Afrika heeft toekomst. Met eigen inzicht en inzet is alles mogelijk. Maar hoe kan een door oorlogen en honger geteisterd continent een goede toekomst verwezenlijken? En welke rol kunnen wij, het rijke Westen, hierin spelen?

door Renée van der Nat

Terwijl de eerste herfstdag stralend voorbij trok, werd in het Museum voor Volkenkunde in Leiden de Internationale Dag van de Vrede 'gevierd'. En ja, gevierd behoort hier tussen aanhalingstekens. Want wat valt er eigenlijk te vieren? Dat wij, het Westen, hebben bepaald dat 21 september de dag van de Vrede moet zijn?

De Verenigde Naties hebben in 1981 deze dag benoemt, een internationaal staakt het vuren ondanks de situatie in een land. Het is natuurlijk noemenswaardig dat een groot gedeelte van de wereld het met elkaar eens is dat er tenminste één dag per jaar geen oorlog wordt gevoerd.

Het nadeel is echter dat dit nu juist de landen zijn die binnen hun grenzen weinig oorlog kennen, terwijl het rijke westen direct en indirect de oorlogen in de wereld steunt. Iedereen kent denk ik wel de film
Blood Diamond van regisseur Edward Zwick.

Toekomst

In Leiden waren dit jaar de ogen gericht op Afrika. Waarom zijn er zoveel conflicten in Afrika? Afrika is niet arm, toch is er voedseltekort. Afrika is een prachtig continent, maar er zijn ook zoveel vluchtelingen, constant onderweg of verblijvend in grauwe kampen. Hoeveel weten wij ervan? Toch heeft Afrika toekomst!

Maar hoe kan een door oorlogen en honger geteisterd continent een goede toekomt verwezenlijken? En welke rol kunnen wij, het rijke Westen, hierin spelen? Deze inhoudelijke vragen werden in het museum afgewisseld met Afrikaanse muziek van Toure en Blee. En ter afsluiting van de dag werd de prijs voor de journalist voor de vrede uit gereikt van Arnold Karskens, onderzoeksjournalist en oorlogsverslaggever.

Wanneer men het heeft over de oorlogen in Afrika wordt al snel de connectie naar stammenconflicten gelegd. Dit is ook het beeld dat de media, de kranten en het Journaal, geven van de conflicten op het continent. In de openingslezing van de Dag van de Vrede werd dit idee meteen verworpen.

Oorzaken conflicten

Jan Kees van Dongen, onderzoeker bij het Afrika Studie Centrum in Leiden, gaf vijf redenen voor conflicten in Afrika. Allereerst is er een gebrek aan land, het continent kent relatief weinig vruchtbare gebieden. De gebieden die wel vruchtbaar zijn, zoals Rwanda, raken snel overbevolkt en de inwoners zoeken elders een onderkomen.

Een tweede oorzaak is de dominantie van ouderen in veel Afrikaanse samenlevingen. In Afrika is het normaal een bruidsprijs te betalen in de vorm van vee of land. Maar dit is in het bezit van de oudere generatie. Jongeren hebben weinig kansen om een eigen bestaan op te bouwen en het komt vaak voor dat zij eindigen als kindsoldaat.

Grondstoffen spelen een derde grote rol in de conflicten. Afrika is rijk aan diamanten, goud, hardhout en olie. Veel jongeren vinden een inkomen in de illegale handel, veelal met het Westen, in deze grondstoffen. Ook proberen Afrikaanse politici hun invloed te vergroten door de juiste grondstoffen in handen te hebben.

Een vierde oorzaak is het uiteenvallen van samenlevingen, dit hangt ook nauw samen met de dominantie van ouderen en de opkomst van militia. Jongeren worden bijvoorbeeld gekidnapt en vervolgens gedwongen hun eigen familie te vermoorden. En tot slot worden al deze problemen samengebracht in de internationale stromen rondom Afrika. Grote olieconcerns, China, de Arabische landen en ook Europa. Zij hebben allemaal belang bij de handel in grondstoffen, en ook bij oorlog in Afrika.

Marionetten

Hoewel Van Dongen benadrukte dat de oorzaken voor de vele conflicten gezocht moet worden op het continent zelf, is Paul Mbikayi, ambtenaar en politiek activist, van mening dat het grootste deel van de verantwoordelijkheid voor de conflicten buiten Afrika ligt. De Afrikaanse dictators, en hun politieke tegenstanders zijn marionetten van het rijke westen.

De 60 miljoen inwoners van Congo hebben minder invloed op hun leven dan een politiek activist in Nederland. Dit is tevens de reden waarom Mbikayi niet terug wil, hier kan hij tenminste iets veranderen. De rol die Afrikanen buiten Afrika kunnen spelen wordt vaak ook onderschat. Hier kan Mbikayi de aandacht vestigen op de manier waarom het westen de problemen probeert te verhelpen.

Volgens Mbikayi proberen de rijke landen van bovenaf ontwikkelingshulp of bemiddeling in oorlogen te bieden, zonder dat er geluisterd wordt naar de lokale bevolking. Afrika moet niet meer als kind behandeld worden, en hulp moet het handelingsvermogen van de Afrikaanse landen vergroten. Ook al zouden zij een minder goede beslissing kunnen maken, dat is hun eigen verantwoordelijkheid. En dit is de enige manier waarop wij Afrika écht kunnen helpen.

Dit is tevens de rede waarom Mbikayi niet terug wil, hier kan hij tenminste iets veranderen. De rol die Afrikanen buiten Afrika kunnen spelen wordt vaak ook onderschat. Hier kan Mbikayi de aandacht vestigen op de manier waarom het Westen de problemen probeert te verhelpen. Volgens Mbikayi proberen de rijke landen van bovenaf ontwikkelingshulp of bemiddeling in oorlogen te bieden, zonder dat er geluisterd wordt naar de lokale bevolking.

Afrika moet niet meer als kind behandeld worden, en hulp moet het handelingsvermogen van de Afrikaanse landen vergroten ook al zouden zij een minder goede beslissing kunnen maken, dat is hun eigen verantwoordelijkheid. En dit is de enige manier waarop wij Afrika écht kunnen helpen.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg