There Will Be Blood van de Amerikaanse regisseur Paul Thomas Anderson is een pakkend en veelomvattend epos over olie en religie. De even briljante als eigenzinnige filmmaker heeft in samenwerking met de dito Britse acteur Daniel Day-Lewis gezorgd voor een drama dat de kijker ruim twee en half uur lang onbarmhartig in een houtgreep houdt.

Het obsederende en woordloze begin van There Will Be Blood toont een man die bezeten naar erts graaft. De film gaat vooral over de kolkende ambitie en gedrevenheid van hoofdpersoon Daniel Plainview. Overschakelend van zilvererts naar olie, omdat olie nou eenmaal lucratiever is, gaat hij over lijken om zijn doel te bereiken. Hij wil oliebaron worden, alles en iedereen inclusief zijn familie moet daarvoor wijken.

Daniel Day-Lewis is in iedere scène van de productie aanwezig; het verhaal concentreert zich hoofdzakelijk op de bezeten missie van Plainview. Met zijn doorleefde en bijna excessieve vertolking van dit angstaanjagende personage heeft Day-Lewis een pak prijzen binnengehaald, waaronder de Oscar voor beste acteur. Het is zonder twijfel een opmerkelijke acteerprestatie, waar nog jaren over gesproken zal worden.

Maar ook de andere personages, zoals de bezeten priester Sunday, gespeeld door Paul Dano en de jonge acteur Dillon Freasier als de geadopteerde zoon van Plainview, zijn opmerkelijk.

Anderson is een regisseur die altijd het uiterste uit zijn acteurs weet te halen. Zelfs Adam Sandler in Punch-Drunk Love overtrof zichzelf in die merkwaardige tegendraadse avant-garde komedie van de regisseur. Met Hard Eight, Boogie Nights, Magnolia, Punch-Drunk Love en There Will Be Blood heeft de 37-jarige regisseur zonder twijfel een buitengewoon oeuvre opgebouwd.

Gedeeltelijk gebaseerd op het boek Oil van de Amerikaanse schrijver Upton Sinclair uit 1926 heeft de film ongetwijfeld een metaforische lading. Het vernietigende kapitalisme van Amerika werd zelden zo scherp voor het voetlicht gebracht. Het heeft hierdoor ook een beklijvend actuele lading.

Hoewel de regisseur de splijtende aanval van de overtuigd socialistische auteur Sinclair op het alles verslindende kapitalisme grotendeels heeft weggelaten in zijn scenario, is er voor de goede verstaander wel degelijk de essentiële boodschap aanwezig dat olie waanzin voortbrengt, en dat religie gebruikt wordt om politieke en economische doeleinden te bereiken.

Toch is de onvoorspelbare Paul Thomas Anderson een regisseur die zich nooit verliest in simpele boodschapfilms. Hier heeft hij zich vastgebeten in de psychologie van de bijna psychopathische mensenhater Plainview. Het gaat niet alleen om rijk worden met olie, maar vooral ook om een ijzeren greep te krijgen op de smerige en weerbarstige werkelijkheid. Dat wordt ook plastisch verbeeld door de immense hoeveelheid aarde, modder, olie en bloed in de film.

Die alles verslindende manische controle van Plainview heeft ook een bedwelmende mysterieuze urgentie; de film is evenzeer een intrigerende puzzeltocht naar de essentie van tomeloze ambitie en hebzucht. Anderson heeft als grote invloed The Treasure of the Sierra Madre van John Huston uit 1948 genoemd. In dit meesterwerk over hebzucht gaan de personages evenzeer over lijken om hun doel te bereiken, maar ze laten zich tevens vernederen door hebzucht.

In misschien wel de opmerkelijkste scène in There Will Be Blood laat Plainview zich vernederen door de priester tijdens een zowel hilarische als beangstigende religieuze bijeenkomst. Alles in het werk stellen om je doel te bereiken. Is dat niet de tergende en verwoestende essentie van de Amerikaanse Droom? Daarmee sluit de strijd om olie aan het begin van de vorige eeuw naadloos aan op huidige strijd om de olie.

Ulrik van Tongeren

There Will Be Blood (Walt Disney Studios), nu in de bioscopen.