Het idee dat lezen gezond is, wordt in stand gehouden door zowel de mensen die er hun brood mee verdienen als door al u lezers, die zichzelf wijsmaken dat zolang een boek lezen beter is dan tv-kijken, u goed bezig bent.

door Maarten van Dop

Dit is een pleidooi van een filmfreak, dat zich richt tegen het conventionele idee dat lezen goed voor je is. Het is echter niet zo dat ik zal proberen aan te tonen dat lezen ongezond is. Ik zal slechts proberen om een aantal breed levende opvattingen te weerleggen.

Zo is er het idee dat de lezerscultuur onder constante druk staat van film en televisie. Vandaar uit worden al sinds jaar en dag leescampagnes opgezet, mede gefinancierd met overheidsgelden, om het boek aan de man te brengen.

Terwijl de realiteit is dat de literatuurmarkt nooit groter is geweest. Er is geen moment in de geschiedenis waarin zo velen hun brood konden verdienen met schrijven als nu. Mensen als Tolstoi en Shakespeare konden niet eens de illusie handhaven dat ze rond konden komen met dát te doen wat ze het liefste deden.

Intelligenter?

Er is ook geen historisch precedent waarin zo veel boeken verschijnen als nu. Het blijft mij verbazen dat zo veel mensen liever 20 euro uitgeven aan een boek dat nieuw is, dan dat ze voor 1 euro een klassieker van de wereldliteratuur oprapen van een tweedehands marktje.

Denkt u nu werkelijk dat u intelligenter wordt van lezen? (Ja, wellicht als u dit leest. Maar dan alleen nog, als u begrijpt wat ik bedoel). Heeft u nu werkelijk niet door dat die campagnes vooral een commercieel doeleinde dienen, namelijk om de overvloed aan uitgeverijen en hun arbeidersbestanden in stand te houden?

Maar bovenal: houdt u uzelf nou voor de gek, door uw tijd te besteden aan het lezen van boeken, opdat dat beter zou zijn dan voor de buis te hangen?

Onlangs ging in Duitsland een initiatief van de grond om op tv necrologieën uit te zenden. Zoals mensen betalen voor rouwadvertenties in de krant, kunnen mensen nu ook een overlijdensbericht achterlaten dat wordt uitgezonden op tv.

Tegenstanders stonden al klaar om dit te veroordelen, het aloude argument onder het stof vandaan halend, dat zoiets serieus niet zou moeten worden opgenomen in een medium dat vermaak biedt. Nou is dat hún benadering, want ik zeg "… een medium dat óók vermaak biedt. Net als literatuur."

Superieur medium

En sterker nog: film is een superieur medium. De literatuur kan slechts gebruik maken van één spoor om de boodschap te verkondigen, namelijk dat van het (geschreven) woord. Het audiovisuele medium daarentegen maakt niet alleen gebruik van het (geschreven) woord, dat te allen tijde aan de basis daarvan ligt. Het maakt ook nog 's gebruik van de sporen geluid en beeld. Als zodanig is het in staat om een veel genuanceerder boodschap over te brengen dan literatuur ooit zou kunnen.

Nou hoor je vaak mensen dingen zeggen als 'de film was toch niet zo goed als het boek.' Dit is natuurlijk een non-vergelijking. Vergelijk boeken met boeken, en films met films. Niet appels met peren. Wat mensen hier vaak toe brengt is dat de film geen verwezenlijking is van het beeld dat het boek opriep in hun fantasie.

Het zou dít element van beeldende fantasie zijn, waardoor zoveel mensen het conventionele idee aanhangen dat lezen beter is dan film- of tv-kijken. (Oftewel: u mag niet zeggen: 'Een boek is beter dan een film.' U mag alleen maar mij nazeggen. Zegt u mij maar na: 'Een film is beter dan een boek.')

Wat het audiovisuele medium echter vergt is misschien niet zozeer beeldende fantasie, als wel inlevingsvermogen of empathie. Je ziet mensen allerlei dingen doen en hoort ze dingen zeggen en het is aan jou als kijker om te leren begrijpen wat er in die mensen omgaat. In boeken wordt dat gedachteleven vaak juist tot in den treurnis beschreven.

Bovendien is het audiovisuele medium niet geheel verschoond van beeldende fantasie, want je kunt in principe een film maken van iemand die recht in de camera een verhaal vertelt. Sterker nog, dit is dagelijkse praktijk. En dan is het dus aan jou als kijker om dat verhaal te gaan visualiseren.

Concentratie

Met andere woorden: het audiovisuele medium heeft alles te bieden wat literatuur te bieden heeft, maar dan nog veel meer. Het probleem zit 'm echter hier in: de meeste mensen hebben eigenlijk maar een zeer beperkte concentratieboog. Als je je aan een film zet, betekent dit dat je voor de komende anderhalf à twee uur (vaak nog meer) eraan vast zit.

Maar een boek kun je oppakken, een stukje lezen, en dan weer wegleggen, al naar gelang het jou het beste uitkomt. En van hoeveel respect voor de schrijver getuigt dat nou eigenlijk? Ach, zo lang je maar betaalt, zal de schrijver denken.

En dan heb ik het er nog geeneens over gehad dat voor een boek je slechts een eenzaat nodig hebt die zichzelf opsluit voor een bepaalde periode in een achterkamertje, en dan komt er vanzelf wat uitrollen. Het audiovisuele medium is zelfs in deze tijd, waarin het zo toegankelijk voor iedereen is geworden, nog steeds een medium dat geproduceerd moet worden door meerdere mensen. In je eentje kom je er niet mee weg.

Dus, om tot een slotsom te komen: het idee dat lezen gezond is, wordt in stand gehouden door zowel de mensen die er hun brood mee verdienen als door al u lezers, die zichzelf wijsmaken dat zolang een boek lezen beter is dan tv-kijken, u goed bezig bent. Maar het audiovisuele medium is niets minder dan de meest geavanceerde communicatievorm waar wij mensen gedurende onze evolutie mee op de proppen zijn gekomen.

Geavanceerd betekent in deze context: de meest verhoogde vorm van informatie-overdracht, zowel kwalitatief als kwantitatief het meest efficiënt. En u doet slechts uzelf tekort. Want een beeld zegt meer dan duizend woorden. En duizend films zijn meer verhalen, dan mensen in de oudheid zich ooit hadden kunnen voorstellen.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg