Na meer dan 150 jaar van toenemende beschikbaarheid van energie en een explosieve groei van de wereldbevolking gaan we nu het tijdperk in van een daling. Hiervoor zijn nieuwe economische uitgangspunten nodig om de welvaart te handhaven. Onderdeel daarvan is een bankhervorming, die volksvertegenwoordigers eventueel kunnen afdwingen.

door Rudo de Ruijter

De olieprijzen stijgen explosief. Dit keer gaat het niet om een actie van de OPEC, een oorlogsdreiging in het Midden-Oosten of een strenge winter. Nee, de huidige prijsstijgingen zijn het gevolg van een keerpunt in de olievoorziening. De vraag blijft groeien, de oliewinning heeft zijn top bereikt en op de exportmarkten wordt steeds minder olie aangeboden, omdat de olie exporterende landen zelf steeds meer olie verbruiken.

Wie op vervangende energiebronnen rekent, heeft het mis. Gas, kolen, kern-, hydro-, wind- en zonne-energie kunnen het tekort aan olie niet opvullen. De wereldbevolking zal het moeten doen met minder energie. De huidige mix van energieverbruik bestaat uit 36 procent olie, 24 procent gas, 28 procent kolen, 6 procent nucleair, 6 procent waterkracht en 1 procent duurzaam, zoals wind- en zonne-energie.

Peak-oil

De Canadese onderzoeker Paul Chefurka heeft van elke energiebron een analyse en prognose gemaakt. De meeste grote olievelden op de wereld zijn nu "leeg" of op hun retour. (Peak-oil) Voor de winning uit de resterende kleine olievelden zijn veel meer investeringen nodig en de opbrengst is veel lager. De dalende capaciteit kan slechts ten dele gecompenseerd worden door andere energiebronnen.

De piek in de gaswinning wordt binnen afzienbare tijd verwacht. De energierijkste steenkool (anthraciet) is grotendeels verbruikt. De resterende steenkool is armer en vereist hogere winningskosten. Steenkool heeft een hoge CO²-uitstoot. De oplossing van dat probleem staat nog in het experimentele stadium. De capaciteit van bestaande en geplande nucleaire centrales is veel te gering om de terugval op te vangen. Een snelle inhaalslag valt met nucleaire centrales niet te verwachten.

Voor waterkrachtcentrales zijn de interessantste locaties al in gebruik. Ook hier valt geen vermenigvuldiging van de capaciteit te verwachten. Duurzame energie, zoals wind- en zonne-energie stelt in het wereld-totaalverbruik nog nauwelijks iets voor. Dit aandeel zal ondanks hoopvolle ontwikkelingen nog lang marginaal blijven. [1]

De explosieve groei van de wereldbevolking is mogelijk geweest dank zij het eenmalige verbruik van fossiele brandstoffen. We hebben nu de topcapaciteit van de energiewinning bereikt. Het winnen van de resterende energie vereist veel meer kosten en inspanningen bij een lagere opbrengst. De daling in de beschikbaarheid van energie zal logischerwijs leiden tot een krimpende wereldbevolking.

Grote verschillen per land

De wereldbevolking verbruikt gemiddeld 1,8 Toe (Ton Olie Equivalent) per persoon per jaar. Het energieverbruik op de wereld loopt sterk uiteen. De 2,7 miljard inwoners van China, India, Pakistan en Bangladesh verbruiken 0,8 Toe per persoon per jaar. In de VS is dat 8 Toe per persoon per jaar. Kijken we naar de afhankelijkheid van energie-import, dan zien we dat - gerekend per inwoner - met name veel West-Europese landen, Japan en de VS meer dan 2 Toe per jaar invoeren (cijfers 2005).

