1ddRavagedigitaal 7 februari 2009dPrint deze pagina

Eerdere artikelen:

23-07-11
'Dylan is gek'
09-07-11
Rietveld studenten imponeren
28-06-11
De Navo-oorlog in Libië: desastreus, illegaal en mislukt
04-06-11
Geef games niet de schuld
21-05-11
Is cultureel verweer wenselijk?
04-05-11
Stenografen van de macht
17-04-11
Waar Abraham de mosterd haalt
01-04-11
Rust en frust langs de kust
04-03-11
ĎEvacuatieí Nederlander in LibiŽ verkiezingsstunt?
23-02-11
Dagen van dicatator Khadafi zijn geteld
22-02-11
Captain Beefheart / Don Van Vliet (1941-2010)
01-02-11
Afghanistan in gerommeld!
30-01-11
Beelden van bezetting
18-01-11
Goededag meneer Cohen
13-01-11
Britse agent was zes jaar activist
02-01-11
De oorsprong van de geitenneuker
28-12-10
Twitteren op de vulkaan
21-12-10
De wereld na WikiLeaks' Cablegate
08-12-10
Lennon komt weer tot leven
04-12-10
Elektroshock voor verwarde politici
30-11-10
Media dienen Wikileaks te wikken en wegen
23-11-10
Werkt Google voor jou of werk jij voor Google?
09-11-10
Versoepelde Tabakswet een nog groter gedrocht
28-10-10
Slagveld Uruzgan
21-10-10
Zoektocht naar ťchte hulp
05-10-10
Zwarte Blok slaat de plank mis
27-09-10
Een goed georganiseerde leugen
14-09-10
Geachte heer Hirsch Ballin,
02-09-10
Oorlog als er vrede dreigt
30-08-10
'Media leiden aan Ninja Turtle-syndroom'
24-08-10
Clash oude en nieuwe media
20-08-10
Wij zijn de (kwaliteits)media spuugzat!
12-08-10
Moratorium bepleit voor verarmd uranium
06-08-10
Censuur in Nederland
17-07-10
Het neoliberale drama
01-07-10
KirgiziŽ: Geschiedenis van identiteiten
15-06-10
Schreeuw om aandacht van een loyale ambtenaar
05-06-10
De prinsbedelaar en de kindermoordenaars
29-05-10
Beste STEMGERECHTIGDE
26-05-10
Tweeverdieners die erbij willen horen
15-05-10
Raad vertilt zich aan de hulp
24-04-10
Gastvrij Nederland anno 2010
31-03-10
Repressie neemt toe in Rusland
27-03-10
Het individu versus de staat
19-03-10
'Poetin stap op!'
05-03-10
Gooise carriŤrejagers veroveren
De Pijp
23-02-10
Afghanistan: Gemilitariseerde hulp verkeerd besteed
18-02-10
Politieke onrust duurt voort in OekraÔne
11-02-10
De opkomst van een gargantueske staatskleptocratie
30-01-10
Keizer zonder kleren
27-01-10
Hoge en lage cultuur revisited
22-01-10
WRR neemt hulp op de schop
16-01-10
De laatste utopie van het Vrije Westen
06-01-10
Zestig keer zestig is een uur
31-12-09
Verschuivende Verantwoordelijkheden
25-12-09
Credo van een geboren wereldverbeteraar
12-12-09
De puzzel van West Point
05-12-09
RedRat, terug van weggeweest
14-11-09
Oorlog op het Internet
05-11-09
Media laten Balkenende te gemakkelijk wegkomen
27-10-09
Politiek moet nog wennen aan het burgerinitiatief
18-10-09
Populair Gezelschapsspel
12-10-09
De Nobele Obama
11-10-09
De oorlog van 3 biljoen
01-10-09
Charimarktlectuur: Geen boodschap aan de crisis
26-09-09
Danziger Vrijhaven: Status Aparte
20-09-09
Den Haag fouilleert maar wat
15-09-09
Motief aanslag Karst T. ongewis
12-09-09
Singer legt de armen aan het financieel infuus
09-09-09
RID richt vizier weer op Amsterdamse krakers
04-09-09
60 Jaar NAVO: van defensie- naar interventiemacht
22-08-09
Gekmakende bureaucratie
19-08-09
Een Belgische droom
16-08-09
'Shelter skelter'
09-08-09
Schiphol brandt door
07-08-09
Voedselproductie voorname oorzaak klimaatverandering
20-07-09
Het keurige protest van de participatie-elite
15-07-09
Spirituele politiek
12-07-09
Simon op weg naar weg (on his way to away)
07-07-09
Prins heeft bij de bank een goddelijke taak
03-07-09
Weerbare moslims
30-06-09
Nederland verkwanselt openbaarheid
27-06-09
Veel vrouwen bij protesten in Iran
16-06-09
Toekomst Lissabonverdrag in handen Duits hof
11-06-09
Op weg naar een gezonde economie
05-06-09
Nieuwe strijd om het IJmeer
29-05-09
Heleen Mees, strijdster tegen het rijk der machtelozen
22-05-09
Vreemdelingenbeleid ItaliŽ verontrust
19-05-09
Kleine Geschiedenis van de Moraal
09-05-09
Bananenrepubliek Leiden
03-05-09
De Culturele Evolutie
30-04-09
Nationalist mag geen dierenvriend zijn
26-04-09
'Voer actie tegen ontwikkelingshulp'
23-04-09
Red de havenloodsen
18-04-09
RVF: Aanzetten tot stadsguerrilla
13-04-09
De keizer en de astroloog
10-04-09
Proces oorlogsmisdadiger Scheungraber
04-04-09
'Wereld van Obama niet kernwapenvrij'
31-03-09
'Dierenactivist is geen terrorist'
27-03-09
Het Europees mandaat van Els de Groen
24-03-09
Verheerlijking van de oorlog
20-03-09
Slimme energiemeter schendt privacy
17-03-09
Leven achter tralies
12-03-09
Het HCZ-gebouw zit al vol
08-03-09
Hond Vla luidde drama Vrankrijk in
05-03-09
Afscheid van een stadssjamaan
03-03-09
Stop gratis 'meidenprik'
02-03-09
Het spel om de knikkers
27-02-09
Krakers met groen-zwarte vingers
24-02-09
Pleidooi voor verzoening met Aboriginal-stam
21-02-09
Bedrijven in dienst van de IsraŽlische bezetter
17-02-09
Pessimist tegen wil en dank
10-02-09
Raad van State kraakt wetsvoorstel kraakverbod
07-02-09
Sublieme Digitale Sensatie
30-01-09
We beveiligen ons suf en schieten er niets mee op
27-01-09
Vrankrijk: Lichtpunt bij gedwongen sluiting
24-01-09
BelgiŽ voedt militaire industrie IsraŽl
20-01-09
Richtingenstrijd onder Obama voortgezet
18-01-09
Linkse kritiek op moslimfundamentalisme groeit
10-01-09
De Achterhuisdoctrine
05-01-09
Russisch gasconflict draait om meer dan dollars
04-01-09
Europa de straat op voor Palestijnse zaak


Archief 2008


Archief 2007

Archief augustus - december 2006


Archief januari - juli 2006


De Hofdames, Diego Rodríguez de Silva y Velázquez


Museo del Prado in Madrid heeft zijn geschilderde meesterwerken op het internet geplaatst. Kunsthistorici zeggen dat de ziel ontbreekt. Maar wanneer je achter je pc fragmenten uitvergroot, geeft dat een sensationeel gevoel.

door Ron Kretzschmar

'Toen de wereld vijf eeuwen jonger was, hadden alle levensgevallen veel scherpere uiterlijke vormen dan nu. Tussen leed en vreugde, tussen rampen en geluk scheen de afstand groter dan voor ons.'

Met deze zin begint de Herfsttij der Middeleeuwen (1919) van de historicus Johan Huizinga, de grondlegger van de Nederlandse cultuurgeschiedenis. Hij kreeg in 1902 tijdens een tentoonstelling in Brugge over de Vlaamse Primitieven te maken met een historische sensatie toen hij de schilderijen aanschouwde van de gebroeders Van Eyck en Rogier van der Weijden.

Tijdens een wandeling in 1907 besloot hij de cultuur van de Bourgondische tijd te beschrijven. De Vlaamse Primitieven zouden hierbij een belangrijke rol spelen. Huizinga zag die tijd 'niet als aankondiging van het komende, maar als afsterven van wat heengaat'. Dit in tegenstelling tot historici uit andere landen die de Vlaamse Primitieven zagen als het 'aanbreken van een Noordelijke Renaissance'.

Nationalistische debatten

In de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog was strijd om de culturele erfenis ontstaan. Sportief zag Nederland Belgi√ę als erfgenaam, maar Duitsland en Frankrijk probeerden zich de meesters toe te eigenen.

De Franse historicus Michelet had in 1841 Van Eyck al tot Fransman verklaard en Bouchot, conservator van de Parijse Biblioth√®que Nationale, vulde hem in 1903 aan en sprak van 'Primitif fran√ßais'. In 1906 beschreef de Duitse historicus Karl Voll het 'Germaanse karakter' in de kunst van Rogier van der Weijden (1399‚Äď1464).

De meesters waren inzet van nationalistische debatten geworden. De twee grote landen waren een wedstrijd politiek touwtrekken begonnen met als hoofdprijs de erfenis van de middeleeuwse meesterwerken. Kunstwetenschappelijke verhandelingen leken op politieke manifesten.

Huizinga keerde zich hiertegen. Het was zijn overtuiging dat 'moderne politieke verhoudingen niet kunnen worden teruggeprojecteerd op het verleden'. Ervaring als onderdeel van historische interpretatie ‚Äď het onbevangen aanschouwen van het kunstwerk - is onmisbaar voor objectief wetenschappelijke benadering.

Sublieme Historische Ervaring

Frank Ankersmit, hoogleraar theoretische geschiedenis, schrijft in De Sublieme Historische Ervaring (2007) over dezelfde ervaring, de verwondering over het sublieme. Het derde hoofdstuk is dan ook gewijd aan Huizinga. Ankersmit vindt dat 'ervaring' (weer) centraal zou moeten staan in de geschiedwetenschap. Wat voor Huizinga de middeleeuwse schilderkunst was, is voor Ankersmit de rococokunst van de 18e eeuw. Hij legt uit hoe een schilderij van Francesco Guardi bij hem hetzelfde teweeg brengt.

Eerder stelt hij vast dat ervaring als onderdeel van historische interpretatie verloren is gegaan als gevolg van de talrijke theoretische constructies in de 20e eeuw: 'de hermeneutiek, semiotiek, het structuralisme,  poststructuralisme, deconstructivisme. […] De laatste vijftig jaren zijn we bestookt door monsters' (p100).


De kruisafneming, Rogier van der Weijden

Deze taalfilosofische benaderingen van na de Tweede Wereldoorlog moeten worden beschouwd als reactie op de alomvattende denksystemen van de 19e eeuw en totalitaire uitwassen daarvan in de 20e, zoals het communisme en nazisme. Ze betekenen een verschuiving naar het bewustzijn en bij bewustzijn komt ervaring kijken. Een goede ontwikkeling zou je denken. 'Eén ding hebben ze gemeen', zegt Ankersmit echter, 'zij leggen de nadruk meer op zichzelf, dan onze ogen te openen voor de sublieme mysteries van het verleden zelf' (p100).

Met deze taalstromingen denk je al gauw aan de Franse filosofie. Deze filosofen hebben na de 'conservatieve omslag' van 2001 aan invloed ingeboet. Het postmoderne Franse denken ligt onder vuur omdat zij, volgens tegenstanders, de westerse rationaliteit bekritiseren en zo onze samenleving moreel uithollen; dit in een tijdsgewricht dat westerse waarden juist benadrukt zouden moeten worden.

Maar (zelf)kritiek is iets dat we node gemist hebben: of het om deelname aan de oorlog in Irak gaat, of opgescheept zitten met het monster van de kredietcrisis. Van de laatste wordt beweerd dat we die nimmer hadden kunnen zien aankomen. Maar er zijn genoeg aanwijzingen geweest. Je zou kunnen zeggen dat we in het heersende kritiekloze klimaat de kredietcrisis niet wilden zien aankomen.

Museo del Prado

Terug naar de schilderkunst. Sinds januari 2009 heeft het Prado zijn meesterwerken op het internet geplaatst. Het museum in Madrid heeft in samenwerking met Google Earth het mogelijk gemaakt om de artistieke hoogtepunten van de westerse cultuur tot in het kleinste detail te laten bewonderen vanachter de pc.

Van vijftien schilderijen zijn foto's met hoge resolutie gemaakt. Elk scheurtje, normaal slechts zichtbaar voor een restaurateur met loep, is haarscherp in beeld gebracht. Men kan inzoomen op een zelf gekozen punt. Met een muisklik zijn Jeroen Bosch, Rogier van der Weijden of Rapha√ęl te bekijken en te bestuderen.

Vel√°zquez' De Hofdames (1656) behoort ook tot de Prado/Google collectie. Het schilderij is door de postmoderne Franse filosoof en historicus Michel Foucault als inleiding gebruikt voor zijn boek De Woorden en de Dingen (1966).

Foucault geeft geen geschiedenis, plaats of feiten. Zijn weergaloze analyse maakt het dubbelzinnige 'blikkenspel' in de voorstelling duidelijk. We worden ons niet alleen bewust van het tafereel, maar ook van onszelf. We zijn niet alleen beschouwer, maar ook onderdeel van de voorstelling.

Koninklijk paar

Een korte beschrijving. Velázquez kijkt ons met het penseel in de hand recht in het gezicht, de andere figuren lijken zich eveneens van jou bewust. Jij lijkt degene te zijn die wordt geportretteerd. Dan valt de spiegel in het midden op waarin de modellen zichtbaar zijn die voor Velázquez poseren: het Koninklijk paar van Spanje. Je zoomt in…

De fotografische variant is niet te vergelijken met het origineel. Kunsthistorici zeggen dat de ziel ontbreekt, die kun je niet (ver)vangen met foto's. Daar hebben zij gelijk in. Maar wanneer je achter je pc fragmenten uitvergroot, geeft dat een sensationeel gevoel en denk je aan woorden van Huizinga:

'Wanneer met de tijd die oude levensdroom is voorbijgegaan, de heiligheid en de hartstocht zijn vergaan als de geur van een roos, dan eerst begint het kunstwerk zuiver als kunst te werken' (p307).

 


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Geef je mening:

 

 


 

Naar boven

 

 

 

 

hghg