Het is triest gesteld met de politieke moraal in dit land. De voor fraude en corruptie met en verkwisting van gemeenschapsgeld verantwoordelijke politici trekken niet de juiste conclusie. Sterker, ze worden beloond voor hun eigen falen. Populisme is het logische gevolg.

door Ron Kretzschmar

Amusant, dat meningverschil tussen voormalig politicus van de VVD, Frits Bolkestein, en Frank Ankersmit. De hoogleraar en co-auteur van het
Liberaal Manifest uit 2005. Ankersmit is onlangs uit de VVD gestapt. Hij constateerde dit voorjaar dat het neoliberalisme verwoestende gevolgen heeft gehad.

"We dachten dat de som van al die privé-sferen heel de wereld was", zei hij op ontgoochelende wijze in de Volkskrant. Ankersmit is als Andries Knevel van de EO, die onlangs tot inzicht kwam dat het scheppingsverhaal van Genesis niet letterlijk genomen kan worden.

Privatisering

Na het Akkoord van Wassenaar op 24 november 1982 trok de overheid zich geleidelijk aan terug. Nutsbedrijven werden aan marktpartijen overgelaten. Dit zou ten goede komen aan de efficiency en ten koste gaan van stroperige ambtelijke organisaties.

Zo verzelfstandigden en privatiseerden woningbouwverenigingen, energiebedrijven, onderwijsinstellingen, vervoersbedrijven, zorgverzekeraars, ziekenhuizen, verpleegtehuizen enzovoort. Naast hun taak van dienstbaarheid aan de samenleving zouden ze bedrijfsmatig gaan werken en als het even kan geld gaan verdienen.

Wim Kok

Dit proces kent een keerzijde. Managers dienen snel en flexibel te reageren op de wispelturige markt, zodat trage beslissingsprocedures werden 'afgeschud'. Zoals ook minister-president Wim Kok destijds zijn 'ideologische veren afschudde'. Zonder zich daarvan bewust te zijn, had hij een nieuw verenpakje aan getrokken in het kader van de Neoliberale Doorbraakgedachte.

Er ontstond ruimte voor fraude, corruptie of gewoon naïef handelen. De eerste grote affaire deed zich voor in de provincie Zuid-Holland. In 1999 kwam aan het licht dat de ambtenaren bankierden met gemeenschapsgeld, waarvan een flink deel van de twee miljard gulden bleek verdwenen
(Ceteco-affaire). In 2004 was bij het verzelfstandigde Rotterdams Havenbedrijf door de mogelijkheid van 'flexibel reageren' op een dag 100 miljoen euro weg (affaire Van den Nieuwenhuyzen).

Regels en procedures

Tussen deze twee jaartallen in zijn talloze voorbeelden op te sommen van verdwenen gemeenschapsgeld. Of het nu gaat om woningbouwverenigingen, de HBO-fraude, de zorg; niemand kan vertellen waar dat geld is. Wel is een patroon te herkennen: gebrekkig toezicht, falende of frauduleuze managers, slechte politici met als gemeenschappelijk kenmerk uitgeschakelde democratische controle als gevolg van de teruggetreden overheid.

De fraudegevoelige ruimte tussen belastingbetaler en markt is vervolgens 'dicht geplempt' met onwerkbare regels waarvan vooral de (kleine) middenstand last heeft. Wat overigens wel werkt bij voormalige nutsbedrijven zijn de professionele callcenters die substantiële bijdrage leveren aan de telefoonomzet, maar die niet ten goede komen aan de bereikbaarheid - laat staan oplossen van problemen.

Harry Borghouts

In zijn jaarverslag 2008 repte Nationale Ombudsman prof. Alex Brenninkmeijer in de Tweede Kamer van 'een kille overheid waar de burger onverschilligheid en verruwing ontmoet'. (PDF) De volksvertegenwoordigers voelden zich aangesproken, keken hem vervolgens de Kamer uit en gaven in de media kritiek op hem.

Op dit fenomeen van de verschraalde samenleving wees Pim Fortuyn al in 1995 in zijn boek De Verweesde Samenleving, wat hem eveneens veel kritiek opleverde van de gevestigde politiek. Later als politicus zou zijn aanhang voornamelijk bestaan uit de kleine middenstand en mensen in de wijken die doorde toenmalige drie grote partijen over het hoofd werden gezien.

Wanhopige mensen

Wie naar het televisieprogramma Rondom 10 van 8 mei jl. heeft gekeken, zag mensen die begrip konden opbrengen voor de wanhoopsdaad van Karst T., de man die op Koninginnedag mensen doodreed. Op de uitzending een week eerder over T. waren veel reacties gekomen.

De deelnemers waren bijna allen kleine ondernemers die jaren van het kastje naar de muur zijn gestuurd door ambtenaren die hen niet alleen beledigden, maar ook de oorzaak waren dat zij failliet gingen. Een horecaondernemer noemde met nauwelijks verholen woede "het geval Borghouts" (GroenLinks), Commissaris van de Koningin in Noord-Holland. Onlangs is de man benoemd tot voorzitter van het ABP, één van de grootste financiële instellingen ter wereld.

Twee jaar geleden waren er aanwijzingen dat Noord-Holland niet moest gaan bankieren in IJsland. Borghouts is verantwoordelijk voor de 78 miljoen euro gemeenschapsgeld dat is verdwenen. Die verantwoordelijkheid heeft hij niet genomen. Als toezichthouder van de noodlijdende IJsselmeerziekenhuizen heeft Borghouts eveneens gefaald. "Hij is beloond voor zijn falen", voegde de horecaondernemer toe.

Normen en waarden

Aan het begin van het nieuwe millennium laaide een discussie op over het verval van normen en waarden. Een debat dat in politieke context werd gevoerd, links versus rechts. Links had geen antwoorden en de rechtse deelnemers waren veelal 'bekeerde marxisten'. Die zijn soms roomser dan de paus en hebben de economische benaderingswijze ingeruild voor benadering vanuit de cultuur. Beide benaderingswijzen kenmerken zich door een tamelijk eenzijdige kijk op de samenleving.

Minister-president Balkenende debatteerde in die tijd met de gemeenschapsdenker Amitai Etzioni over het "typische CDA onderwerp" en gaf opdracht onderzoek te doen. Men kwam tot conclusie dat de (linkse) alles-moet-kunnen-mentaliteit van de jaren '60 heeft geleid tot verloedering.

JP Balkenende

In vele publicaties en onderzoeken die daarop het licht zagen werden problemen voornamelijk aan de onderkant van de samenleving gezocht, met het accent op normoverschrijdend gedrag en integratie. De invloed van falend politiek leiderschap en bestuur werd wel aangestipt, maar bleef verder buiten beschouwing.

Voorbeeldfunctie

Voetballers en popsterren kunnen een voorbeeldfunctie hebben. Zou dat niet gelden voor de politieke elite? Menig onderzoek op kleine schaal wijst uit dat duidelijk en rechtvaardig leiderschap vertrouwen geeft in organisaties.

Door Van Avondt is in 2002 onderzoek gedaan naar de betekenis van de leidinggevende bij de overheid als rolmodel. Het blijkt dat het gedrag van leidinggevenden die verantwoordelijkheden laten liggen of afspraken niet nakomen of erger, al gauw worden nagevolgd door ondergeschikten. (PDF)

Grootschalig onderzoek naar zwakke politici en falende bestuurders en de invloed daarvan op de maatschappelijke moraal is niet uitgevoerd. Of dat er van zal komen? De wereldeconomie moest instorten om de winnaar van de prestigieuze Socrates Wisselbeker 2008, hoogleraar theoretische geschiedenis Frank Ankersmit, tot besef te laten komen dat zijn neoliberale geloof niet helemaal werkt.

Dat zegt iets over de wereldvreemdheid van de elite. Of zijn er
geloofsgenoten die uit de ivoren toren zullen afdalen? De eerste bonussen
zijn al met belastinggeld uitbetaald.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Geef je mening:

j - November 12, 2009 - 06:05 pm
j

ron - May 27, 2009 - 09:02 am
Helaas heb je (een beetje) gelijk Natasha...

Natasha - May 26, 2009 - 02:45 pm
de politieke moraal volgt de persoonlijke moraal. Wie integriteit van anderen in zijn persoonlijke leven verlangt, wordt ook weggezet als zeurpiet en scherpslijper. Wie rekening houdt met anderen is niet een aardig persoon, nee, is een sukkel die nodig es naar een assertiviteitscursus moet. We moeten het wel een beetje leuk houden, en moraal past daar doorgaans niet in. Ieder voor zich. Dat vertaalt zich naar het publieke leven.

Maarten - May 23, 2009 - 08:37 am
Dank je wel, Ron.

ron - May 21, 2009 - 11:36 am
De kiezer heeft weinig te kiezen volgens mij Maarten. Zowel PVDA, VVD, D’66, en CDA lijken in zowel ideologie als uitvoering op elkaar, want bang kiezers te verliezen. Een twintig jaar durende houdgreep. Trouwens niet typisch voor Nederland. De accenten liggen nu anders dan op ideologie of ideeën. Nu is belangrijk: ‘Hoe kom ik over in de media.’ Een vb. Bij de finale van de KNVB beker (18/5) stonden drie VVD prominenten paginagroot met mediagrijns en duim omhoog samen met de winnaar. Volgens mij wisten ze niet in welk stadion ze stonden. ‘Oude afrekeningen’ spelen daar als een soort nostalgie doorheen: Zoals de PVDA een pak slaag heeft gehad voor het ‘multiculturele drama’, zo krijgt de VVD nu de schuld voor het fiasco van het neoliberalisme, de falende financiële sector en in het bijzonder de uitverkoop van de collectieve sector waar alle partijen aan hebben meegewerkt. Dan zoekt de kiezer de flanken op, de SP, PVD en PVV. De meeste kiezers beseffen dat vooral de laatste geen antwoorden heeft. Integendeel, de PVV zal die vergroten. De kiezer weet dat, maar kan niet veel - alleen ‘protesteren’ dmv zijn/haar stem. Wat bv Borghouts en Herfkens (PVDA) betreft, te zien als uitingen van moreel verval, die kunnen wij niet kiezen...

Maarten - May 21, 2009 - 09:25 am
Okay, je boodschap stel ik niet ter discussie. Maar ik stel een aanvullende vraag: in hoeverre is de kiezer verantwoordelijk? Een volk krijgt de leiders die het verdient, en zo. Want volgens mij is de democratie pas dan failliet als zowel de politiek als het elecoraat niet competent genoeg blijken.

ron - May 20, 2009 - 11:11 am
Hallo Maarten, ik ben niet tegen democratie, integendeel! Dit beoogt te gaan over de blinde vlekken in de ethiek van het bestuur en de politiek, over zaken die worden afgewenteld op het 'electoraat.' Over zaken die voorkomen zouden moeten worden om de democratie juist beter te laten functioneren. Volgens mij is er trouwens sprake van een kentering.

Maarten - May 20, 2009 - 09:21 am
De stront komt van boven. Dat is duidelijk. Maar is dat inherent aan democratie of desondanks? Het systeem wil niet weten van haar eigen falen en stevent des te harder af op haar eigen ondergang. Het electoraat echter is onderdeel van het systeem. M.a.w.: misschien heeft meneer Kretzschmar een goed alternatief?

.

Naar boven

hghg