Men kan van alles beweren over zijn visioenen, zijn exhibitionisme, zijn niet altijd aimabele karakter, maar als er iemand is die een leven lang creatieve daden om het plezier en genot van 'het moment zelf' gepleegd en nagelaten heeft om zijn kunnen te gelden te maken, dan is het wel Robert Jasper Grootveld.

door Tjebbe van Tijen

Wind & weder dienende zal een herdenkingsbanier voor Robert Jasper Grootveld aanstaande zaterdag om 11 uur 's ochtends langzaam met touw en blok ten hemel gehesen worden, op het Spui bij het door hem gemarkeerde centrum van 'Magisch Amsterdam'. Ook worden dan geluidsfragmenten van zijn optredens uit de jaren '60 ten gehore gebracht.

Dat het Amsterdamse stadsbestuur geen rooie eurocent over had om een markant stadgenoot met ere ten grave te varen, mag tekenend geacht worden voor het cultuurbesef van de hoofdstad van de lage landen. Ook culturele instellingen in Amsterdam hebben zich niet spontaan weten te manifesteren om eer te bewijzen aan een markant en creatief burger.

De culturele instellingen hebben zich te lang blindgestaard op de kunst avant garde van ver buiten de grenzen om nog zicht te hebben wat zich onder de eigen ogen afspeelt. (een overzichtstentoonstelling van de Nederlandse actiekunst van de jaren '60 en '70 heeft nooit in Amsterdam plaats gevonden, enkel Boymans van Beuningen in Rotterdam wijdde er in de jaren '80 een tentoonstelling aan)

Magisch Amsterdam

De nieuwe idee van 'Magisch Amsterdam' is door katalysator Robert Jasper Grootveld en aanverwante kringen gemaakt en heeft over decennia honderdduizenden extra toeristen naar de stad gelokt. De Amsterdamse stadscanon wijdt één van haar vijftig benauwde venstertjes aan 'het lieverdje' en portretteert Robert Jasper Grootveld op deze semi-gemeentelijke webpagina , maar burgermeester en wethouders van de stad besloten deze week om niet betrokken te zijn bij het afscheid van hun beroemde stadgenoot.

Men kan van alles beweren over zijn visioenen, zijn exhibitionisme, zijn niet altijd aimabele karakter, maar als er iemand is die een leven lang creatieve daden om het plezier en genot van 'het moment zelf' gepleegd en nagelaten heeft om zijn kunnen te gelden te maken, dan is het wel Robert Jasper Grootveld.

klik voor vergroting

Robert Jasper is in mijn ogen een stadssjamaan die verbindingen wist te leggen tussen het absurde, het artistieke en het politieke, alsook een maker van 'spoorloze kunst'; hij heeft de idee van de vrije ongebonden straathappening beter begrepen dan velen wier namen gehecht zijn aan verhandelbare en gesacraliseerde kunstvoorwerpen en die binnen de hekwerken van de gerenommeerde kunstinstellingen bleven.

Een van de staties van zijn de uitvaart zal de Doopsgezinde schuilkerk aan het Singel zijn. Een plek die dusdanig verscholen ligt dat deze ook buiten zijn zichtveld gebleven is. Ook bij zijn hermaking van de - tijdens het protestantse bewind van Amsterdam verboden - katholieke 'stille omgang' van Leidseplein en –straat, via de Heiligeweg naar het Lieverdje op het Spui. Het historische 'hostie mirakel' van de katholieken bracht Grootveld in verband met zijn praktijken als anti-rookmagiër en het uitdrijven van de 'verslaafde consument van morgen'.

Doopsgezinden

Het waren doopsgezinden die in het begin van de 16e eeuw in opstand kwamen tegen de geloofsdwang van deze zelfde katholieken, die het toetreden tot een geloofsgemeenschap enkel wilden baseren op zelf verworven inzichten, die binnen hun gemeenschap principes van gelijkheid probeerden toe te passen.

Enkelen van hen hadden ook visioenen van het einde der tijden en zo stormden zij in 1535 vanuit het gebied rondom de Spuistraat naar buiten, 'naakt als de waarheid', en poogden het stadsbestuur over te nemen. Deze onderneming mislukte jammerlijk en de opstandelingen werden op gruwelijke wijze terechtgesteld.

Zij liepen vooruit op de 'alteratie' (1578) die ook de omkeer van de macht in de stad Amsterdam inhield waarbij de katholieken officieel uit het bestuur werden gezet en zij hun geloof 'stiekem' buiten het directe zicht van de straat mochten voortzetten in wat wij nu schuilkerken noemen, een systeem van geïnstitutionaliseerde hypocrisie.

Ook de wederdopers moesten om hun al te radicale houding buiten het directe zicht van de straat blijven. Zo ook de Doopsgezinde Singelkerk, pal in het zicht van het 'altaar' van Robert Jasper Grootveld, het pleintje rondom het standbeeld 'Het Lieverdje' op het Spui.

Provo-archief

Het was ook op het Singel dat in 1969 de overeenkomst getekend werd van de overdracht van het Provo-archief aan de Universiteits Bibliotheek van Amsterdam door de toenmalige bibliothecaris Sape van der Woude (1911-2001). Van der Woude was van oorsprong een Lutherse dominee, die echter sterke belangstelling voor de meer dwarse ideeën van de doopsgezinden had.

De aankoop van het archief van de Provobeweging waar onder ook veel materiaal van en over Grootveld was destijds zeer omstreden. Er werden in de Tweede Kamer afkeurende vragen aan de minister van Onderwijs over gesteld. Ikzelf ben vier jaar later archivaris van dit en vele andere archieven van dwarse en lastige mensen geworden en voel mij hiermee staan in een lange traditie van zelfstandig denken en handelen.

Alhoewel deze archieven nu overgebracht zijn naar het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) in het Oostelijk Havengebied van Amsterdam, ontstond daarmee een nieuwe band met Grootveld die aan dezelfde kade als het IISG vele jaren zijn vlottenbouwwerf bedreef.

Het bijeenkomen komende zaterdag in deze uiterst sobere Doopsgezinde kerkruimte die met haar indeling en vormgeving de idee van gelijkgerechtigheid uitstraalt, is een monument voor Robert Jasper Grootveld. Wie er wat zal gaan zeggen is even ongewis als de overledene zelf.

Vlotje

Het vervolg op deze uitvaartdienst is een vaartocht op één van zijn eigen piepschuimvlotten door de grachten waar hij als jongen spelend op een zelfgebouwd vlotje de aantrekkingskracht van de publieke belangstelling ontdekte. Dit varen brengt hem in de geul van de Amstel waardoor al eerder een nautische 'pompe' voer van de door een ongeluk tijdens het bouwen van een vlot op de Amstel omgekomen kunstenaar Viktor IV. (later werd deze begrafenisvorm nog nageaapt voor de laatste gang van een lid van de Amsterdamse penoze)

Op Zorgvlied wacht Grootveld dan een gedeeld graf, iets wat met enige overdrijving door enkele vrienden van Robert Jasper in het nieuws van deze week een 'massagraf' genoemd werd. Maar alhoewel ik niet bijbels ben en denk dat de geest zich gedacht wordt door het lichaam en met het verscheiden daarvan het voortbestaan enkel in de lichaam/geest combinatie van de 'nabestaanden' gestalte kan krijgen, ken ik toch het gezegde dat mij premortaal en voor-bijbels lijkt te zijn: stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren.

En het is mijn inziens dan ook een troost dat Robert Jasper zich nu eindelijk 'bij de massa's zal voegen', zij het in het graf.

Voor het programma van de uitvaart op zaterdag 7 maart in Amsterdam, zie hier.

Tjebbe van Tijen is onder meer betrokken bij het
virtuele Imaginary Museum , alwaar een overzicht van het werk van Robert Jasper Grootveld te zien is.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Geef je mening:

. - November 12, 2009 - 03:05 am
.

Bas Vossen - April 02, 2009 - 08:11 pm
Hij was een van de weinige Nederlanders die hun hoofd boven het maaiveld durfden te steken. Wat moeten we eigenlijk met kristenen en yuppen? Waarom geven we die zoveel ruimte?? Hopelijk issie nu van de nicotine af....uche uche ouwe nozem!

EOJ - March 21, 2009 - 07:56 pm
hij probeerde tenminste een golpe de etat,wij zijn nog te laf daarvoor of te volwassen om dit gekkenhuis enerszins te willen veranderen;respect to R.J.Grootveld and those who run with theirs fury and intuitions

louis - March 07, 2009 - 05:34 pm
leuke man hoor Robert Jasper Grootveld, wat moeten w in himmelsname met de 60er jaren weg, ermee!!!!!

froit - March 07, 2009 - 12:12 pm
hij ruste invrede, en laat ons in blijde verwarring achter...

Naar boven

hghg