1ddRavagedigitaal 25 augustus 2008dPrint deze pagina

Eerdere artikelen:

23-07-11
'Dylan is gek'
09-07-11
Rietveld studenten imponeren
28-06-11
De Navo-oorlog in Libië: desastreus, illegaal en mislukt
04-06-11
Geef games niet de schuld
21-05-11
Is cultureel verweer wenselijk?
04-05-11
Stenografen van de macht
17-04-11
Waar Abraham de mosterd haalt
01-04-11
Rust en frust langs de kust
04-03-11
‘Evacuatie’ Nederlander in Libië verkiezingsstunt?
23-02-11
Dagen van dicatator Khadafi zijn geteld
22-02-11
Captain Beefheart / Don Van Vliet (1941-2010)
01-02-11
Afghanistan in gerommeld!
30-01-11
Beelden van bezetting
18-01-11
Goededag meneer Cohen
13-01-11
Britse agent was zes jaar activist
02-01-11
De oorsprong van de geitenneuker
28-12-10
Twitteren op de vulkaan
21-12-10
De wereld na WikiLeaks' Cablegate
08-12-10
Lennon komt weer tot leven
04-12-10
Elektroshock voor verwarde politici
30-11-10
Media dienen Wikileaks te wikken en wegen
23-11-10
Werkt Google voor jou of werk jij voor Google?
09-11-10
Versoepelde Tabakswet een nog groter gedrocht
28-10-10
Slagveld Uruzgan
21-10-10
Zoektocht naar échte hulp
05-10-10
Zwarte Blok slaat de plank mis
27-09-10
Een goed georganiseerde leugen
14-09-10
Geachte heer Hirsch Ballin,
02-09-10
Oorlog als er vrede dreigt
30-08-10
'Media leiden aan Ninja Turtle-syndroom'
24-08-10
Clash oude en nieuwe media
20-08-10
Wij zijn de (kwaliteits)media spuugzat!
12-08-10
Moratorium bepleit voor verarmd uranium
06-08-10
Censuur in Nederland
17-07-10
Het neoliberale drama
01-07-10
Kirgizië: Geschiedenis van identiteiten
15-06-10
Schreeuw om aandacht van een loyale ambtenaar
05-06-10
De prinsbedelaar en de kindermoordenaars
29-05-10
Beste STEMGERECHTIGDE
26-05-10
Tweeverdieners die erbij willen horen
15-05-10
Raad vertilt zich aan de hulp
24-04-10
Gastvrij Nederland anno 2010
31-03-10
Repressie neemt toe in Rusland
27-03-10
Het individu versus de staat
19-03-10
'Poetin stap op!'
05-03-10
Gooise carrièrejagers veroveren
De Pijp
23-02-10
Afghanistan: Gemilitariseerde hulp verkeerd besteed
18-02-10
Politieke onrust duurt voort in Oekraïne
11-02-10
De opkomst van een gargantueske staatskleptocratie
30-01-10
Keizer zonder kleren
27-01-10
Hoge en lage cultuur revisited
22-01-10
WRR neemt hulp op de schop
16-01-10
De laatste utopie van het Vrije Westen
06-01-10
Zestig keer zestig is een uur
31-12-09
Verschuivende Verantwoordelijkheden
25-12-09
Credo van een geboren wereldverbeteraar
12-12-09
De puzzel van West Point
05-12-09
RedRat, terug van weggeweest
14-11-09
Oorlog op het Internet
05-11-09
Media laten Balkenende te gemakkelijk wegkomen
27-10-09
Politiek moet nog wennen aan het burgerinitiatief
18-10-09
Populair Gezelschapsspel
12-10-09
De Nobele Obama
11-10-09
De oorlog van 3 biljoen
01-10-09
Charimarktlectuur: Geen boodschap aan de crisis
26-09-09
Danziger Vrijhaven: Status Aparte
20-09-09
Den Haag fouilleert maar wat
15-09-09
Motief aanslag Karst T. ongewis
12-09-09
Singer legt de armen aan het financieel infuus
09-09-09
RID richt vizier weer op Amsterdamse krakers
04-09-09
60 Jaar NAVO: van defensie- naar interventiemacht
22-08-09
Gekmakende bureaucratie
19-08-09
Een Belgische droom
16-08-09
'Shelter skelter'
09-08-09
Schiphol brandt door
07-08-09
Voedselproductie voorname oorzaak klimaatverandering
20-07-09
Het keurige protest van de participatie-elite
15-07-09
Spirituele politiek
12-07-09
Simon op weg naar weg (on his way to away)
07-07-09
Prins heeft bij de bank een goddelijke taak
03-07-09
Weerbare moslims
30-06-09
Nederland verkwanselt openbaarheid
27-06-09
Veel vrouwen bij protesten in Iran
16-06-09
Toekomst Lissabonverdrag in handen Duits hof
11-06-09
Op weg naar een gezonde economie
05-06-09
Nieuwe strijd om het IJmeer
29-05-09
Heleen Mees, strijdster tegen het rijk der machtelozen
22-05-09
Vreemdelingenbeleid Italië verontrust
19-05-09
Kleine Geschiedenis van de Moraal
09-05-09
Bananenrepubliek Leiden
03-05-09
De Culturele Evolutie
30-04-09
Nationalist mag geen dierenvriend zijn
26-04-09
'Voer actie tegen ontwikkelingshulp'
23-04-09
Red de havenloodsen
18-04-09
RVF: Aanzetten tot stadsguerrilla
13-04-09
De keizer en de astroloog
10-04-09
Proces oorlogsmisdadiger Scheungraber
04-04-09
'Wereld van Obama niet kernwapenvrij'
31-03-09
'Dierenactivist is geen terrorist'
27-03-09
Het Europees mandaat van Els de Groen
24-03-09
Verheerlijking van de oorlog
20-03-09
Slimme energiemeter schendt privacy
17-03-09
Leven achter tralies
12-03-09
Het HCZ-gebouw zit al vol
08-03-09
Hond Vla luidde drama Vrankrijk in
05-03-09
Afscheid van een stadssjamaan
03-03-09
Stop gratis 'meidenprik'
02-03-09
Het spel om de knikkers
27-02-09
Krakers met groen-zwarte vingers
24-02-09
Pleidooi voor verzoening met Aboriginal-stam
21-02-09
Bedrijven in dienst van de Israëlische bezetter
17-02-09
Pessimist tegen wil en dank
10-02-09
Raad van State kraakt wetsvoorstel kraakverbod
07-02-09
Sublieme Digitale Sensatie
30-01-09
We beveiligen ons suf en schieten er niets mee op
27-01-09
Vrankrijk: Lichtpunt bij gedwongen sluiting
24-01-09
België voedt militaire industrie Israël
20-01-09
Richtingenstrijd onder Obama voortgezet
18-01-09
Linkse kritiek op moslimfundamentalisme groeit
10-01-09
De Achterhuisdoctrine
05-01-09
Russisch gasconflict draait om meer dan dollars
04-01-09
Europa de straat op voor Palestijnse zaak


Archief 2008


Archief 2007

Archief augustus - december 2006


Archief januari - juli 2006


Klik voor vergroting


Als directeur van Cordaid staat René Grotenhuis niet stil bij allerlei negatieve effecten van bemoeienis op de mensen aan de ontvangende kant. In Geloven dat het kan daagt nergens het besef dat zijn 'ontwikkelingssamenwerking' achteraf wel eens zou kunnen worden opgevat als de grootste collectieve vernedering die mensen elkaar in de geschiedenis hebben aangedaan.

door Theo Ruyter

De mislukking van veertig jaar armoedebestrijding hangt al jaren boven het Binnenhof. De kersverse minister Koenders deed het afgelopen jaar, met zijn Akkoord van Schokland, nog een poging de krachteloze Millenniumdoelen van de Verenigde Naties aan het volk te slijten.

In het begin van dit jaar moesten alle zeilen worden bijgezet om te voorkomen dat een rapport over acht jaar Nederlands Afrikabeleid (nota bene van de eigen inspectiedienst van het ministerie) zou uitmonden in een politiek schandaal van de eerste orde. (Gelukkig, voor de betrokken bewindslieden, smulden de poldermedia op dat moment van de huursubsidie voor de flat van oud-minister Herfkens in New York.)

Wikken en wegen

Maar de doofpot is net als in andere sectoren (bouw, onderwijs) geen bodemloze put en naarmate minder mensen zich de mond laten snoeren, wordt het onrustig in het wereldje van de ontwikkelingshulp dat al zoveel miljarden aan publieke middelen heeft opgeslokt. Als daar eenmaal de bezem doorheen wordt gehaald, zal iedereen een goed heenkomen moeten zoeken.

Vandaar dat de sector zelf deze zomer een boek heeft opgeleverd, waarin de kaarten opnieuw worden geschud en de overlevingskansen van met name particuliere hulporganisaties worden gewikt en gewogen. De schrijver van Geloven dat het kan. Nieuwe perspectieven op ontwikkeling, macht en verandering is René Grotenhuis, algemeen directeur van het katholieke consortium van hulporganisaties Cordaid.


Klik voor vergroting

Stichting Cordaid is eind 1999 ontstaan door een fusie van de drie katholieke organisaties Memisa, Mensen in Nood en Vastenactie/Bilance. Ze steunt jaarlijks al met al ongeveer duizend organisaties in veertig ontwikkelingslanden. Ze telt in Nederland 400.000 donateurs, maar verreweg haar belangrijkste bron van inkomsten is de rijksoverheid. Voor de periode 2007-2010 heeft het ministerie van Buitenlandse Zaken, in het kader van zijn medefinancieringsstelsel, Cordaid  een subsidie toegekend van 421.830.126 euro.

Grotenhuis heeft ongetwijfeld gedacht dat de eerste klap een daalder waard zal zijn, want terwijl zijn collega-directeuren elkaar nog de zwarte piet toespeelden onder het motto 'Zeg jij nou eens wat!' zat hij op zijn zolderkamertje te broeden op  de vraag, hoe hij zijn eigen organisatie – naar eigen zeggen de grootste particuliere ontwikkelingshulporganisatie in Nederland - het beste door de aanstaande woelige tijden heen zou kunnen loodsen.

Het resultaat is er dan ook naar: voorop staat de erkenning dat er van alles en nog wat mis is met de sector, maar keer op keer wordt daarbij aangetekend dat het niet aan Cordaid gelegen heeft. Integendeel, als er nog iets te redden valt weet die organisatie wel hoe en wat.

Uit de schulp

Het komt in Nederland maar zelden voor dat een beleidsmaker op het terrein van de ontwikkelingshulp in het openbaar zoiets als verantwoording aflegt over zijn doen en laten. De sector is gewend geraakt zich te verschansen in een met veel ethiek gestoffeerde veste en omdat ze al in de jaren '80 van de afgelopen eeuw in de polderpolitiek de status van heilige koe bereikte, kon ze gestaag uitdijen tot een geheel waar de buitenwereld geen zicht op heeft, laat staan vat meer op had (en heeft).

De uitgever presenteert René Grotenhuis als een van 'de drie meest invloedrijke mensen in de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking'. Op zich is het prijzenswaardig dat weer eens iemand uit de collectieve schulp gekropen is en probeert met die buitenwereld in gesprek te raken, maar de manier waarop roept bij mij toch wel wat twijfels op.

Het boek is opgehangen aan een pleidooi voor een (her)politisering van de sector, dat in mei 2007 werd gepubliceerd in het maandblad Internationale Spectator. Grotenhuis reageerde daarmee op het in zijn ogen dominante 'technocratisch discours', waarin zoveel nadruk ligt op economische noties zoals groei en efficiency. Dat artikel eindigde met de dreigende zin: 'Anders (als er geen hernieuwd politiek debat komt, TR) blijkt het meubelstuk ontwikkeling en samenwerking over een paar jaar zo vermolmd dat opknappen niet meer kan en de weg naar de vuilstort onvermijdelijk is.'

Dat besluit ontbreekt in de versie van het artikel waarmee het boek opent, maar het uitgangspunt is nog altijd dat 'vragen van ontwikkeling en gerechtigheid in essentie politieke vragen zijn' (p.28). Daarop doordenkend komt Grotenhuis dichtbij de radicale standpunten die al jaren gemeengoed zijn in de internationale beweging tegen de door marktfundamentalisme ingegeven mondialisering, maar tegelijkertijd blijft hij vast zitten in het traditionele denken over ontwikkelingshulp in de zin van 'ze kunnen niet zonder ons'.

Dus onderschrijft hij ook de roep om effectiviteit, want de beroepseer van de sector gebiedt nu eenmaal dat de cijfertjes kloppen. Dus roemt hij de recente lawine van particuliere initiatieven als blijk van 'publieke betrokkenheid' (p. 13), al moet hij ook in zijn ivoren toren door hebben dat politiek benul in die tak van sport niet zo evident is. En dus raakt hij ook geweldig in de knoop wanneer het over de Millenniumdoelen van meneer de minister gaat (vgl. p.13-14  met p.24).

Genootschap

De volgende vier hoofdstukken zijn een treffende illustratie van hoe een beleidssector zich in de loop der jaren stap voor stap kan losweken van de eigen samenleving. Alleen al het internationaal jargon dat de auteur om de een of andere reden meent te moeten etaleren... Dat roept eerder het beeld op van een genootschap, dat zich bedient van een geheimtaal om niet-ingewijden een rad voor ogen te draaien, dan dat van een beroepsgroep die in alle openheid publieke functies verricht.

Des te opmerkelijk is het tweede hoofdstuk over 'het verbale perspectief', waarin Grotenhuis  zich van geen kwaad bewust onder meer een boom opzet over de manieren waarop je het woord armoede kunt gebruiken en interpreteren. In het algemeen vindt hij armoede 'geen adequate beschrijving van de werkelijkheid' en daarom wordt bij Cordaid armoede bij voorkeur gedefinieerd als uitsluiting (p.33).


Klik voor vergroting

Ook het begrip ontwikkelingssamenwerking wordt in dit kader tegen het licht gehouden, want 'uitsluiting komt tot stand door ongelijke verdeling van macht' en zodoende is volgens de auteur 'verandering van machtsverhoudingen het hart van ontwikkelingssamenwerking' (p.34).

Dat is trouwens niet de enige omschrijving van dit begrip in het boek. Zo vind je op p.72 het pareltje: 'De crux van ontwikkelingssamenwerking is juist hardware, software en human ware in hun onderlinge samenhang te zien.' En enkele bladzijden verder (p.78) is opeens sprake van  ontwikkelingssamenwerking als 'agogische wetenschap'. Helaas blijft al die tijd de prangende vraag waarom het woord ontwikkelingshulp nergens in het boek voorkomt, onbeantwoord.  (Zoals Grotenhuis ook vroom de ogen sluit voor al wat riekt naar charimarkt.)

Het vijfde hoofdstuk, waarmee onder de titel 'Resultaten, verantwoording en verantwoordelijkheid in de keten' de lezer een 'effectiviteitsperspectief' wordt voorgehouden, spant taalkundig de kroon, zodat ik me heel goed kan voorstellen dat zelfs een lezer met veel tijd en motivatie hier afhaakt.

Pas in het daarop volgende hoofdstuk bekroop me de gedachte dat ik rustig door kon lezen zonder te struikelen over kromme zinnen, tegenstrijdigheden, gedachtekronkels en – niet te vergeten - slordigheden die een ouderwetse eindredactie er gemakkelijk uit gehaald zou hebben. Misschien is de verklaring dat het in dit geval ging om een meer specifiek thema (falende staten), omdat je daarover wat gemakkelijker, zonder te veel omhaal, een standpunt uit de doeken kunt doen.

Apologie

Grotenhuis is het best op dreef, wanneer hij de ideologische achtergrond van zijn organisatie en zijn spirituele inspiratiebronnen beschrijft in het hoofdstuk 'Gerechtigheid en liefde'. Geen wonder overigens gezien zijn theologiestudie en praktijkervaring in de katholieke zielzorg. Hier blijkt ook duidelijk waar de apologetische toon van de auteur vandaan komt. (De oorsprong van het woord apologie ligt in de beginfase van het christendom als geestelijke beweging, toen haar leer en moraal nog zeer omstreden waren.)

Op de keper beschouwd gaat het boek, waarvan de titel (met het woord geloven erin) naar ik aanneem niet in de kroeg is bedacht, voortdurend over het bestaansrecht van de eigen organisatie. Dat recht baseert Grotenhuis op het katholieke sociale denken, zoals dat van oudsher wordt verwoord in pauselijke uitspraken en geschriften (encyclieken). In dat denken ligt zijn inziens namelijk 'de bijdrage van katholieken aan de strijd tegen armoede en voor ontwikkeling' (p.128) opgesloten.

Dat bestaansrecht kun je accepteren of niet. In ieder geval is het iets heel anders dan het recht op een menswaardig bestaan en al de mogelijke interpretaties van een dergelijk bestaan en daar wringt de schoen. De twee worden namelijk naar mijn stellige indruk te vaak en te gemakkelijk aan elkaar gekoppeld. Je zult het niet expliciet in dit boek tegenkomen, maar de ondertoon is onmiskenbaar de toon van het enige ware geloof en de enige ware kerk, die het heil van de wereld en de redding van de mensheid in zich draagt.


Klik voor vergroting

Daarom hoeft niet te worden uitgelegd, waar Cordaid het 'recht' vandaan haalt om zich op allerlei manieren en langdurig, zolang zij zelf het nodig acht, in te laten met het leven van mensen in andere delen van de wereld. Daarom hoeft Grotenhuis niet stil te staan bij allerlei negatieve effecten van die bemoeienis op de mensen aan de ontvangende kant en daagt in zijn boek nergens het besef dat zijn 'ontwikkelingssamenwerking', zoals die nu al decennia lang wordt gepraktiseerd, achteraf wel eens zou kunnen worden opgevat als de grootste collectieve vernedering die mensen elkaar in de geschiedenis hebben aangedaan.

Arrogantie

Het toppunt van arrogantie waar ik in dit boek op stuit, is de manier waarop andere actoren in de sector worden beoordeeld. Het beste voorbeeld zijn de staat en de overheid, door Grotenhuis ten tonele gevoerd als onderling verwisselbaar. Eerst krijgen alle politici en politieke partijen in Nederland op hun donder, omdat ze 'ontwikkelingssamenwerking' hebben laten versloffen (p.13-14).

Vervolgens komt hij met de dubieuze typering van 'overheden' als volgers, die niet veel meer doen dan het 'codificeren' van wat er in de samenleving aan veranderingen heeft plaatsgevonden en het toezien op een effectieve en efficiënte besteding van de middelen.

Dan zet hij die af tegen 'maatschappelijke organisaties' als het cement van de samenleving - de titel van hoofdstuk 10 – waar de 'waardeoriëntatie' plaatsvindt die de overheid de burger niet kan bieden. En tenslotte komt de aap uit de mouw: Cordaid is hét model – van alle smetten vrij - van een maatschappelijke organisatie, die 'waardegedreven content' levert (p.146) en daarvoor door de overheid betaald moet worden.

Je vraagt je af waar Cordaid of de organisaties die daarin zijn samengegaan al die jaren hebben uitgehangen. Maakten zij geen deel uit van deze staat en deze samenleving in het hart van Europa, die vanuit de machtsongelijkheid in de wereld (de ontdekking bij uitstek van de theoloog Grotenhuis!) al zo lang aan de verkeerde kant van de streep staat? Zijn zij, tenminste collectief als uitvoerder, niet medeverantwoordelijk voor het Nederlandse ontwikkelingsbeleid van een hele reeks regeringen waar Grotenhuis nu op afgeeft? Eten zij niet tot op de dag van vandaag volop mee uit de staatsruif, die niet in de laatste plaats wordt gevoed door de netto-kapitaalstroom van de arme naar rijkere landen waar de auteur ook over valt (p.57)? 

Het mag aardig klinken dat je je wilt richten op 'de samenhang van het aanpakken van oorzaken en het bestrijden van de gevolgen van armoede' (p.35), maar je zou ook na zoveel jaar kunnen erkennen dat je daarmee hinkt op twee gedachten. Als het je werkelijk te doen is om een rechtvaardige verdeling van alle beschikbare aardse middelen, moet je ook bereid zijn je eigen bestaan op het spel te zetten. En misschien zou Cordaid met zijn algemeen directeur om te beginnen eens wat beter tot zich kunnen laten doordringen, waar de titel van Easterly's herhaaldelijk geciteerde boek The White man's burden op slaat.


René Grotenhuis, Geloven dat het kan; Nieuwe perspectieven op ontwikkeling, macht en verandering,
Ten Have-Kampen, 2008; ISBN 978 90 259 5942 5


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht