Iedere burger heeft het recht om te weten hoe het openbaar bestuur tot haar besluitvorming komt. Het Leidse college denkt heel anders over dit beginsel van de democratische rechtsstaat, zo hebben de medewerkers van Vrijplaats Koppenhinksteeg ondervonden.

door Marco van Duijn

Vrijplaats Koppenhinksteeg, een politiek-cultureel centrum gevestigd in de gelijknamige steeg in Leiden, biedt sinds eind jaren '60 onderdak aan tal van ideële activiteiten. Anno 2009 gaat het om de Weggeefwinkel en ontmoetingsruimte de Linkse Kerk (beiden Eurodusnie projecten), cultureel centrum Bar en Boos, antiracisme organisatie de Fabel van de Illegaal en het Chinese Martial Arts Centre Hong Ying.

Jarenlang dreigde de vrijplaats te moeten wijken voor luxe appartementen. Met behulp van duizenden stadsgenoten wisten de medewerkers in 2005 het tij te keren. Daags voor het zomerreces besloot het College van B&W en de gemeenteraad tot legalisering van alle vrijplaatsactiviteiten.

In het voorjaar van 2007 volgde de 'Notitie Legalisering Vrijplaats Koppenhinksteeg', waarin minutieus wordt omschreven wie voor welk deel van de uitvoering van het besluit verantwoordelijk is. De notitie werd door de raad goedgekeurd. Maar het college viel en er werd een college met GroenLinks, PvdA, VVD en CDA gevormd.

Dit nieuwe college wil het legalisatieproces stopzetten en de panden verkopen aan de hoogste bieder. In enkele weken tijd stuurden circa 1.400 sympathisanten een protestbrief aan het stadsbestuur. Samen met de vrijplaatsorganisaties eisen zij van het college dat het de gemaakte afspraken nakomt en de vrijplaats voor de stad behoudt.

Het protest kon echter niet verhinderen dat het college op 1 juli 2008 besloot de legalisatie te staken en de panden te verkopen. Sindsdien zijn gemeente en vrijplaats verwikkelt in een felle onderlinge juridische strijd.

Openbaar bestuur

De Wet openbaarheid van bestuur (Wob) is kort en helder. In principe heeft iedereen recht op inzage in alle documenten die betrekking hebben op een bestuurlijke aangelegenheid. De wet is ook op een ander punt glashelder. Op een verzoek om informatie moet binnen twee weken worden beslist. Deze termijn kan met hooguit twee weken worden verlengd.

Tot zover de theorie, want in Leiden is de praktijk weerbarstig. Wie de afgelopen jaren de ontwikkelingen rond Vrijplaats Koppenhinksteeg heeft gevolgd, weet waarom vorige zomer het legalisatieproces werd gestaakt. Het ging niet om het bestemmingsplan, noch was er plotseling een financieel tekort.

De werkelijke reden voor het afbreken van het legalisatieproces was politiek van aard. Teneinde de vorming van een nieuw college met de VVD en CDA mogelijk te maken, besloten PvdA en Groenlinks dat de vrijplaats geslachtofferd moest worden.

De vrijplaats wil nu aantonen dat zij bedrogen is, dat de gemeente zich bedient van drogredenen en als zodanig legalisering alsnog via de rechter wil afdwingen. Om deze reden heeft de vrijplaats met betrekking tot verschillende onderdelen van de besluitvorming zogeheten 'Wob-verzoeken' ingediend.

Omtrekkende beweging

Een op 9 juli 2008 ingediend Wob-verzoek betreft bijvoorbeeld alle documenten die betrekking hebben op de beoordeling van het bedrijfsplan van café Bar en Boos. De vrijplaats wil weten waarom het college de beoordeling van dit bedrijfsplan op het laatste moment heeft uitbesteed aan het extern adviesbureau Van Spronsen, die het naar de prullenbak verwees.

De gemeente heeft immers met de medewerkers van Bar & Boos afgesproken dat de beoordeling in overleg met en door de gemeente zou plaatsvinden. Sterker nog, de beoordeling was al in de laatste fase toen het vers aangetreden college het roer omgooide.

Op het Wob-verzoek volgt niet twee maar zes weken later antwoord, kort nadat de vrijplaats een bezwaarschrift heeft ingediend tegen het uitblijven van een beslissing. Het antwoord heeft het karakter van een omtrekkende beweging. Volgens het college beschikte de vrijplaats al over alle documenten, behalve de opdrachtbevestiging aan Van Spronsen.

Uit de opdracht aan Van Spronsen blijkt dat de gemeente al drie maanden vóór het besluit het legalisatieproces te staken, heeft besloten Bar & Boos niet te legaliseren. De beoordeling van het bedrijfsplan dient kennelijk enkel om dit besluit te rechtvaardigen.

Neven onder elkaar

Omdat ook de behandeling van het bezwaarschrift inmiddels de wettelijke termijn heeft overschreden, spant de vrijplaats eind september, twaalf weken na het indienen van het Wob-verzoek, een kort geding aan. In haar verweer ontkent het college andermaal dat er nog andere documenten zijn, behalve een conceptrapport dat zij weigert openbaar te maken.

Eind oktober 2008, inmiddels zestien weken na het indienen van het Wob-verzoek en drie dagen vóór het kort geding, wordt het bezwaarschrift behandeld. Enkele dagen eerder heeft het college plotseling alsnog het even daarvoor geheim verklaarde conceptrapport overlegd.

Uit het rapport van Van Spronsen blijkt dat het rapport is opgesteld in opdracht van de neef van de voorzitter van de Commissie voor Beroep en Bezwaarschriften. Leiden Bananenrepubliek. De vrijplaats wraakt daarop de voorzitter en eist een andere, onafhankelijke voorzitter. De zitting wordt daarop geschorst.

De inhoud van het conceptrapport blijkt ook om andere redenen saillant. Het concept bevat namelijk de conclusie dat er onvoldoende gegevens zijn om het bedrijfsplan te beoordelen, terwijl enkele dagen later en na overleg met de gemeente, de conclusie blijkt te zijn veranderd in een rigoureuze afwijzing.

Ook interessant is het in het conceptrapport vermelde bronnenoverzicht. De gemeente blijkt allerlei voor de beoordeling cruciale informatie, waaronder beoordelingen van het bedrijfsplan door de afzonderlijke gemeentelijke afdelingen, niet aan Van Spronsen te hebben verstrekt. Het conceptrapport verwijst naar een groot aantal documenten waarvan de gemeente het bestaan tot dan toe heeft ontkend.

Intern beraad

Het kort geding vindt enkele dagen later plaats. De rechter geeft de gemeente twee weken de tijd om een nieuw besluit te nemen. Weer twee weken verder, er zijn dan inmiddels 18 weken verstreken sinds indiening van het Wob-verzoek, volgt inderdaad een nieuw besluit.

Het college komt met een lange lijst van goeddeels nieuwe documenten die volgens haar voortschrijdend inzicht deel uitmaken van het dossier, om vervolgens van het merendeel openbaarmaking te weigeren. Het zouden documenten zijn die persoonlijke beleidsopvattingen bevatten ten behoeve van intern beraad (artikel 11, eerste lid ). We komen daar nog op terug.

Uit de wél openbaar gemaakt stukken ontwaart zich geleidelijk aan een beeld van een stadsbestuur dat moedwillig een met Bar & Boos overeengekomen procedure aan haar laars lapt, doelbewust een ondeskundig adviesbureau heeft ingeschakeld met het oogmerk het bedrijfsplan van Bar & Boos de grond in te boren.

Aanwijzingen genoeg, maar om de puzzel compleet te maken is openbaarmaking van de beoordeling van het bedrijfsplan door de afzonderlijke afdelingen van de gemeente noodzakelijk. Dat de gemeente openbaarmaking van deze documenten weigert, spreekt boekdelen.

Hoorzitting

Het is 19 december 2008, de teller staat inmiddels op 23 weken na het indienen van het Wob-verzoek, vindt dan eindelijk de uitgestelde hoorzitting van de commissie voor Beroep en Bezwaarschriften plaats. Dit keer is de voorzitter géén neef van de opdrachtgever.

De voorzitter heeft de geheim gehouden stukken zelf inmiddels mogen bekijken en toont zich uitermate kritisch over het optreden van de gemeente. Hij wil dat de gemeente nog vóór de Kerst duidelijkheid verschaft omtrent het bestaan van een aantal documenten waarvan de gemeente het bestaan ontkent, terwijl zij er wel in haar eigen stukken naar verwijst.

De dag voor Kerst laat de gemeente weten dat de drie genoemde documenten inderdaad bestaan, om vervolgens ook van deze stukken de openbaarmaking te weigeren. Ook deze keer rechtvaardigt men de geheimhouding met een verwijzing naar artikel 11, eerste lid. Niet dat het ergens op slaat. De geweigerde documenten bevatten immers een toetsing van een bedrijfsplan naar van tevoren bekendgemaakte objectieve criteria.

De eventueel zijdelings vermelde persoonlijke opvattingen kunnen bovendien openbaar worden gemaakt, indien de betrokken ambtenaar hiertegen geen bezwaar heeft (artikel 11, tweede lid). Het college heeft de betrokken ambtenaren, wiens beoordeling van het bedrijfsplan zij angstvallig geheim houdt, echter nooit naar hun mening ten aanzien van de openbaarmaking gevraagd.

Dit blijkt uit de door het college eveneens geweigerde correspondentie met de Milieudienst en de Brandweer. Toen de vrijplaats zich na weigering direct tot deze instanties richtte met een Wob-verzoek werd dit niet alleen binnen twee weken (!) volledig gehonoreerd.

Tevens overhandigden zij afschriften van tot dan toe bij de vrijplaats onbekende correspondentie met de gemeente. Op basis van de openbaar gemaakte stukken kan overigens worden vastgesteld dat destijds de Brandweer en Milieudienst akkoord waren met het bedrijfsplan.

Ombudsman

Inmiddels zijn we vier maanden verder en zijn er 41 weken verstreken sinds het indienen van het Wob-verzoek. De Commissie voor Beroep en Bezwaarschriften heeft onlangs laten weten dat ondanks de vertraging het uitbrengen van een advies (aan het college) de hoogste prioriteit heeft.

Niet dat we dat serieus nemen. De commissie en het college traineren juist de besluitvorming. Dat doen zij niet enkel in deze procedure, maar ook in twee andere Wob-procedures waarin door de vrijplaats voor het college explosieve informatie is opgevraagd.

Omdat een ingediende klacht onbeantwoord blijft, heeft de vrijplaats inmiddels een klacht bij de Nationale Ombudsman neergelegd. De vrijplaats is bovendien in drie Wob-procedures, waarin het college weigert een besluit te nemen, naar de rechter gestapt. De behandeling daarvan kost echter al snel een jaar.

En dat komt het college goed uit. Het tilt de openbaarmaking (want die is onvermijdelijk) immers over de eerste ronde van de door de vrijplaats aangespannen bodemprocedure en - ook niet onbelangrijk - over de gemeenteraadsverkiezingen. 'Na ons de zondvloed', hoor je het college denken.

Erg verheffend is het allemaal niet. Hoe anders was het ten tijden van de staatsman Thorbecke (1798-1872). Hij zag openbaarheid van bestuur als beginsel van de democratische rechtsstaat. 'Openbaarheid is licht, geheimhouding is duisternis', sprak hij treffend. Thorbecke werd na zijn kamerlidmaatschap lid van de Leidse gemeenteraad. Zat hij nu nog maar in de raad.

Van 15 t/m 17 mei organiseert Vrijplaats Koppenhinksteeg talloze activiteiten, waaronder een betoging op zaterdag 16 mei.
Zie hier het programma.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Geef je mening:

Liberated spaces - May 17, 2009 - 04:27 pm
http://www.youtube.com/watch?v=L_8hTz-6GAY

Mijn video commentaar op wat een vrijplaatsen inmiddels zijn en wat ze zouden moeten zijn.

Dinges - May 10, 2009 - 06:20 pm
Kraken is zowiezo niet gelegaliseerd dus waren hebben we het hier over? Weg met de 'vrijplaats'!

Marco - May 09, 2009 - 03:45 pm
Voor de volledigheid. De foto is van het vorige college waaraan SP en ChristenUnie deelnamen. Deze partijen zijn in 2007 vervangen door VVD en CDA.

Het zogenoemde 'linkse college' verpakte het legalisatiebesluit in een notitie die van blunders aan elkaar hing. Het daaropvolgende college maakte daar dankbaar gebruik van en draaide het besluit terug.

Overigens hebben de 'linkse' partijen sinds 2006 in Leiden de meerderheid in de raad hetgeen maar weer eens aantoont hoe smal de parlementaire marges zijn.

.

Naar boven

hghg