Let's make money

Het International Documentary Filmfestival Amsterdam (IDFA) heeft een internationale naam opgebouwd met de politieke en maatschappijkritische documentaire. Volgens sommigen zouden deze documentaires een te prominente plaats innemen. Er kunnen overigens niet genoeg documentaires vertoond worden die sociaal onrecht aanklagen. Kwalitatief kunnen dergelijke films tegenvallen, het is wel belangrijk dat ze vertoond worden.

Zo zijn er een aantal pittige documentaires te zien waar de tegenstellingen tussen rijk en arm getoond worden. Een opmerkelijk voorbeeld hiervan is Let's make money van de Oostenrijkse regisseur Erwin Wagenhofer. Het is een scherp pamflet over de wijze waarop mensen overal op de wereld hun geld verdienen. Van kinderen in Burkino Fasso die een hongerloon met de katoenpluk verdienen tot een speculant die achteloos op de achterbank van zijn auto miljoenen binnenhaalt.

De speculant is zeer vrijmoedig. Met sociale- en milieugevolgen heeft hij niks te schaften, het gaat hem alleen om geld verdienen. En dan te bedenken dat de huidige financiële crisis deze figuren alleen maar rijker maakt. Op indringende wijze laat Wagenhofer zien hoe dat virtuele geld van het ene naar het andere belastingparadijs wordt gesluisd, geen instantie die hierop vat kan krijgen.

Angstaanjagend zijn de beelden van de spooksteden, inclusief golfbanen, die aan de Spaanse oostkust verrijzen. Deze luxueuze appartementen zijn niet gebouwd om in te wonen, het zijn louter speculatieobjecten. Daar tegenover zijn beelden geplaatst van mensen die op straat wonen, van India tot in het rijke Amerika lijkt deze armoede permanent. De regisseur houdt van scherpe en woeste contrasten, en balanceert soms op de rand van demagogie. Maar misschien kan een dergelijke problematiek nauwelijks op een genuanceerde manier verbeeld worden.

The Age of Stupid

The Age of Stupid van de Britse Franny Armstrong is een documentaire over de grootscheepse klimaatveranderingen, die er met forse middelen in hakt. In het jaar 2055 wanneer de ondergang van de wereld heeft plaatsgevonden, worden we door een historicus van de aardse geschiedenis rondgeleid in de digitale archieven van het verleden, om erachter te komen wat er is mis gegaan met de mensheid. Deze historicus, gespeeld door de eminente acteur Peter Postlethwaite, vraagt zich af waarom we de klimaatveranderingen niet konden stoppen, toen we nog de kans hadden.

Hij legt uit dat de huidige situatie, de verwoeste wereld van 2055, te wijten was aan de keuzes die voor 2015 gemaakt werden. Geschraagd door een beeldenstorm van statistieken en animaties is geprobeerd om deze complexe manier op een toegankelijke manier voor het voetlicht te brengen. Met verhalen over een Indiase ondernemer die een budget vliegmaatschappij opstart, en een berggids die de gesmolten gletsjers en het nakende eind van de wintersport in de Alpen toont. 

Armstrong heeft een milieuactivistische agenda en haar apocalyptische toekomstbeeld maakt Al Gore's An Inconvenient Truth tot kinderspel. Interessant ook dat op het festival Not Evil Just Wrong te zien is. De Ierse regisseurs Phelim McAleer en Ann McElhinney presenteren een visie die lijnrecht ingaat tegen het discours van The Age of Stupid. De makers hebben Al Gore gekozen als schietschijf om hun betoog kracht bij te zetten.

Not Evil Just Wrong

Zij zetten de fouten betreffende klimaatverandering in de film van Gore op een rij. Volgens hen zijn de wetenschappers het niet eens over de klimaatveranderingen, er zouden geen bewijzen voor zijn. De ijsbeer zou geen gevaar lopen door klimaatverandering, maar door de jacht erop. Het smelten van de poolkappen is niet verontrustend, en we zouden nog 300 jaar voort kunnen met fossiele brandstoffen: genoeg kolen om de energiecentrales op te blijven stoken. De ondergang van de wereld zou aanstaande zijn zonder fossiele brandstoffen.

Verrassend is ook hun vurig pleidooi voor het gebruik van het DDT pesticide. De wereldwijde ban van DDT noemen ze crimineel, miljoenen Afrikanen dreigen zodoende te sterven aan malaria. De makers keren zich fel tegen het milieuactivisme, en hebben uit hoeken en gaten wetenschappers gevonden om hun betoog kracht bij te zetten. Het is een documentaire die enigszins primitief in elkaar is gezet, in tegenstelling tot The Age of Stupid. Al Gore als satan is trouwens een makkelijk doelwit met zijn protserige woonpaleis, privé-vliegtuig en 250.000 dollar per spreekbeurt.

Tijdens een praatshow op het festival boden de makers van de documentaires tegen elkaar op, wie de meeste wetenschappers in hun kamp zou hebben. Van de timide Oostenrijkse cineast Nikolaus Geyrhalter is dergelijk verbaal geweld niet te verwachten. Hij levert met zijn 7915 km wel een van de fraaiste documentaires van het festival. Opgezet als film over de Parijs-Dakar rally, is er geen raceauto, motor of truck te bekennen, wel de sporen van deze machines.

7915 km

Geyrhalter portretteert de mensen die langs het traject leven in achtereenvolgens Marokko, Mauritanië, Mali en Senegal. Het zijn mensen die in diepe armoede leven, en ondanks hun lot levensplezier uitstralen. Ze gaan tekeer tegen het rijke westen die hun landen leegplundert, en hunkeren desondanks naar het westen, waar het geld op straat schijnt te liggen. De film gaat dus ook over emigratie.

Een van de huiveringwekkendste beelden van het festival zit aan het eind van 9715 km, wanneer een vliegtuig over de zee vliegt en de moderne navigatie-apparatuur een voorwerp registreert. Met infrarood beeld zien we een grote sloep met Afrikanen gevuld, op weg naar Europa. Deze emigranten worden onderschept. Het beeld van de wanhopige Afrikanen, samengeklonterd in de sloep, blijft nog lang op het netvlies nazinderen. Deze week riep Geyrhalter het westen op om de poorten voor Afrikaanse emigranten open te zetten. Dat zal pijn doen, en dat moet ook, vindt de regisseur.

Ulrik van Tongeren

IDFA: tot en met 30 november. Website.

Let's make Money: donderdag 27 november, 22.00u,
Tuschinski 1 en zaterdag 29 november, Munt 10, Amsterdam

The Age of Stupid: donderdag 27 november, 11.00u,
Tuschinski 2, Amsterdam

Not Evil Just Wrong: vrijdag 28 november, 19.30u,
Munt 10, Amsterdam

7915 km: woensdag 26 november, 22.15u,
Tuschinski 1, Amsterdam

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Wat vind jij van deze film?

Naar boven

hghg