefheart / Don Van Vliet (1941-2010)
01-02-11
Afghanistan in gerommeld!
30-01-11
Beelden van bezetting
18-01-11
Goededag meneer Cohen
13-01-11
Britse agent was zes jaar activist
02-01-11
De oorsprong van de geitenneuker
28-12-10
Twitteren op de vulkaan
21-12-10
De wereld na WikiLeaks' Cablegate
08-12-10
Lennon komt weer tot leven
04-12-10
Elektroshock voor verwarde politici
30-11-10
Media dienen Wikileaks te wikken en wegen
23-11-10
Werkt Google voor jou of werk jij voor Google?
09-11-10
Versoepelde Tabakswet een nog groter gedrocht
28-10-10
Slagveld Uruzgan
21-10-10
Zoektocht naar échte hulp
05-10-10
Zwarte Blok slaat de plank mis
27-09-10
Een goed georganiseerde leugen
14-09-10
Geachte heer Hirsch Ballin,
02-09-10
Oorlog als er vrede dreigt
30-08-10
'Media leiden aan Ninja Turtle-syndroom'
24-08-10
Clash oude en nieuwe media
20-08-10
Wij zijn de (kwaliteits)media spuugzat!
12-08-10
Moratorium bepleit voor verarmd uranium
06-08-10
Censuur in Nederland
17-07-10
Het neoliberale drama
01-07-10
Kirgiziė: Geschiedenis van identiteiten
15-06-10
Schreeuw om aandacht van een loyale ambtenaar
05-06-10
De prinsbedelaar en de kindermoordenaars
29-05-10
Beste STEMGERECHTIGDE
26-05-10
Tweeverdieners die erbij willen horen
15-05-10
Raad vertilt zich aan de hulp
24-04-10
Gastvrij Nederland anno 2010
31-03-10
Repressie neemt toe in Rusland
27-03-10
Het individu versus de staat
19-03-10
'Poetin stap op!'
05-03-10
Gooise carričrejagers veroveren
De Pijp
23-02-10
Afghanistan: Gemilitariseerde hulp verkeerd besteed
18-02-10
Politieke onrust duurt voort in Oekraļne
11-02-10
De opkomst van een gargantueske staatskleptocratie
30-01-10
Keizer zonder kleren
27-01-10
Hoge en lage cultuur revisited
22-01-10
WRR neemt hulp op de schop
16-01-10
De laatste utopie van het Vrije Westen
06-01-10
Zestig keer zestig is een uur
31-12-09
Verschuivende Verantwoordelijkheden
25-12-09
Credo van een geboren wereldverbeteraar
12-12-09
De puzzel van West Point
05-12-09
RedRat, terug van weggeweest
14-11-09
Oorlog op het Internet
05-11-09
Media laten Balkenende te gemakkelijk wegkomen
27-10-09
Politiek moet nog wennen aan het burgerinitiatief
18-10-09
Populair Gezelschapsspel
12-10-09
De Nobele Obama
11-10-09
De oorlog van 3 biljoen
01-10-09
Charimarktlectuur: Geen boodschap aan de crisis
26-09-09
Danziger Vrijhaven: Status Aparte
20-09-09
Den Haag fouilleert maar wat
15-09-09
Motief aanslag Karst T. ongewis
12-09-09
Singer legt de armen aan het financieel infuus
09-09-09
RID richt vizier weer op Amsterdamse krakers
04-09-09
60 Jaar NAVO: van defensie- naar interventiemacht
22-08-09
Gekmakende bureaucratie
19-08-09
Een Belgische droom
16-08-09
'Shelter skelter'
09-08-09
Schiphol brandt door
07-08-09
Voedselproductie voorname oorzaak klimaatverandering
20-07-09
Het keurige protest van de participatie-elite
15-07-09
Spirituele politiek
12-07-09
Simon op weg naar weg (on his way to away)
07-07-09
Prins heeft bij de bank een goddelijke taak
03-07-09
Weerbare moslims
30-06-09
Nederland verkwanselt openbaarheid
27-06-09
Veel vrouwen bij protesten in Iran
16-06-09
Toekomst Lissabonverdrag in handen Duits hof
11-06-09
Op weg naar een gezonde economie
05-06-09
Nieuwe strijd om het IJmeer
29-05-09
Heleen Mees, strijdster tegen het rijk der machtelozen
22-05-09
Vreemdelingenbeleid Italiė verontrust
19-05-09
Kleine Geschiedenis van de Moraal
09-05-09
Bananenrepubliek Leiden
03-05-09
De Culturele Evolutie
30-04-09
Nationalist mag geen dierenvriend zijn
26-04-09
'Voer actie tegen ontwikkelingshulp'
23-04-09
Red de havenloodsen
18-04-09
RVF: Aanzetten tot stadsguerrilla
13-04-09
De keizer en de astroloog
10-04-09
Proces oorlogsmisdadiger Scheungraber
04-04-09
'Wereld van Obama niet kernwapenvrij'
31-03-09
'Dierenactivist is geen terrorist'
27-03-09
Het Europees mandaat van Els de Groen
24-03-09
Verheerlijking van de oorlog
20-03-09
Slimme energiemeter schendt privacy
17-03-09
Leven achter tralies
12-03-09
Het HCZ-gebouw zit al vol
08-03-09
Hond Vla luidde drama Vrankrijk in
05-03-09
Afscheid van een stadssjamaan
03-03-09
Stop gratis 'meidenprik'
02-03-09
Het spel om de knikkers
27-02-09
Krakers met groen-zwarte vingers
24-02-09
Pleidooi voor verzoening met Aboriginal-stam
21-02-09
Bedrijven in dienst van de Israėlische bezetter
17-02-09
Pessimist tegen wil en dank
10-02-09
Raad van State kraakt wetsvoorstel kraakverbod
07-02-09
Sublieme Digitale Sensatie
30-01-09
We beveiligen ons suf en schieten er niets mee op
27-01-09
Vrankrijk: Lichtpunt bij gedwongen sluiting
24-01-09
Belgiė voedt militaire industrie Israėl
20-01-09
Richtingenstrijd onder Obama voortgezet
18-01-09
Linkse kritiek op moslimfundamentalisme groeit
10-01-09
De Achterhuisdoctrine
05-01-09
Russisch gasconflict draait om meer dan dollars
04-01-09
Europa de straat op voor Palestijnse zaak


Archief 2008


Archief 2007

Archief augustus - december 2006


Archief januari - juli 2006

 

 

De crisis in Kirgizië is een nieuwe fase ingegaan. Onlangs kwamen honderden mensen -voornamelijk etnische Oezbeken- om bij een uitbarsting aan inter-etnisch geweld tussen Kirgiezen en Oezbeken. Waarom vermoorden mensen elkaar die al tijden naast elkaar leven op basis van etnische identiteit? Ā 


Sinds dit voorjaar is het onrustig in Kirgiziƫ, gelegen in Centraal Aziƫ. Op 7 april 2010 werd president Bakijev verdreven. Sindsdien heeft de oppositie onder leiding van Roza Otoenbajeva een interim-regering gevormd. In mei botsten Bakijev-aanhangers in het zuiden met een groep Oezbeken die geleid werd door Kadirjan Batirov.

Vervolgens is er in dit machtsvacuĆ¼m een strijd los gebarsten tussen etnische Kirgiezen en etnische Oezbeken. De overgrote meerderheid van de 75.000 etnische Oezbeken die vooral vanuit de steden Osj en Dzjalal-Abad de grens over waren gevlucht, zijn teruggekeerd naar huis.

Afgezien van de veel gehoorde geruchten in de media of en door wie het geweld gefinancierd zou zijn, zal ik in dit stuk ingaan op de volgende vraag: hoe kan het eigenlijk dat mensen die al tijden naast elkaar leefden elkaar vermoorden op basis van etnische identiteit?Ā 

Sovjet-socialisme en ā€“nationalisme

De wortels van nationalistisch geweld zijn voornamelijk te herleiden tot de tijd waarin Kirgiziƫ een republiek was binnen de Sovjet-Unie. Net zoals in de negentiende en twintigste eeuw nationalisme in Europa institutionaliseerde en zegevierde, heeft nationalisme in die tijd ook zijn opgang gemaakt in de Sovjet-Unie.

Ondanks het feit dat iedereen officieel gelijk was als Sovjet-burger en bijvoorbeeld religie en etniciteit ondergeschikt zouden zijn aan de socialistische identiteit, zijn etnische identificatie niet uitgeroeid door de Sovjets. Deze is in vele gevallen zelfs door hen aangewakkerd.

Een reden om lokaal nationalisme te promoten was de angst voor een groot Ottomaans rijk in Centraal Aziƫ. De revolutionairen van 1917 probeerden pan-islamitische en pan-Turkse gevoelens de kop in te drukken. Ook was het aanmoedigen van nationalisme een manier om clanstructuren te doorbreken. Nationalisme vormde een belangrijk aspect van de Sovjet-Unie's verdeel- en heersstrategie. Zo werden bepaalde benoemde etnische groepen bevoordeeld, andere benadeeld, tactisch grenzen getrokken en enclaves gecreƫerd.

Stalin heeft toentertijd de grenzen zo getrokken dat er een grote Oezbeekse minderheid tot de Kirgizische SSR behoorde. Oezbeken in de regio Osj en Jalalabad wonen nu grotendeels op dezelfde plek als hun voorouders; ze zijn niet gemigreerd.

SSR

Tijdens de Sovjet-Unie was het nog niet zo'n probleem voor de Oezbeken in de Kirgizische SSR: de grenzen waren open en mensen uit de Kirgizische SSR konden hun familie bezoeken in de Oezbeekse SSR en andersom.

De Sovjet-Unie gaf over het algemeen etnische groepen eerst een politieke status en probeerde deze daarna te legitimeren. Dit ging op basis van een evolutionaire rangorde. De volken die het meest 'ontwikkeld' waren kregen de status van Socialistische Sovjet Republiek (SSR), de volken die minder ontwikkeld waren kregen de status van Autonome Socialistische Sovjet Republiek (ASSR) of Autonome Oblast (AO) bijvoorbeeld.

De Russen stonden als hoogste op de lijst van geciviliseerde naties. De SSR's kregen relatief de meeste autonomie binnen de sterk gecentraliseerde Sovjet-Unie. De bedoeling was dat de bevolking een nationale cultuur zou gaan ervaren. Soms moest een nationale taal eerst nog ontwikkeld worden, zoals de Kirgizische taal, die een schrift kreeg (Arabisch, toen Latijn en later Cyrillisch) en het vocabulaire, grammatica en literatuur van uitgebreid werd. Etnografen werden aangesteld om bewijs te leveren voor het historische bestaan van een volk op het territorium en hun niveau van civilisatie. De naties kregen hun eigen nationale symbolen en werden gedwongen om een etniciteit te kiezen voor in hun paspoort.

Pas tijdens de Sovjet-Unie heeft de etnische identiteit van Oezbeken en Kirgiezen zich echt ontwikkeld. Voorheen identificeerde men zich vooral met familie- en stamverband en onderscheidde men anderen vooral op basis van hun nomadische ofwel sedentaire manier van leven. De meest brede identificatie die mensen hadden, was op basis van de islamitische religie. Naar etniciteit werd niet gerefereerd op de wijze waarop Oezbeken en Kirgiezen dat nu doen.

Het was eigenlijk de bedoeling dat de verschillende naties op den duur zouden samensmelten en linguistisch en etnisch 'gerussificeerd' zouden worden. De naties moesten dus eigenlijk een Russische civiele identiteit aannemen. Het project werkte enigszins, ook dankzij de welvaart die Moskou Centraal Aziƫ bracht. Maar mensen vergaten hun etnische identiteit niet meer.

Opmars nationalisme

Tegen het einde van de Sovjet-Unie verslechterde de relatie met Moskou. Door afname van investeringen en de immer ongelijke relatie ten opzichte van de Russen zoals die ervaren werd, nam nationalisme een opmars in Centraal AziĆ«. Hierdoor kwam er ook verandering in de interetnische relaties. In de zomer van 1990 vielen er bij gevechten tussen Oezbeken en Kirgiezen in Osj 170 doden. Dit ging vooral om kwesties over land ā€“ niet vreemd als je beseft dat nationalisme uitgaat van de verbondenheid van een volk met een territorium.

De Centraal Aziatische republieken streefden naar meer gelijkheid in hun relatie met Moskou, maar ambieerden geen onafhankelijkheid. Toch was in 1991 de val van de Sovjet-Unie een feit. Hiermee viel de Russische overheersing, en daarmee ook de Sovjet-identiteit - waarin alle volken vertegenwoordigd waren ā€“ weg.

Onafhankelijk Kirgiziƫ telde in 1991 meer dan 80 verschillende etnische groepen, waarvan de Russen de grootste minderheid vormden en daarna de Oezbeken. Veel Russen zijn gemigreerd, waardoor Oezbeken nu de grootste minderheid vormen (14,5 procent is het officiƫle percentage, alhoewel sommigen het op het dubbele hiervan houden).

Kirgiziƫ had na de val van de Sovjet-Unie de opgave om de boel bij elkaar te houden en om op zoek te gaan naar een gemeenschappelijke identiteit voor het land. Het was logisch om een Kirgizische natiestaat te worden. De basisstructuur (zoals een parlement, een staatshoofd en, het belangrijkste, een ontstaansmythe) was immers al neergelegd door de Russen. De Kirgiezen, zoals ook de andere onafhankelijke republieken, probeerden de beweringen dat hun naties artificiƫle constructies van de Lenin- en Stalin-periode zouden zijn te weerleggen.

Akajev werd de president van de Kirgizische Republiek. Hij hield zich vast aan twee ideeƫn: een nauwe etno-nationalistische (Kirgizische) visie op identiteit en de notie van 'polikultur' (oftewel multiculturalisme). Zijn slogan was: 'Kirgiziƫ is ons gezamenlijke huis'.

Na de Tulpenrevolutie kwam Bakijev aan de macht. Hij kwam, in tegenstelling tot Akajev, uit het zuiden van het land. Noordelijke elites en clans hadden tot dan toe eigenlijk altijd de touwtjes in handen gehad. Bakijev legde meer focus op de Kirgizische identiteit en minder op 'het gezamenlijke huis'.

Oezbeken en hun rechten

De pogingen om het land te ontdoen van de Sovjet-ideologie en het Kirgizische homogeniserings-project door te voeren, hebben tot nu toe gefaald. Veel Russen zijn gemigreerd en Oezbeken en andere etnische minderheden zijn zich geen Kirgiezen gaan voelen. De Sovjet-erfenis van policulturalisme is blijven bestaan naast het nieuwe Kirgizische eng nationalistische project.

Door de nadruk op etniciteit in het dominante discours is het niet vreemd dat ook Oezbeken veel belang hechten aan hun etniciteit en daarmee hun cultuur, taal en tradities. Maar de meerderheid van de Oezbeken die ik geĆÆnterviewd heb, zien KirgiziĆ« wel degelijk als hun moederland. Separatistische gevoelens heersen er nauwelijks bij de Oezbeken in KirgiziĆ«. Veel Oezbeken erkennen het voordeel van een meer democratisch KirgiziĆ« vergeleken met de repressieve staat van Oezbekistan.

Voor Oezbeken is het dan ook belangrijk om bepaalde rechten te hebben als minderheid. In het zuiden kunnen kinderen naar Oezbeekse scholen. Maar voor sommigen wringt het dat de Oezbeekse taal niet een officiƫle taal is, naast het Kirgizisch en het Russisch. Hierover zijn de meningen onder de Oezbeekse gemeenschap het meest verdeeld. Sommigen van hen vinden Oezbeeks onderwijs voldoende.

Waar de meeste Oezbeken het wel over eens zijn is dat Oezbeken breder vertegenwoordigd zouden moeten zijn in de politiek en publieke functies. Nu zijn er vooral Kirgiezen te vinden bij de politie en rechtbanken. Oezbeken hebben wel een belangrijke economische positie in het land doordat ze een groot aandeel in de handel hebben.

Veel Oezbeken zien niets in een Kirgizisch nationalistische identiteit, die het land voor de Kirgiezen claimt, terwijl zij en hun voorouders altijd op dit land gewoond hebben. Oezbeken zien liever een policulturele identiteit: een Kirgizstaanse identiteit ā€“ in plaats van een Kirgizische - met tegelijkertijd behoud van hun cultuur en taal etc. De relevantie en de irrelevantie van de etnische identiteit wordt door de Kirgiezen, de Oezbeken en de overheid benadrukt. Etniciteit wordt wel of niet gebruikt wanneer het zo uitkomt en naar gelang welke machtsrelaties betrokken zijn.

Wat nu?

Nationalisme kenmerkt zich door de creatie van een gemeenschapsgevoel dat altijd gepaard gaat met uitsluiting van andere individuen en groepen. Het doorgaan met benadrukken van nationale identiteiten zal dan ook niet veel goeds betekenen voor de situatie in Kirgiziƫ. Nu roepen Oezbeken en Kirgiezen wanhopig om hulp bij de Russen voor militaire troepen. Misschien wel met een stiekem verlangen naar de multiculturele samenleving in de hoogtijdagen van de Sovjet-Unie, ook al was deze niet zo ideaal.

Sommige Oezbeken duiken verder terug in de tijd en vertelden mij over de door hen gevoelde islamitische of Turkse wortels die ze delen met de Kirgiezen. Misschien dat bij een staatsideologie gebaseerd op ƩƩn van deze wortels Kirgiezen en Oezbeken in de toekomst beter samen zouden kunnen leven. Maar in dat geval zal er dan ook uitsluiting voorkomen van weer andere groepen mensen (bijvoorbeeld de orthodoxe Russen). Ook zullen de burgers van Kirgiziƫ het er niet over eens zijn voor welke ontstaansmythe gekozen wordt.

Ik denk dat het tijd is om kritisch te kijken naar de dominante ideeĆ«n waardoor de identiteit tot stand is gekomen. Dit geldt niet alleen voor Kirgiezen en Oezbeken, maar voor alle samenlevingen. Wanneer we niet onvoorwaardelijk de mythen over nationale verbondenheid ā€“ vaak gecreĆ«erd omwille van machtsbelangen - zouden geloven, dan pas zal er ruimte ontstaan voor rechtvaardigheid dat voor meer mensen open zal staan.Ā 

 

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Geef je mening:

Bishkek - May 24, 2011 - 07:33 pm
Erg goed artikel. Ik heb zelf ook onderzoek gedaan naar nationalisme en natievorming in Kirgiziƫ en ik sluit mij aan bij de conclusies. Wat ik echter mis in het artikel is de oorsprong van het conflict. Kirgiezen zijn van oorsprong pastorale nomaden en de Oezbeken zijn sinds eeuwen gevestigd in de Ferghana vallei en deden aan landbouw. Om het simpel te zeggen: Oezbeken woonden in de steden in het dal en Kirgiezen met hun vee in de bergen. Tijdens de collectivisatie van de landbouw in de begin periode van de Sovjetunie werden de Kirgizische nomaden gedwongen om zich in de (Oezbeeks gedomineerde) steden en dorpen te vestigen om daar samen met de Oezbeken het land te bebouwen. Daar ligt volgens mij de wortel van het conflict, de steden die eeuwen lang bewoond waren door Oezbeken werden sindsdien met Kirgiezen gedeeld. De opkomst van nationalisme en de institutionalisering van staat en natie zoals in het artikel beschreven wordt, leidde tot het hedendaagse conflict.

@ Ben Kok. Religie speelt niet echt een rol in het conflict. Het is zo dat Oezbeken over het algemeen religieuzer zijn dan Kirgiezen, maar de aard van het conflict heeft niet zoveel met geloof te maken. Het verschil in religieuze opvatting ligt overigens ook in het nomadisme. Kirgiezen zijn zeer liberale Moslims, in Bishkek wordt je als vrouw zelfs raar aangekeken als je een hoofddoek draagt. En vrijwel alle Kirgiezen die ik ken nemen de Islam met een behoorlijke korrel zout (of beter gezegt: een behoorlijke scheut vodka). Dankzij het nomadische bestaan zijn de Kirgiezen zo liberaal. U moet zich voorstellen dat als je in een yurt in de bergen woont, dat het niet zo makkelijk is om elke dag naar de moskee te gaan. De religeuze onderdrukking gedurende de Sovjet tijd heeft er ook zeer aan bijgedragen dat het grootste deel van de Kirgiezen ofwel atheistisch ofwel zeer liberale gelovigen zijn.
De Oezbeken zijn over het algemeen conservatiever, omdat zij voor de oprichting van de Sovjetunie al aan een lange exposie van het Moslim geloof onderworpen zijn geweest. De gesettelde Oezbeken bouwden moskeeƫn en madrassas, vooral in de Ferghana vallei. Maar ook bij de Oezbeken heeft 70 jaar communisme gezorgd voor een relatief liberale religeuze opvatting (vergelijkbaar met Bosniƫrs of Turken).
Helaas worden er sinds de onafhankelijk steeds meer Moskeeƫn gebouwd door fundamentalistische groepen, voornamelijk uit Saoedi Arabiƫ. De nabijheid van Afghanistan is ook zorgelijk. Maar om uw vraag te beantwoorden, ik denk niet dat religie een belangrijke rol speelt in het ethnische conflict tussen Kirgiezen en Oezbeken.


Tulay - August 01, 2010 - 04:42 pm
Inmiddels heeft K een grondwet die op de Turkse is ge-ent. Ook was de minister van BuZa van Turkije als enige buitenlandse vertegenwoordiger bij de be-ediging van de nieuwe presidente aanwezig. Turkije heeft de laatste jaren zijn blik naar het oosten gewend. Heeft u daarvan tijdens uw verblijf nog wat van gemerkt. Dat T is slawly crawling east ? Wees overigens blij dat u er niet tijdens de troubles was. Het had u kunnen vergaan als uw voorgangster Carina Cuanna. Een Leidse studente antropologie die in 1993 stierf tijdens het bloedbad van Sivas.
@ Ben Kok
Wat wil je weten ? Mail naar http://www.fjc.ru/communities/default.asp?AID=84423


Onnozel - July 04, 2010 - 10:41 pm
waarom vermoorden mensen elkaar

dat maakt het artikel duidelijk

en de russen fungeren als scheidsrechters

het geweld moet dus niet gefinancierd worden


Joegoslaaf - July 03, 2010 - 08:54 am
Dus zelfs als etnische identiteit is aangepraat danwel opgelegd, is het nog steeds voldoende excuus om de buurman de kop in te slaan. Autonoom staat voor achterlijk, in de praktijk.


ben kok (joods-chr.pastor) - July 01, 2010 - 05:16 pm
Beste Karlien,
Dank voor je interessante overzicht, er is weinig over bekend.
Wat ik echter mis, is de religieuze achtergrond van deze etnische groepen, die vaak islamitisch is.
Kun je daar iets meer over zeggen per groep en welke rol de islam in dit alles speelt?
Met dank,
Ben


.


 

Naar boven

Naar homepage