Bij een tekort aan aanbod van energie op de exportmarkten komen deze landen als eerste in de problemen. Hierbij heeft de VS het voordeel dat energie nog steeds op grote schaal in dollars betaald wordt. Financieel kan ze er (door middel van inflatie en groei van de buitenlandse schuld) vrij over beschikken. [2] 

De rol van de andere energie-importerende landen is dubbel. Enerzijds helpen zij met hun vraag naar dollars de dollarkoers (en daarmee het VS-imperium) overeind te houden. Anderzijds zijn deze landen meestal ook militaire bondgenoten van de VS, die meeprofiteren van de onderwerping van Irak [3] en de bezetting van Afghanistan. [4]

De huidige oliecrisis maakt pijnlijk duidelijk, dat de verschillende vormen van energie niet makkelijk uitwisselbaar zijn. Aardolie wordt verwerkt tot diesel en stookolie (70 procent), benzine (13 procent), asfalt, smeerolie, kerosine, butagas, Liquid Petrol Gas en nafta, benzeen en tolueen. Daarvan zijn nafta, benzeen en tolueen weer grondstoffen voor chemicaliën, plastics, synthetische vezels en rubbers.

Chemicaliën zitten in schoonmaakmiddelen, medicijnen, antivries, verf, insecticiden, kunstmest, zeep en explosieven. Plastics worden gebruikt in zakjes, kratten, koffers, vuilnisbakken, dashboards, buizen, goten, slangen, vloeren, flessen en piepschuim. Van synthetische vezels en rubbers worden textiel, siliconen en autobanden gemaakt. [5] Al deze producten hebben we in ons dagelijkse leven opgenomen en de meeste zijn niet simpelweg door andere te vervangen.

Transport en samenhang

Overal ter wereld heeft de overvloedige beschikbaarheid van diesel en benzine in hoge mate de organisatie en samenhang van de maatschappij bepaald. Te overbruggen afstanden, die tot nu toe als normaal beschouwd werden, zullen op korte termijn zeer duur worden, zoals in de voedselvoorziening, woon-werkverkeer, handel en industrie. Ook in het sociale leven zullen korte afstanden steeds belangrijker worden.

De moderne hoogrendement voedselproductie verslindt veel energie. In de VS vereist de productie van 1 kcal in voedsel 1,56 kcal fossiele brandstof. Wanneer we ook transport, verwerking, verpakking, distributie, opslag en bereiding meerekenen vereist 1 kcal in voedsel maar liefst 7,36 Kcal fossiele brandstof. [6]

De grootste bedreiging voor de intensieve landbouw in 2008 is de verdubbeling van de prijs van kunstmest, als gevolg van de oliecrisis. [7] Producten van hoogrendement landbouw zullen voor een groot deel van de wereldbevolking onbetaalbaar worden. De grootste energiebezuiniging valt te behalen met traditioneel geproduceerd voedsel van boeren uit de directe omgeving.

Met de huidige grootte van de wereldbevolking is het zo goed als zeker dat er de komende 75 jaar onvoldoende voedsel en energie zal zijn. Wanneer de bevolking niet drastisch afneemt en het streven naar economische groei niet opzij gezet wordt, zullen steeds meer van onze kinderen op het oorlogspad gestuurd worden om aan meer voedsel en energie te komen. (Uiteraard worden deze oorlogen gecamoufleerd als vredesoperaties, ontwikkelingshulp, democratisering en alles wat leiders van geïndustrialiseerde landen nog meer weten te verzinnen om het volk de nare bijsmaak van moord en roof te besparen.)

Groeimodel

De alsmaar toenemende beschikbaarheid van energie heeft niet alleen een explosieve bevolkingsgroei mogelijk gemaakt, maar ook economische modellen met zich meegebracht, die functioneren volgens het principe van oneindige economische groei. Ze veronderstellen een altijd toenemende beschikbaarheid van grondstoffen, energie, arbeidskrachten en consumenten.

Deze modellen beheersen het denken van politiek en bedrijfsleven in de meeste landen van de wereld. De motor in deze modellen is het geldsysteem, dat met een permanente inflatie tot steeds meer activiteit dwingt om verarming te voorkomen. [2] Hoewel op de exportmarkten de daling in de beschikbare energie reeds ingezet is, hebben we - afgezien van oorlogen - nog geen oplossing voor onze economie. Het ontbreekt voorlopig aan besef, kennis en inzicht.

In ons leven hebben we niets anders gekend dan het groeimodel. Dat is bijna overal ter wereld gangbaar. Daarom beseffen we onvoldoende, dat het slechts een economisch model is. Het geldt slechts bij een permanente toename van energie, grondstoffen, arbeidskrachten en consumenten. Wanneer de economie moet draaien met een slinkende beschikbaarheid van energie, dan hebben we een ander economisch model nodig.

In het afslankmodel is er, door vermindering van energie, een teruglopende productie en een teruglopende consumptie. Wanneer er minder energie beschikbaar is dan voor een grote bevolking nodig is, dan moeten we logischerwijs streven naar een kleinere bevolking. Wanneer we de daling van de bevolking vroeg genoeg inzetten, dan kan - per inwoner gezien - de productie en consumptie op een hoog welvaartsniveau blijven. (Met een te grote bevolking wordt het oorlog en economische crisis.)

Bankhervorming

In het huidige systeem wordt door commerciële banken steeds nieuw geld aangemaakt op het moment dat leningen worden verstrekt. Voor alle commerciële banken samen is er geen beperking in de ongebreidelde geldcreatie. Deze kan hooguit iets gestimuleerd of afgeremd worden door middel van de rentevoet van de centrale bank. Centrale banken zelf zijn gebaat met inflatie en wisselende rentestanden, omdat zij daarmee winstgevende monetaire operaties uit kunnen voeren, die hun onafhankelijkheid waarborgt. [2]

Dit systeem van permanente inflatie zou vervangen moeten worden. De geldcreatie zou beperkt moeten worden tot de centrale bank. De huidige banken zouden tussenpersonen worden, die de leningen aan hun klanten doorgeven. Voor deze klanten verandert er in feite niets. Hun rekeningen bij de banken lopen gewoon door. Door de bevoegdheid van geldschepping weg te nemen van de commerciële banken en uitsluitend bij de centrale bank te leggen, kan deze laatste de inflatie onmiddellijk beëindigen.

Vervolgens doseert de centrale bank zorgvuldig de hoeveelheid geld in omloop, zodat elke geldeenheid op z'n minst waardevast blijft. In overleg met de regering kunnen voor verschillende soorten leningen verschillende rentevoeten gehanteerd worden. Zo kunnen bijvoorbeeld duurzame lange termijn investeringen voorrang krijgen, of andersom, ongewenste investeringen ontmoedigd worden. Op deze manier kan een economisch afslankmodel bij een teruglopende bevolking zorgen voor handhaving van de welvaart.

Merk op, dat in landen waar nog wel sprake is van toenemende beschikbaarheid van energie, de hierboven geschetste bankhervorming ook een betere structuur voor duurzame welvaart biedt. Door de differentiatie in rentevoeten kunnen enerzijds lange termijn investeringen voor een duurzame toekomst gefinancierd worden en anderzijds de investeringen per sector gericht gestimuleerd of afgeremd worden. Verder kunnen de excessen in de geldcreatie teruggedrongen en in de toekomst voorkomen worden.

Volksvertegenwoordigers

Er is geen noodzaak, dat meerdere of alle landen tegelijk een dergelijke hervorming doorvoeren. Vermoedelijk hebben in veel landen de centrale banken voldoende bevoegdheden om zo'n hervorming zelfstandig door te voeren. In andere landen zullen enkele wetsartikelen aangepast moeten worden.

Sommige centrale banken hebben in de vorige eeuw als economische regulator een twijfelachtige reputatie opgebouwd. Ook spoken de neoconservatieve ideeën van Friedman nog in verschillende centrale banken rond. Het is daarom lang niet zeker, dat zij allen geneigd zijn tot dergelijke hervormingen.

In de meeste landen berust hun macht op slechts enkele wetsartikelen. Daarin worden hun bevoegdheden geregeld. Wanneer regeringen willen, kunnen zij deze wetsartikelen intrekken en de geldcreatie aan de staat voorbehouden. (Tegenstanders zullen zeggen, dat de staat er een potje van zal maken. Ik denk, dat met de financiële crisis voldoende bewezen is, dat het juist de commerciële banken zijn die er een potje van maken.)

Voetnoten:

1. Paul Chefurka, World Energy and Population
2. Geheimen van geld, rente en inflatie 
3. Kosten, misbruik en gevaren van de dollar
4. Pijpleidingen naar 11 september
5. Aardolie-producten 
6. Fact sheets US Food System [PDF]
7. New threat to food system: pricey fertilizer 

Dit artikel heeft eerder gestaan op de website Courtfool van onderzoeker Rudo de Ruijter

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg