President Álvaro Uribe van Colombia

Er is in de internationale pers veel over de bevrijding van Ingrid Betancourt gezegd en geschreven, maar te weinig over de nationale politieke context waarin deze plaats vond. Deze context in ogenschouw nemend, kan volgens Moritz Tenthoff geconcludeerd worden dat de vrijlating voor president Uribe niet op een beter moment had kunnen komen.

door Moritz Tenthoff

Colombia gaat al meer dan zestig jaar gebukt onder een diep geworteld sociaal, economisch en politiek conflict dat zich onder andere uit in een confrontatie tussen de regering en een gewapende oppositie. Deze oppositie bestaat uit verschillende groepen, waarvan de belangrijkste het Volksleger van de Bevrijding (Ejercito Popular de Liberación: EPL), het Nationale Leger ter Bevrijding (Ejercito Nacional de Liberación: ELN) en de grootste organisatie met rond de 11.000 strijders de Revolutionare Strijdkrachten van Colombia – het leger van het volk (Fuerzas Armadas Revolucionarias de Colombia – Ejercito del Pueblo: FARC-EP) zijn.

De politieke oppositie tegenover de Colombiaanse regering is tegelijkertijd veel breder dan het gewapende verzet. Vakbonden, studentenorganisaties, afro-Colombianen, indianen, boerengemeenschappen, politieke partijen, schrijvers, musici, fabrieksarbeiders en miljoenen mannen en vrouwen in Colombia dromen en werken dagelijks aan een ander Colombia, waarin de situatie van meer dan 4 miljoen ontheemden en de 50 procent van de Colombiaanse bevolking die onder de armoedegrens leeft, wél belangrijke agendathema's vormen.

Anders denken over de huidige regering staat echter gelijk aan terrorist zijn. De nationale organisatie Solidariteitscomité voor Politieke Gevangenen schat dat er in juni 2008 tussen de 6.000 en 7.000 politieke gevangenen in Colombia zijn. Een percentage van deze gevangenen maakt deel uit van het gewapend verzet, maar het overgrote deel van hen wordt gevormd door al die anderen die binnen het huidige wetsysteem een andere samenleving proberen op te bouwen.

Confrontatie

De gewapende confrontatie binnen Colombia is door internationale organisaties als de Verenigde Naties en het Rode Kruis in het verleden steeds gedefinieerd als een 'intern gewapend conflict'. De huidige regering ontkent echter sinds haar inauguratie in 2002 stellig dat er zoiets als een gewapend conflict in Colombia zou bestaan.

In Colombia bestaat volgens de regering Álvaro Uribe slechts een strijd tegen het terrorisme en de georganiseerde misdaad, met als direct gevolg dat er aan de ene kant geen respect hoeft te zijn voor het Internationaal Humanitair Recht (dat gewapende conflicten reguleert) en er aan de andere kant niet zoiets zou zijn als een sociaal, economisch en politiek conflict, dat aan de wortels ligt van het interne gewapende conflict.

Straatcartoon op de grens met Venezuela

De regering van Uribe stelt sinds 2002 als doel om aan de ene kant een einde te maken aan de politieke gewapende oppositie (maar in de praktijk vooral de politieke ongewapende oppositie) en aan de andere kant om Colombia open te stellen voor de wereldeconomie. De militaire politiek die zowel de politieke oppositie moet vernietigen als de economische interesses moet zeker stellen, heeft in de praktijk een enorme groei van het leger betekent en een militarisering van de samenleving.

In de eerste twee jaar van de regering Uribe werden meer dan 6000 mensen gearresteerd door massa-arrestaties, terwijl sinds 2002 ruim duizend burgers door het leger zijn doodgeschoten. Vervolgens werden zij opgevoerd als terroristen die gesneuveld zijn tijdens gevechten met de strijdkrachten. Nationale economische sectoren (onder andere olie, gezondheidszorg, mijnbouw onderwijs, nationale parken,) werden, als ze dat nog niet waren, geprivatiseerd en in de uitverkoop gezet.

Sinds 2002 zijn er twaalf vrijhandelszones in het land gecreëerd, waar multinationale bedrijven zonder zich aan de nationale wetgeving te hoeven houden, goedkoop kunnen produceren. De landroof in de afgelopen tien jaar door extreem-rechtse paramilitairen overstijgt de zes miljoen hectare, waarop grootschalige agro-industriële projecten worden ontwikkeld. De meest bekende hiervan zijn de oliepalm en het suikerriet voor agrobrandstoffen.

Tegelijkertijd is er een enorme impuls gegeven aan de infrastructuur met een toename van geweld in strategische gebieden, zoals het grensgebied met Panamá waar de panamericana snelweg afgemaakt zou moeten worden, de nieuwe internationale haven aan de kust van de Stille Oceaan in Buenaventura en het geweld in het zuiden van het land, waar men via kanalen en snelwegen de Amazone-rivier met de Stille Oceaan wil verbinden.

Krijgsgevangenen

In de context van het gewapend conflict hebben de verschillende gewapende oppositiegroepen tientallen krijgsgevangenen in het oerwoud weten vast te houden. Soldaten, politie en andere leden van het Colombiaanse repressieapparaat zijn volgens het Internationaal Humanitair Recht immers geen gegijzelden, maar krijgsgevangenen. Daarnaast houden de gewapende oppositiegroepen verschillende politieke figuren vast om op die manier politieke druk uit te kunnen oefenen, iets dat volgens het Internationaal Recht wel verboden is, en waar naar verwezen wordt als gegijzelden.

De Colombiaanse regering heeft in juni 2008 op haar beurt rond de 3000 krijgsgevangenen (leden van gewapende oppositiegroepen, waarvan de meerderheid is aangeklaagd vanwege terrorisme dan wel gewapend verzet) in Colombiaanse gevangenissen en rond de 4000 Colombiaanse staatsburgers uit de ongewapende politieke oppositie gegijzeld, velen van hen zonder zelfs veroordeeld te zijn.

Gewapende oppositiegroep

Een humanitaire uitwisseling waar door zowel internationale als nationale organisaties al jaren om gevraagd wordt, heeft in het verleden meerdere malen plaats gevonden. Hierbij worden krijgsgevangenen onderling uitgewisseld. Alle mensen die gegijzeld zijn door zowel de gewapende oppositie als de regering, zouden direct vrijgelaten moeten worden.

Hoewel begin 2008 het ernaar uitzag dat er een doorbraak was in de weg naar een humanitair akkoord - de FARC-EP liet verschillende gegijzelden in januari en februari vrij – torpedeerde de regering Uribe elke mogelijke toenadering. De rol van president Chavéz als intermediair werd bruut stopgezet op het moment dat er juist vooruitgang te zien was: drie leden van de FARC-EP met videomateriaal van de gegijzelden werden tegen het internationaal recht in opgepakt. Het absolute einde aan welke verdere vorm van onderhandelen dan ook vond plaats op 1 maart dit jaar.

De belangrijkste onderhandelaar van de FARC-EP, alias Raul Reyes, die het contact onderhield met de buitenlandse en nationale intermediairs, werd die dag, tegen het Internationale Recht in, bij een bloedbad op Ecuatoriaans grondgebied door het Colombiaanse leger vermoord.

De reden voor de Colombiaanse regering om een humanitair akkoord op elk mogelijke manier te torpederen, vindt haar wortels in het feit dat een dialoog tussen de regering en de gewapende oppositie een directe aanval is op de militaire politiek van president Uribe. De dialoog aangaan, betekent daarnaast dat de regering moet erkennen dat er in het land sprake is van een sociaal-economisch conflict.

Schandaal

Terwijl de regering van Uribe met grof geweld elke mogelijke politieke oplossing van het conflict om zeep aan het helpen was, begon het parapolitieke schandaal steeds grotere  dimensies aan te nemen. Dit schandaal begon toen paramilitaire leiders na de verkiezingen van 2002 verklaarden dat ze 35 procent van het Congres in handen hadden.

Het Colombiaanse Hooggerechtshof begon in 2006 naar aanleiding van verklaringen van paramilitaire leiders met het onderzoeken van banden tussen paramilitairen en politici. In april 2008 waren er rond de 100 nationale en regionale politici, waaronder de neef van Uribe, die hierdoor juridisch vervolgd werden of in de gevangenis zaten.

De situatie eind april 2008 was dat bijna een vierde van de leden van het Congres banden heeft met paramilitaire structuren. Een aantal Congresleden riep op tot het houden van herverkiezingen, omdat het quorum van Congresleden voor zittingen niet bij elkaar gebracht kon worden.

Yidis Medina

Hoewel alle Congresleden betrokken bij het paramilitaire schandaal uit het
Uribe-veld afkomstig zijn, is de president formeel nog niet bij het
schandaal betrokken. Yidis Medina, ex-Congreslid gedurende de eerste
regering van Uribe, bracht daar verandering in. Zij wordt sinds 2006
juridisch vervolgd en gevangen gehouden.

Medina verklaarde tegenover het Hooggerechtshof dat ze in 2005 geld heeft ontvangen om te stemmen voor het wetsvoorstel dat een tweede ambtstermijn van Uribe mogelijk zou maken. In dezelfde week waarin Medina deze controversiële verklaring aflegde, begon ook een van de belangrijkste paramilitaire leiders Ernest Baez, te praten over banden tussen paramilitairen en president Uribe.

De regering wachtte niet lang met een antwoord. In de nacht van 12 op 13 mei leverde de Colombiaanse regering veertien paramilitaire leiders uit aan de Verenigde Staten om hen op die manier het zwijgen op te leggen. De slachtoffers van het staatsterrorisme zien hiermee het recht op waarheid, gerechtigheid en genoegdoening in rook op gaan.

Betancourt

Als reactie op de verklaringen van Yidis Medina deed het Hooggerechtshof op 26 juni een publiekelijke uitspraak, waarin ze stelde dat het wetsvoorstel dat de herverkiezing mogelijk maakte, illegaal is en dat de tweede ambtstermijn van Uribe herzien moet worden. Het voorstel: vervroegde verkiezingen waarin Uribe zich niet kandidaat mag stellen.

Hierop viel Uribe het Hooggerechtshof openlijk af, welke volgens hem geïnfiltreerd zou zijn door zowel de FARC-EP als door paramilitairen, een realiteit die totaal geen logica heeft. Uribe zweeg over de wetsverandering, maar stelde wel voor om een referendum te houden over een eventuele herhaling van de verkiezingen van 2006. In de praktijk betekent dit een herverkiezing voor een derde ambtstermijn als president. De regering probeert hiermee niet alleen de uitspraken van de het Hooggerechtshof te ontkennen, maar bovendien haar rechterlijke macht te ondermijnen en naar zich toe te trekken.

En twee dagen later is Ingrid Betancourt vrij.

Betancourt is vrij

Er is inmiddels in de internationale pers veel over de actie gezegd en geschreven, maar te weinig over de nationale politieke context waarin ze plaats vond. Deze context in ogenschouw nemend, kan geconcludeerd worden dat de vrijlating van Betancourt niet op een beter moment had kunnen komen. Er is op nationaal en internationaal niveau brede ondersteuning voor Uribe en voor militaire acties om de gegijzelden en krijgsgevangenen te bevrijden. Het gevaar dat Uribe moet aftreden, is als sneeuw voor de zon verdwenen.

Tegelijkertijd is het onmogelijk om nou precies te reconstrueren wat er is gebeurd die eerste juli. Duidelijk is wel dat de operatie tegen de uitspraken van de Colombiaanse minister van Defensie in, niet van Colombiaanse bodem is. De Israëlische oud-commandant Jisrael Ziv, die sinds 2006 via zijn huurlingenbedrijf Global CST [filmpje] het Colombiaanse leger instrueert en eerder de Verenigde Staten via technologie en een spionagevliegtuig ondersteunde, leidde volgens eigen zeggen de operatie.

Daarnaast is tijdens de bevrijdingsoperatie het Internationaal Humanitair Recht op grove wijze geschonden. De symbolen van het Rode Kruis, de internationale organisatie die als enige geautoriseerd is om in conflictsituaties dit logo te gebruiken, zijn door het leger op kleding gedragen. Daarnaast was er de dagen voor de bevrijding tussen Zwitserland, Frankrijk en de FARC-EP communicatie over mogelijke vrijlating.

Vragen

Vragen die opkomen zijn: hoe is het mogelijk dat zoveel ontvoerden en krijgsgevangenen van de FARC-EP zich tegelijkertijd op dezelfde plek bevonden? En is het mogelijk dat de FARC-EP bezig was met een unilaterale bevrijding? Daarnaast circuleert er via de Zwitserse radiozender RSR de versie dat er losgeld zou zijn betaald voor de bevrijding.

De consequenties van de bevrijding zijn binnen korte tijd in ieder geval al op breed niveau merkbaar. Het is een klap voor het humanitaire akkoord en de politieke oppositie, aangezien het heeft laten zien dat militair optreden resultaten oplevert en dat er geen reden is voor een brede politieke dialoog. 

Op nationaal niveau is de zeer waarschijnlijke herverkiezing van Uribe, het stilzwijgen van de verklaringen van Yidis Medina en het parapolitiek schandaal een van de belangrijkste directe gevolgen. Als klap op de vuurpijl heeft de presidente van het Amerikaanse Congres Nancy Pelosi (een van de belangrijkste tegenstanders van een vrijhandelsakkoord tussen de VS en Colombia) publiekelijk verklaard dat de bevrijding van Ingrid Betancourt en de andere gegijzelden de weg heeft vrij gemaakt voor het vrijhandelsverdrag tussen Colombia en de Verenigde Staten. Vrijheid dus, maar vrijheid voor wie?

De auteur werkt in Colombia voor het Solidariteitscomité voor Politieke Gevangenen (CSPP).

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg