The Shock Doctrine

Het IDFA programma bevat tal van verrassingen. Toch zijn er weer documentaires te zien die teleurstellen door hun voorspelbaarheid. Mastodonten zonder inventiviteit gemaakt die alleen maar politieke statements erin proberen te rammen. The Shock Doctrine van de regisseurs Mat Whitecross en Michael Winterbottom is hier een mooi voorbeeld van. De film is gebaseerd op het gelijknamige boek van journaliste en activiste Naomi Klein.

In zowel boek en film zit de centrale thesis dat angst en onzekerheid de instrumenten zijn van iedere goede martelaar. Deze shocktherapie wordt gebruikt door internationale financiële instituties als de Wereldbank en het IMF om een neoliberale politiek op te leggen aan staten. De econoom Milton Friedman wordt opgevoerd als satanische figuur die als architect van de shocktherapie rampen gebruikte om zijn vrije-markt kruistocht te voeren.

Er wordt een immense vracht aan archiefmateriaal over de kijker uitgestort, waarbij Naomi Klein tussendoor tekst en uitleg geeft. Archiefmateriaal wordt op een spectaculaire wijze misbruikt om het betoog van Klein te ondersteunen. De tegenstrijdigheid tussen haar woorden en de beelden die haar betoog ondersteunen, is duizelingwekkend. Nuancering past niet in het straatje van Klein; The Shock Doctrine is pure politieke propaganda en daarom een slechte documentaire.

Eyes Wide Open – A Journey through Today's South America

Eyes Wide Open – A Journey through Today's South America van regisseur Gonzalo Arijon lijdt aan hetzelfde euvel, al is het hier minder storend. Ook deze documentaire wordt ontsierd door politiek doordrammen en gebrek aan nuance. Eduardo Galeano uit Uruguay schreef in 1971 zijn meesterwerk De Aderlating van een Continent, een boek waarin de economische exploitatie door het Westen van het Latijns-Amerikaanse continent wordt belicht.

Galeano is een briljant schrijver en spreker die als stem van de film fungeert. Hij vertelt hoe de nieuwe linkse en socialistische presidenten in Latijns-Amerika vechten tegen de exploitatie van natuurlijke hulpbronnen door het Westen. Hugo Chávez (Venezuela), Lula da Silva (Brazilie) en Evo Morales (Bolivia) zijn de belangrijkste hoofdrolspelers. Het is jammer dat de filmmakers deze presidenten kritiekloos afschilderen. Chávez als groot democraat… wat in deze documentaire gebeurt roept vraagtekens op.

Op dezelfde wijze waarop de Amerikaanse president Obama als de verlosser wordt gezien in Europa, worden deze presidenten afgeschilderd als verlossers van hun continent. Intrigerend detail is hoe de Braziliaanse president Lula afgeschilderd wordt als ex-vakbondsman die verstrikt raakt in compromissen. Tussen de regels door wordt de suggestie gewekt dat Lula eigenlijk een verlicht despoot zou moeten zijn, gelijk Chávez, om zijn hervormingen door te kunnen voeren.

Feit is wel dat deze linkse leiders bezig zijn om de natuurlijke rijkdommen van hun landen te behouden. Wat aangrijpend getoond wordt in de documentaire, is hoe in deze landen de inheemse Indiaanse bevolking erkend en beschermd wordt. De oliewinning en de aanleg van sojaplantages in het Amazonegebied bedreigt het bestaan van talrijke Indianenstammen.

The Edge of Dreaming

Een van de juweeltjes in het IDFA programma is ongetwijfeld The Edge of Dreaming van de Schotse regisseuse Amie Hardie. Wat gebeurt er als je droomt dat je dood gaat? Hardie droomde dat haar paard zou sterven. De volgende ochtend treft ze hem dood aan in een veld. Vervolgens spreekt haar overleden eerste echtgenoot haar toe in een droom. Hij meldt dat zij zal binnenkort sterven en niet ouder dan 48 jaar wordt.

Wanneer blijkt dat de regisseuse een levensbedreigende longziekte heeft, raakt ze geobsedeerd door de naderende dood. Op een kalender houdt ze angstig bij hoeveel dagen ze nog heeft. Ze onderneemt een zoektocht naar een uitweg, en roept advies in van neuro-specialisten, psychotherapeuten en ondergaat zelfs een behandeling door een Braziliaanse sjamaan. Centrale vraag is of de dood voorspelt kan worden in een droom.

Het is een zeer persoonlijke documentaire geworden, schitterend gefilmd in een sereen en indrukwekkend Schots landschap. Wat een zweverige meditatie had kunnen zijn, is daarentegen een ontroerend en aardse verkenning over dood en het leven geworden. Omdat Hardie in het dagelijks leven een vaardig filmmaakster van wetenschappelijke documentaires is, wordt de film gedragen door een nuchtere wetenschappelijke onderbouwing.

Het knappe van The Edge of Dreaming is dat het de pretenties van een ego-document weet te omzeilen. De film heeft een universele zeggingskracht. De wijze waarop Hardie haar dromen tastbaar weet te maken met beelden is indrukwekkend. Haar eindconclusie is, dat ze niet iedere dag leeft alsof het haar laatste is, maar vooral leeft alsof ze er altijd zal zijn. Het betreden door de regisseuse van het podium van de bioscoop Tuschinski na de afloop van de film was een emotioneel moment.

Meer over het IDFA, raadpleeg de website.

Dossier IDFA 2009:
- IDFA 2009 Deel I: Wiseman's speurende camera
- IDFA 2009 Deel II: Taqwacore: The Birth of Punk Islam, New Moslim Cool, Food Inc en Videocracy
- IDFA 2009 Deel III: The Shock Doctrine, Eyes Wide Open en The Edge of Dreaming
- IDFA 2009 Deel IV: Colony, Food Inc, Crude, The End of The Line, The Cove, Monica and David, The Audition, Pianomania, Last Train Home, Iron Crows, The Invention of Dr. Nakamats, We Live in Public en Winnebago Man

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Geef je mening:

Stolat - January 29, 2010 - 12:23 am
Des te schokkender was het bericht na de TV-uitzending (28-01-10) dat Amy inmiddels overleden is!

pim - November 26, 2009 - 12:55 pm
even over naomi klein....mischien zwart wit en een linkse kijk op de zaak...
maar de strekking van haar betoog is aan de gang...
over de oorzaken val te twisten...en zijn de meningen verdeeld.

Naar boven

Naar homepage