1ddRavagedigitaal 1 oktober 2008 dPrint deze pagina

Eerdere artikelen:

23-07-11
'Dylan is gek'
09-07-11
Rietveld studenten imponeren
28-06-11
De Navo-oorlog in Libië: desastreus, illegaal en mislukt
04-06-11
Geef games niet de schuld
21-05-11
Is cultureel verweer wenselijk?
04-05-11
Stenografen van de macht
17-04-11
Waar Abraham de mosterd haalt
01-04-11
Rust en frust langs de kust
04-03-11
ĎEvacuatieí Nederlander in LibiŽ verkiezingsstunt?
23-02-11
Dagen van dicatator Khadafi zijn geteld
22-02-11
Captain Beefheart / Don Van Vliet (1941-2010)
01-02-11
Afghanistan in gerommeld!
30-01-11
Beelden van bezetting
18-01-11
Goededag meneer Cohen
13-01-11
Britse agent was zes jaar activist
02-01-11
De oorsprong van de geitenneuker
28-12-10
Twitteren op de vulkaan
21-12-10
De wereld na WikiLeaks' Cablegate
08-12-10
Lennon komt weer tot leven
04-12-10
Elektroshock voor verwarde politici
30-11-10
Media dienen Wikileaks te wikken en wegen
23-11-10
Werkt Google voor jou of werk jij voor Google?
09-11-10
Versoepelde Tabakswet een nog groter gedrocht
28-10-10
Slagveld Uruzgan
21-10-10
Zoektocht naar ťchte hulp
05-10-10
Zwarte Blok slaat de plank mis
27-09-10
Een goed georganiseerde leugen
14-09-10
Geachte heer Hirsch Ballin,
02-09-10
Oorlog als er vrede dreigt
30-08-10
'Media leiden aan Ninja Turtle-syndroom'
24-08-10
Clash oude en nieuwe media
20-08-10
Wij zijn de (kwaliteits)media spuugzat!
12-08-10
Moratorium bepleit voor verarmd uranium
06-08-10
Censuur in Nederland
17-07-10
Het neoliberale drama
01-07-10
KirgiziŽ: Geschiedenis van identiteiten
15-06-10
Schreeuw om aandacht van een loyale ambtenaar
05-06-10
De prinsbedelaar en de kindermoordenaars
29-05-10
Beste STEMGERECHTIGDE
26-05-10
Tweeverdieners die erbij willen horen
15-05-10
Raad vertilt zich aan de hulp
24-04-10
Gastvrij Nederland anno 2010
31-03-10
Repressie neemt toe in Rusland
27-03-10
Het individu versus de staat
19-03-10
'Poetin stap op!'
05-03-10
Gooise carriŤrejagers veroveren
De Pijp
23-02-10
Afghanistan: Gemilitariseerde hulp verkeerd besteed
18-02-10
Politieke onrust duurt voort in OekraÔne
11-02-10
De opkomst van een gargantueske staatskleptocratie
30-01-10
Keizer zonder kleren
27-01-10
Hoge en lage cultuur revisited
22-01-10
WRR neemt hulp op de schop
16-01-10
De laatste utopie van het Vrije Westen
06-01-10
Zestig keer zestig is een uur
31-12-09
Verschuivende Verantwoordelijkheden
25-12-09
Credo van een geboren wereldverbeteraar
12-12-09
De puzzel van West Point
05-12-09
RedRat, terug van weggeweest
14-11-09
Oorlog op het Internet
05-11-09
Media laten Balkenende te gemakkelijk wegkomen
27-10-09
Politiek moet nog wennen aan het burgerinitiatief
18-10-09
Populair Gezelschapsspel
12-10-09
De Nobele Obama
11-10-09
De oorlog van 3 biljoen
01-10-09
Charimarktlectuur: Geen boodschap aan de crisis
26-09-09
Danziger Vrijhaven: Status Aparte
20-09-09
Den Haag fouilleert maar wat
15-09-09
Motief aanslag Karst T. ongewis
12-09-09
Singer legt de armen aan het financieel infuus
09-09-09
RID richt vizier weer op Amsterdamse krakers
04-09-09
60 Jaar NAVO: van defensie- naar interventiemacht
22-08-09
Gekmakende bureaucratie
19-08-09
Een Belgische droom
16-08-09
'Shelter skelter'
09-08-09
Schiphol brandt door
07-08-09
Voedselproductie voorname oorzaak klimaatverandering
20-07-09
Het keurige protest van de participatie-elite
15-07-09
Spirituele politiek
12-07-09
Simon op weg naar weg (on his way to away)
07-07-09
Prins heeft bij de bank een goddelijke taak
03-07-09
Weerbare moslims
30-06-09
Nederland verkwanselt openbaarheid
27-06-09
Veel vrouwen bij protesten in Iran
16-06-09
Toekomst Lissabonverdrag in handen Duits hof
11-06-09
Op weg naar een gezonde economie
05-06-09
Nieuwe strijd om het IJmeer
29-05-09
Heleen Mees, strijdster tegen het rijk der machtelozen
22-05-09
Vreemdelingenbeleid ItaliŽ verontrust
19-05-09
Kleine Geschiedenis van de Moraal
09-05-09
Bananenrepubliek Leiden
03-05-09
De Culturele Evolutie
30-04-09
Nationalist mag geen dierenvriend zijn
26-04-09
'Voer actie tegen ontwikkelingshulp'
23-04-09
Red de havenloodsen
18-04-09
RVF: Aanzetten tot stadsguerrilla
13-04-09
De keizer en de astroloog
10-04-09
Proces oorlogsmisdadiger Scheungraber
04-04-09
'Wereld van Obama niet kernwapenvrij'
31-03-09
'Dierenactivist is geen terrorist'
27-03-09
Het Europees mandaat van Els de Groen
24-03-09
Verheerlijking van de oorlog
20-03-09
Slimme energiemeter schendt privacy
17-03-09
Leven achter tralies
12-03-09
Het HCZ-gebouw zit al vol
08-03-09
Hond Vla luidde drama Vrankrijk in
05-03-09
Afscheid van een stadssjamaan
03-03-09
Stop gratis 'meidenprik'
02-03-09
Het spel om de knikkers
27-02-09
Krakers met groen-zwarte vingers
24-02-09
Pleidooi voor verzoening met Aboriginal-stam
21-02-09
Bedrijven in dienst van de IsraŽlische bezetter
17-02-09
Pessimist tegen wil en dank
10-02-09
Raad van State kraakt wetsvoorstel kraakverbod
07-02-09
Sublieme Digitale Sensatie
30-01-09
We beveiligen ons suf en schieten er niets mee op
27-01-09
Vrankrijk: Lichtpunt bij gedwongen sluiting
24-01-09
BelgiŽ voedt militaire industrie IsraŽl
20-01-09
Richtingenstrijd onder Obama voortgezet
18-01-09
Linkse kritiek op moslimfundamentalisme groeit
10-01-09
De Achterhuisdoctrine
05-01-09
Russisch gasconflict draait om meer dan dollars
04-01-09
Europa de straat op voor Palestijnse zaak


Archief 2008


Archief 2007

Archief augustus - december 2006


Archief januari - juli 2006


De God van de Vrije Markt die sedert de jaren '80 onbedreigd in het Westen heerste en naar de rest van de wereld werd geŽxporteerd, heeft met zijn uitsluitende winst- en groeigebod alle sectoren van het openbare leven aangetast.

door Hermann von der Dunk

De economische crisis die sedert twee weken de VS op hun grondvesten doet schudden, is het topje van de ijsberg genoemd het neoliberalisme. 'Het topje van de ijsberg' wil zeggen dat er veel meer in het geding is dan de ontploffing van de perverse kapitalistische winstbezetenheid in de VS of in tweede instantie in Europa en elders, waar men zich altijd op Amerika als vanzelfsprekend economisch kompas richtte.

Economie, mentaliteit en cultuur zijn uiteindelijk ondeelbaar. De God van de Vrije Markt die sedert de jaren '80 onbedreigd in het Westen heerste en naar de rest van de wereld werd geŽxporteerd, heeft namelijk met zijn uitsluitende winst- en groeigebod alle sectoren van het openbare leven aangetast; niet het minst de culturele en wetenschappelijke.

Wat zo fraai 'een paradigma' heet Ė de sturende vooronderstellingen en morele uitgangspunten, het tapijt dat onder een tijdsgeest ligt Ė verandert alleen veel trager en later dan de reŽle omstandigheden.

Zo duurde het ook even voordat de onaantastbare correctheid uit de jaren '60 met haar links-ideologische doctrine van anti-autoritaire gelijkheidsleuzen, bescherming der zwakken en universeel tolerantiegebod haar houdgreep op het publieke debat kwijtraakte.

Inmiddels verloor links zijn aura en rechts zijn stigma. Want nadat de neoliberale politieke wending in de jaren '80 school maakte en privatisering en individualisme de nieuwe mantra werden, leek er een lawine los te komen. Dat werd natuurlijk enorm bevorderd door de gelijktijdige ineenstorting van het sovjetimperium. Fukuyama's extatische lofzang over het einde van de geschiedenis en de triomf van de liberale democratie leverde het accompagnement, de historisch aangeklede legitimatie.

De vrije markt doctrine heeft een proces versneld dat al langer aan de gang was en diepere wortels heeft. Die hangen samen met de hele informatietechniek en de daardoor veroorzaakte verschuiving van realiteit naar beeldvorming, van het product naar zijn presentatie.

Het belang van de presentatie was bovendien een onvermijdelijke consequentie van de democratie met haar verkiezingsspektakel en permanente dwang tot vertekening van realiteiten in het belang van politieke macht en succes. Ze staat tegenover de dictatuur dankzij haar formele vrijheid en humaniteit. (niet onbelangrijk!)

Maar het is een staaltje van ironie dat de liberale maatschappij, juist toen ze zegevierde, een verkapte innerlijke censuur heeft overgenomen. Een censuur op al wat reclame en winststreven kan schaden. Juist de triomf van de vrije markt betekent de verduistering van het product door zijn reclame. Reclame impliceert een scheut bedrog. Effectieve reclame impliceert een flinke scheut bedrog.

Gaandeweg is daarmee de presentatie op alle gebieden het enige geworden waar het om gaat. En dat leidde snel tot een stimulering van bonte bellenblazerij, een denken dat bij alle verschillen mentaal verwant is aan de doorgeschoten bankspeculaties van het hypotheekstelsel. Het vereiste conformisme en aanpassingsdenken zijn subtiel totalitarisme. Althans, voor wie niet maatschappelijk uit de boot wil vallen. Het geldt min of meer voor alle sectoren.

Een van de interessante voorbeelden zijn de universiteiten waarvan het bestaansrecht en de maatschappelijke betekenis vanouds op vrije waarheidsvinding heeft berust. Iedereen weet het inmiddels: de geesteswetenschappen (voor de natuurwetenschappen ligt dat anders) zijn veranderd in fabrieken die projecten moeten leveren Ė stapels paperassen vol gebakken lucht, plannen gegoten in het jargon van bestuurders die geen andere taal verstaan. Ze zijn niet langer meer een kweekplaats voor intellectuelen.

Het vele aanwezige talent wordt opgezogen en leeggezogen door de eis zich voor 80 procent te wijden aan de genoemde presentatie in het genoemde jargon. Wie succes wil hebben in de academische loopbaan dient zich aan te passen. De ware intellectueel, de kritische en onafhankelijke geest moet elders zijn tenten opslaan. Ook het bonusstelsel heeft elders en in het academische bedrijf school gemaakt met zijn extra beloningen en prijzen van wat excellent (dus aangepast) talent heet op kosten van de rest.

Er is niet veel verbeeldingskracht voor nodig om hierin de afspiegeling te zien van de winst- en graaizucht van het op lucht gebaseerde hypothekenstelsel. Alleen voor de mentale veranderingen ten gevolge van de aanslag op het neoliberale denken zijn, zoals voor alle mentale veranderingen, een paar noodreddingen niet voldoende.


Hermann von der Dunk is emeritus hoogleraar geschiedenis bij de Universiteit Utrecht.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht