|
Oplossingen
voor de hedendaagse economische crisis zullen zich aandienen wanneer
we ons realiseren dat de staat en de markt tegenwoordig een danse
macabre aan het uitvoeren zijn die op zeer korte termijn de toekomst
van miljoenen individuen, zo niet de gehele mensheid op losse schroeven
zet.
door Christophe Andrades
Zowel het begin als het zwaartepunt van de zwaarste economische crisis
sinds 1929 liggen ondertussen achter de rug. Intellectuele en politieke
debatten zijn verschoven naar de analyse van de genomen maatregelen
door diverse regeringen, de geldigheid van economische paradigma's en
de strijd tussen conflicterende ideologische stromingen.
Kort
samengevat centreren deze debatten zich rondom de binaire tegenstelling
tussen de vrije markteconomie en de planeconomie. Bij het eerste model
worden vrijheid en rechtvaardigheid gegenereerd door zoveel mogelijk
vrije markt, bij het tweede model is het de staat die moet instaan voor
de realisatie van de principes van de Franse Revolutie.
Met
andere woorden: Friedrich Hayek versus John Maynard Keynes. Of om het
te houden bij leidende contemporaine economische zwaargewichten Niall
Ferguson en Jagdish Baghwati versus Paul Krugman en Joseph Stiglitz.
Boeiende
tijden
Als
cultuurwetenschapper die geïnteresseerd is in de analyse van ideologische
visies zijn het bijgevolg boeiende tijden. Het is treffend om te zien
hoe moeilijk het inderdaad blijkt om bij hedendaagse debatten los te
komen van oude, reeds bestaande denkkaders.
Ofschoon
reeds velen hebben gewezen op de moeilijkheid om grote economen uit
het verleden los te laten op de globaliserende post-industriële kenniseconomie
aan het begin van de 21ste eeuw, raken we onderhand ondergesneeuwd onder
een lawine van Keynsiaanse en Hayekiaanse oplossingen voor de bestaande
economische malaise. Polarisatie en conflict vieren hoogtij.
Naarmate
de klok verder tikt, lijken we echter geen stap dichter te komen bij
concrete, toepasbare oplossingen. Wel integendeel. Enerzijds merken
we dat de verdedigers van de vrije markt steeds feller op hun strepen
gaan staan. Zij zien de staatsschuld en de bijhorende rentesneeuwbal
steeds meer als een tikkende tijdsbom die wordt gelegd onder de toekomst
van de volgende generaties.
Anderzijds
steken ook steeds meer stemmen de kop op die pleiten voor een terugkeer
naar regelrecht collectivisme. Getuige hiervan het recente boek van
de controversiële en polemische Sloveense filosoof Slavoj Zizek en de
conclusies van de historicus David Priestland in zijn fenomenale globale
geschiedenis van het Marxisme sinds de industriële revolutie tot op
vandaag verschenen aan het einde van het vorige jaar.
Econoom
Ivan De Cloot wees in dit verband enkele maanden geleden terecht met
een beschuldigende vinger naar geïnstitutionaliseerde universitaire
wetenschappers die zichzelf vastklampen aan voorbijgestreefde denkkaders
los van hedendaagse ontwikkelingen binnen de maatschappij.
Dit
is gedeeltelijk correct. Maar het is niet alleen de spreekwoordelijke
wetenschapper in de ivoren toren die kan worden aangewezen om de heropleving
van zowel de Keyniaanse staatsoplossing als het neoliberale ideaal van
Hayek te verklaren. Er is sprake van een discursieve en ideologische
verwarring die te wijten is aan diepgewortelde opvattingen over de relatie
tussen staat en vrije markt.
Uitersten
De
reden waarom we anno 2010 opnieuw zijn vastgelopen in steriele ideologische
tegenstellingen die, hoe belangrijk ze de afgelopen eeuw dan ook geweest
mogen zijn, tegenwoordig hopeloos achterhaald zijn, is een complexe
verschuiving in de tripolaire relatie tussen het individu, de staat
en de markt.
De
politieke en economische debatten van de afgelopen eeuw werden vormgegeven
door de Koude Oorlog. Het was in de woorden van de historicus Eric Hobsbawm
'de eeuw van extremiteiten' waarin de totalitaire staatseconomie van
de Russen oog in oog stond met de vrije markt economie van het westen.
Binnen het westerse politieke en intellectuele denken had de Koude Oorlog
grote gevolgen voor het denken over de tripolaire relatie tussen het
individu, de staat en de vrije markt.
Zoals
dat gaat bij debatten ontwikkelden zich twee uitersten. Neoliberalen
beweerden dat het de staat was die in de weg stond van individuele vrijheid.
Sociaal democraten en andere linkse denkers wezen steeds meer naar de
markt als de grootste bedreiging voor individuele vrijheid. Deze polarisering
werd met name acuut tijdens de jaren tachtig, de hoogtijdagen van Reagan
en Tatcher.
Zonder
in te gaan in economische en politieke complexiteiten is het evident
dat de meerderheid van de politieke maatregelen die genomen zijn om
ons uit de hedendaagse crisis te halen een aanfluiting zijn van de tegenstelling
tussen staat en vrije markt. Zoals de Poolse socioloog Zygmunt Bauman
terecht opmerkt in zijn laatste boek Living on Borrowed Time kunnen
zowel de relancemaatregelen van Barack Obama als die van de Europese
leiders ondergebracht worden onder de noemer 'aanpassingen in de marge'.
Deze
vaststelling wordt met de dag duidelijker wanneer we om de oren geslagen
worden met berichten over de heropleving van de beurzen, de herintrede
van exuberante bonussen in de financiële sector, een stijging van het
aantal ontslagen werknemers in fabrieken en de kennissector en uit hun
voegen tredende staatsschulden van Griekenland tot en met België.
Staatskleptocratie
Wat
er is gebeurd, is het volgende: de staat heeft al haar middelen gemobiliseerd
om een onhoudbaar en inherent onrechtvaardig globaal neoliberaal systeem
kunstmatig in leven te houden. Belastingsgeld is rijkelijk gevloeid
naar de obscure machtscentra van de globale economie die aan de basis
liggen voor de crisis die de afgelopen maanden zo wild om zich heen
sloeg.
De
tegenstelling tussen markt en staat ligt onherroepelijk aan diggelen.
Anno 2010 hebben ze de handen in elkaar geslagen en kunnen we onderhand
spreken van de opkomst van een 'gargantueske
staatskleptocratie'. Het slachtoffer is het individu. Onbewust en
misleid door oude ideologische tegenstellingen en voorbijgestreefde
politieke dichotomieën zijn we in een val gelopen die we zelf hebben
opgezet in onze manier van denken en schrijven over politiek en economie.
De
uitweg uit deze impasse is een herconceptualisering van de essentie
van het liberalisme. Deze houdt in dat we er naar streven dat ieder
individu zoveel mogelijk zijn of haar leven leidt dat hij of zij wenst.
Het spreekt vanzelf dat dit ideaal schier onmogelijk wordt wanneer torenhoge
staatsschulden opgebouwd door de huidige generatie die als een molensteen
rondom de nek van de volgende generaties zal bengelen.
Vanuit
verschillende historische perspectieven is er veel te zeggen voor de
argumenten dat zowel een te veel aan staat als een teveel aan vrije
markt een bedreiging zijn voor het individu. Echte oplossingen voor
de hedendaagse crisis zullen zich echter pas aandienen wanneer we ons
realiseren dat de staat en de markt tegenwoordig een diabolische danse
macabre aan het uitvoeren zijn die op zeer korte termijn de toekomst
van miljoenen individuen, zo niet de gehele mensheid op losse schroeven
zet.
De auteur is docent politieke filosofie en politieke geschiedenis
aan de Universiteit van Maastricht.
-
- - - - - - - - - - -
-
- - - - - - - - - - -
Geef
je mening:
de Kleptocraat - June 12, 2010 - 04:02 pm
die als het een beetje meezit toch op zijn minst 10 jaar gaat duren omdat het de meest safe vorm van lijfsbehoud is temeer je van de achterlijken gewoon een beetje up-fuckt want dat is nog nooit anders geweest en daar boek je nog het meeste resultaat mee en met de gevolgen veeg je gewoon je reet
Sylvia - April 06, 2010 - 05:02 pm
Wat een geneuzel, ik lees nauwelijk argumenten die echt bewijzen dat "het nog allemaal veel erger gaat worden.
Die torenhoge schuldenlast die als een "molensteen" om de nek van toekomstige generaties hangt moet je ook maar met een korreltje zout nemen. Over 1 of 2 jaar trekt de economie weer aan, en de arbeidsproductiviteit neemt nog steeds toe. Met andere woorden, straks groeien de bomen weer tot in de hemel en dan hoor je niemand meer zeuren. Bedenk wel dat als elke generatie "leent" van de volgende generatie dat er dan uiteindelijk nauwelijks een probleem is. Blijkbaar hoort zo'n opbouwende schuldenlast bij het vergroten van de welvaart. Veel meer dan een papieren schuld is het dan ook niet. En schrik dat de schuld ooit opgeeist gaat worden is ook niet nodig. Kijk naar IJsland, gewoon zeggen van ik kan het niet betalen en floeps, weg is de schuld. Over 5 jaar zijn er weer hele andere problemen.
MC - February 19, 2010 - 06:19 pm
Beste @Medemens,
Lees hier verder:
WELCOME TO YOUR BRAIN!, in STOP INFOWAR AGAINST CIVILIANS!, February 14, 2010, mindcon.wordpress.com,
http://mindcon.wordpress.com/2010/02/14/welcome-to-your-brain/
http://mindcon.wordpress.com/
Hoogachtend.
Maarten - February 12, 2010 - 10:47 am
Wat er gebeurt als de raad van commissarissen van de multinational machtiger is dan de regering van het land.
De volgende crisis wordt inderdaad groter dan de vorige, denk ik ook.
.
Naar
boven
Naar
homepage
|
Print
deze pagina 