Vlak voor zijn tachtigste verjaardag wordt de Amerikaanse regisseur
Frederik Wiseman geëerd op het IDFA documentairefestival in Amsterdam
met een retrospectief van negen films, en zijn nieuwste documentaire
La Danse.
door Ulrik van Tongeren
Een documentaire van Frederick Wiseman is iedere keer weer een rijke
ervaring. Zijn werk is met niets anders te vergelijken. Dat komt door
de wijze waarop hij werkt, waarbij hij zelf nooit in beeld komt, of
te horen is. Het is een observerende manier van filmen, vrijwel zonder
close-ups, op enige afstand opgenomen, zodat de relatie tussen mensen
onderling en hun omgeving rijk geschakeerd weergegeven kan worden.
Zijn
films zijn altijd zonder muziek en commentaar. Essentie van zijn stijl
is dat de kijker meegenomen wordt op een ontdekkingstocht. Zo'n reis
kan lang duren, het zijn epische verkenningen geworden handelend over
groepen mensen in instituties.
Protocollen
Near
Death bijvoorbeeld duurt maar liefst zes uur. Hij heeft die tijd
nodig om een volledig en veelomvattend beeld te schetsen van een door
hem uitgekozen groep mensen. Het gaat dan om personen die tegen heug
en meug moeten samenleven. De instituties zijn ervoor om alles in goede
banen leiden. Instituties kunnen onmenselijk hard zijn. Er moeten immers
protocollen gevolgd worden, en hiërarchische verhoudingen in acht genomen
worden.
Titticut Follies
Wiseman's
eerste film, de geruchtmakende Titticut Follies uit
1967, gesitueerd in een inrichting voor gestoorde criminelen, geeft
al meteen aan waar het in zijn werk om draait. De documentaire is nog
steeds een shockerend portret van de wijze waarop psychiatrische patiënten
behandeld werden. De scène waarin een sterk vermagerde patiënt hardhandig
met een slang gevoed wordt, waarbij een sigaret in de mond van de dokter
bungelt, hakt erin door de nonchalante wreedheid.
Films
van Wiseman bevatten soms brute scènes die moeilijk te ondergaan zijn.
Juist omdat sentimentaliteit niet in zijn werk zit, wordt hem soms overdreven
nuchterheid aangewreven. Zijn doelstelling is om de nare kanten van
het leven niet te verhullen, die horen bij het leven. Mensen gedragen
zich nou eenmaal soms onmenselijk. Meestal beseffen ze zich dat niet.
Beruchte
documentaire in zijn oeuvre is Primate (1974, wordt
niet vertoond op het IDFA) die handelt over experimenten op apen en
mensapen. Bizar zijn de experimenten, daar er geen wetenschapper begaan
lijkt te zijn met het lijden van de dieren. Aangrijpend is het lot van
een schattig klein aapje die levend aan mootjes gehakt wordt. De restanten
worden achteloos in potjes gestopt.
Ballet
Zijn
nieuwste documentaire La Danse – Le Ballet de l'Opera
de Paris handelt over een balletgezelschap in Parijs. Het is een
tedere ode aan de dansende mens. De film laat ook zien wat er aan hard
werk nodig is om zo'n balletgezelschap gaande te houden. Hiërarchie
speelt hier evenzeer een rol als in de andere documentaires van Wiseman.
De directrice van het gezelschap doet dat niet met bruutheid, maar wel
met een tomeloze overtuiging.
Gedetailleerd
wordt in ruim twee en half uur getoond hoe een ballet tot stand komt,
en hoe alle radertjes van een dergelijke onderneming samen werken om
tot het sublieme eindproduct van de voorstelling te komen. De accumulatie
van details is soms adembenemend; van de krochten in het theatergebouw
tot op het dak waar een bijenhouder voor zijn insecten zorgt.
La Danse
Tussen
Titticut Follies en La Danse maakte
Wiseman circa 36 producties in meer dan veertig jaar. Hij filmde meerdere
middelbare scholen, een rechtbank, in ziekenhuizen, bij de eerste hulp
en intensive care, bij een sociale dienst. Hij bezocht ook meerdere
militaire basissen.
Maar
hij verfilmde ook een dierentuin, een ski-oord, een warenhuis, de wereld
van een fotomodel, een klooster, en hij portretteerde een stadje (Belfast,
Maine). Deze brede waaier van onderwerpen bevatten films waaruit een
sociale aanklacht tegen misstanden te distilleren valt, maar ook luchtiger
onderwerpen bevatten scherpe observaties van de sociale werkelijkheid.
Er
is altijd de compassie van Wiseman en zijn speurende camera. Hij schiet
gemiddeld honderd uur materiaal en is dan vaak een jaar bezig met de
montage. In die tijd componeert hij zijn film. Daar legt hij de accenten,
bouwt aan de dramatische structuur, en gebruikt de details om zijn betoog
kracht bij te zetten. Want een betoog is het altijd; hij is de eerste
om toe te geven dat het maken van documentaires het manipuleren van
de werkelijkheid is.
Het
Wiseman retrospectief op het IDFA bevat de volgende films: Titicut Follies
(1974), High School (1968), Hospital (1969), Basic Training (1971),
Welfare (1975), Model (1980), Missile (1987), Near Death (1989), Belfast,
Maine (1999) en in de sectie 'Reflecting Images' La Danse (2009). Voor
gedetailleerde informatie, alsmede over enkele publieke optredens van
Wiseman, raadpleeg de website.
Dossier
IDFA 2009:
- IDFA 2009 Deel
I: Wiseman's speurende camera
- IDFA 2009 Deel
II: Taqwacore: The Birth of Punk Islam, New Moslim
Cool, Food Inc en Videocracy
- IDFA 2009 Deel
III: The Shock Doctrine, Eyes Wide Open en The
Edge of Dreaming
- IDFA 2009 Deel
IV: Colony, Food Inc, Crude, The
End of The Line, The Cove, Monica and David, The Audition, Pianomania,
Last Train Home, Iron Crows, The Invention of Dr. Nakamats, We Live
in Public en Winnebago Man
- - - - - - - - - - - -
-
- - - - - - - - - - -
Geef
je mening:
.
Naar
boven
Naar
homepage
|
Print
deze pagina 