Het Nederlands Filmfestival (NFF) heeft bijna surrealistische trekjes gekregen; al die schreeuwerige aandacht voor een grotendeels matig product wekt verbazing op. Het ontbreekt ons nagenoeg aan films die beogen meer te zijn dan plat vermaak, films die een artistieke en maatschappelijke waarde vertegenwoordigen.

Sterren op de rode loper van het NFF

Het juryrapport bij de nominatie van de Gouden Kalveren kwam als een schok, er wordt ongezouten kritiek geleverd op recente Nederlandse filmproducties, waarvan er dit jaar zo'n 30 zijn beoordeeld. Een citaat uit het juryrapport: 'Een aantal films die de jury heeft gezien waren behoorlijk ondermaats, terwijl deze toch geproduceerd zijn met publieke of private medefinanciering.'

En zo gaat de kastijding van de Nederlandse film nog even door. Deze niet malse kritiek werd ook nog geleverd door mensen van de Nederlandse filmindustrie. Je vraagt je als filmliefhebber dan ook heel vaak af waarom bepaalde films gemaakt zijn. Waarom is daar ooit geld in gestoken?

Feit is wel dat producenten, regisseurs en andere professionals hun brood willen verdienen met het maken films, daar komen geen hooggestemde idealen bij kijken. Toegegeven, de filmmakers krijgen wel te maken met de wensen van subsidiegevers en financiers, dat zorgt ook nog eens voor compromissen die een nadelige invloed hebben op het eindproduct.

Wat kwantiteit betreft blinkt de Nederlandse film uit, wat kwaliteit betreft hinkt de Nederlandse film rond in de achterhoede van de Europese cinema. We kunnen een voorbeeld nemen aan de Vlaamse film, waarvan op het NFF een kleine selectie te zien was. Aanrijding in Moscou van Cristophe van Rompaey, LOS van Jan Verheyen, Happy Together van Geoffrey Enthoven en Linkeroever van Pieter van Hees, zijn stuk voor stuk beter en inventiever dan welke Nederlandse film dan ook van de afgelopen tijd.

De Vlaamse regisseur Jan Verheyen op de set van de film LOS

Ze hebben daar in Vlaanderen veel minder middelen om films te produceren, maar blijkbaar wel het talent en het doorzettingsvermogen om bevlogen met film bezig te zijn. Ook hebben ze geen Vlaams Filmfestival ter promotie en bewieroking van hun product. Eigenlijk kan de Nederlandse film een crisis goed gebruiken. Als die talrijke subsidiestromen en private financieringen eens zouden opdrogen, misschien zouden de filmmakers dan tot bezinning kunnen komen, om na te gaan denken over de kwaliteit van hun werk. Ach, dat is ijdele hoop.

De grote commerciële producties worden toch wel gemaakt. Met bijvoorbeeld Paul de Leeuw in Spion van Oranje, die begin februari in première gaat, zullen de bioscoopzalen geheid vol lopen. Maar het ontbreekt ons nagenoeg aan films die beogen meer te zijn dan plat vermaak, films die een artistieke en maatschappelijke waarde vertegenwoordigen.

Zusje van Katia en Calimucho zijn voorbeelden van films waar de makers hun artistieke vrijheid wisten te bevechten. Zomerhitte is een film waarbij makers kozen voor de bekende tv-presentatrice Sophie Hildbrand in de hoofdrol, met rampzalige gevolgen. Ze hadden ook kunnen kiezen voor een jong talent, was het een totaal andere film geworden.

Zusje van Katia van Mijke de Jong

Commerciële overwegingen kunnen dus fataal zijn voor het eindresultaat. Bovendien worden er domweg te veel films gemaakt in Nederland, en ze worden ook nog voor een groot deel rond het NFF in de bioscopen uitgebracht. De vrees bestaat dat het volgend jaar niet anders zal zijn.

Het NFF heeft bijna surrealistische trekjes gekregen; al die schreeuwerige aandacht voor een grotendeels matig product wekt verbazing op. De alomtegenwoordige commercie bij het Nederlands Film Festival valt gek genoeg minder op dan bij andere filmfestivals. De sponsoren en omroepen hebben het festival allang gekoloniseerd.

De schaarse verrassende ontdekkingen waren veelal eerder te vinden bij de documentaires, de korte- en animatiefilms, dan bij de speelfilms. De Nederlands cinema heeft wel degelijk enkele kroonjuwelen in huis. Een daarvan is acteur René van 't Hof die in enkele korte films meespeelt, Succes en Meesterproef - Oh Deer!. Zijn genialiteit als acteur is onomstreden, een groot genot om naar te kijken.

Ook viel er in het randgebeuren van het festival interessante kritiek op de Nederlandse film te signaleren. Zo had het Netwerk Scenarioschrijvers voor hun jaarlijkse bijeenkomst de befaamde Britse cineast en beeldend kunstenaar Peter Greenaway als spreker en provocateur uitgenodigd.

Opname voor Spion in Nederland op de Grote Markt in Delft, links op de foto Paul de Leeuw (op de rug gezien, met schoudertas)

Dat resulteerde in een middag gepijnigd worden door de verbaal briljante Brit. Er was voor de aanwezige scenarioschrijvers geen speld tussen te krijgen. Greenaway's amusante donderspreek was gericht op de totale cinema, waar volgens hem de dominantie van het woord het beeld heeft overwoekerd. Het literaire karakter van de film heeft in Nederland al ruim een eeuw de beeldende kracht van de cinema in de weg gezeten.

Voor Greenaway is het beeld het alles bepalende element voor film, de scenaristen zouden met hun literaire verhaaltjes de werkelijke filmkunst saboteren. "Tekst is een dwangbuis voor de cinema", en "waarom schrijven jullie niet gewoon een roman, in plaats van de ware cinema te vertrappen", was Greenaway's boodschap. "Nederland heeft een grote schilderstraditie, in de Nederlandse films is dat niet terug te zien."

Er werden tijdens het NFF talrijke workshops, masterclasses en aanverwante praktijkgerichte activiteiten georganiseerd voor jonge filmstudenten. Het was goed dat al die jonge mensen werden aangezet tot filmische verbeelding. Maar waren ze wel bezig met film maken? Er werd op een nogal traditionele wijze omgegaan met het filmambacht. Scenaristen die hun werk door acteurs lieten voorlezen, bijvoorbeeld. Ook hier bleek het woord belangrijker dan het beeld, zoals Greenaway ons al vertelde.

Ondanks een aantal kritiekpunten ervoer ik het NFF toch als een soort van mini-Hollywood, deze tien dagen rond het Utrechtse Neude. Het blijft een aangename plek om te vertoeven. Festivaldirecteur Doreen Boonekamp noemt het niet voor niets "de gezelligste huiskamer van Utrecht" op haar weblog.

Ulrik van Tongeren

Het volgende NFF, de 29e editie, vindt plaats van 23 september tot en met 2 oktober 2009.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Wat vind jij van deze film?

Naar boven

hghg