Klik voor vergroting

Met alle media-aandacht voor de presidentsverkiezingen in de VS lijkt het nu net of er een verandering aanstaande is in het Amerikaanse beleid. Volgens Noam Chomsky zal dat op buitenlands vlak zeker niet opgaan. In Mislukte Staten worden recente ontwikkelingen in het binnen- en buitenlandse beleid van de VS belicht.

door Friso Wiersum

Mislukte staten. Wie denkt daarbij niet aan landen waar het al tijden hommeles is; Somalië, Afghanistan en in zekere zin Rwanda. Landen waar de centrale overheid burgers geen enkele bestaanszekerheid weet te garanderen, waar juridische willekeur welig tiert en waar een kleine kleptocratenclub over de ruggen van de bevolking heen een comfortabel leven leidt. Landen die mede daarom kans maken op [pre-emptive] inmenging door onze zelfbenoemde herauten van de vrijheid: de Verenigde Staten. Nee dus.

In het nu pas vertaalde Failed States. The abuse of power and the assault on democracy van Noam Chomsky [2006] zijn de Mislukte Staten de VS zelf. Lees de eerste alinea nog maar eens terug. Dat past de VS inderdaad prima. Geen verrassing eigenlijk. Maar de massa aan beleidsstukken, aan argumenten die de heersende machthebbers gebruiken om dit feit te verdoezelen, ja zelfs omgekeerd aan het algemene publiek te verkopen, die Chomsky presenteert, doet je toch lezen met je mond open.

Media-spinnen

Zoals altijd baseert Chomsky zijn schrijfwerk op openbare bronnen van Amerikaanse overheidsinstellingen: informatie die voor iedereen beschikbaar is. Waarom lees je dan toch zo veel zaken voor het eerst? Waarom zijn zo veel stukjes informatie nog niet in deze volgorde gepresenteerd?

Dát, zo betoogt Chomsky, komt door diezelfde Amerikaanse overheid. Was het woord mediaspin een paar jaar geleden een nieuw woord voor onze parlementaire pers, in de VS lopen de media al tijden braaf aan de leiband van de instellingen in Washington en directe omgeving. Vrijwel geen enkel medium brengt eigen onderzoeksresultaten naar buiten.

Voor specifieke voorbeelden, sla een willekeurige bladzijde in Mislukte Staten open. Chomsky maakt namelijk uitgebreid gebruik van de tegenwoordig onvermijdelijke opiniepeilingen. Maar niet de opiniepeilingen die we in de media teruglezen, alhoewel het gaat om peilingen door gerespecteerde instellingen als Gallup, ABC of the Washington Post.

Zo lezen we op pagina 247 dat 'meer dan twee derde van alle Amerikanen vindt dat de regering iedereen de beste en meest geavanceerde gezondheidszorg zou moeten garanderen die technologisch nodig is', of op bladzijde 38 dat 'tweederde van de bevolking van de VS is te vinden voor een Israël Accountability Act. Ze vinden immers dat Israël zich schuldig maakt aan de ontwikkeling van massavernietigingswapens en aan mensenrechtenschendingen in de bezette gebieden.'

Zo komen we meteen bij de twee hoofdlijnen in dit boek terecht: De Verenigde Staten zijn een gevaar voor de wereld, want ze respecteren het internationaal recht niet. En als tweede, de democratische instellingen in het land zelf functioneren niet.

Vlucht naar voren

Het buitenlands beleid van de VS onder Bush kent volgens Chomsky geen ander stramien dan onder eerdere presidenten, hoogstens formuleert Bush het allemaal wat botter. Wie kent niet de oneliner 'wie niet met ons is, is tegen ons'? Wie herkent niet de principes van de vlucht naar voren in moeilijke tijden?

Op pagina 102-103 bijvoorbeeld, als het gaat over de binnenlandse oorlogen die de VS voerden ten tijde van de Brits-Amerikaanse oorlog. Washington was door de Britten verwoest, en wat was de reactie van de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken en de legertop? Niet een hergroepering van troepen rondom die hoofdstad, maar een frontale en vernietigende aanval op de Seminolen, een indianenstam in Florida, toen nog Spaans.

"Uitbreiding, zo nemen we aan, is het pad naar veiligheid", was toen het motto, inlijving van Florida het doel, en uitroeiing van de tegenstribbelende inheemse bevolking de strategie. De analogieën met Nicaragua, Indonesië en recentelijk Irak liggen voor de hand. Evenals de opstelling van Israël, door Chomsky de militaire voorpost van de VS in het Midden-Oosten genoemd [denk Frontier!]. Was het niet Sharon die zei dat Israël als een dolle hond zou reageren op elke aantasting van haar status? Met alle gevolgen van dien.

Fijntjes wijst Chomsky op de onbedoelde gevolgen van Amerika's buitenlandse beleid. Een inval in Irak om democratie te brengen [en daar is hij heel openlijk in, net als de bronnen die hij citeert, om de olie te halen], slaat als een boemerang terug door de zogenoemde terroristen de wind in de zeilen te geven.

Mede daardoor is de bezetting van Irak door de grootste legermacht ter wereld moeilijker gebleken dan de bezetting van Europa door de nazi's, of de satelietstaten door de Sovjets. [blz 65-66]. Waarom? Omdat onwelgevallige argumenten geen plek krijgen in het discours van de verschillende overheden noch in de media. En dus ook niet in strategieën kunnen worden meegenomen.

'Maar de doofpot alleen biedt de regering blijkbaar nog niet genoeg zekerheid dat het publiek echt niets te weten zal komen. Het regering/media-complex zocht daarom zijn toevlucht tot de 'Houd-de-dief'-techniek.' Waarbij je als dief met je handen in de zakken van je slachtoffer heel hard naar een derde wijst en het bekende rijmpje al net zo hard uitroept. Zoals Orwell al formuleerde 'het zou ongepast zijn om bepaalde feiten aan te halen'.

Reactionaire dirigisten

Maar waarom komen ze daar dan toch telkens mee weg, vraag je je af tijdens het lezen. Daarop geeft dit boek helaas geen antwoord, of je moet in de stortvloed aan verhaspelde beleidsvoornemens waar dit boek mee volstaat zelf je antwoord formuleren. Laten we het op een gebrek aan echte interesse bij de grote massa's houden, murw gebeukt door de aanhoudende stroom uitnodigingen te consumeren en de persoonlijke pursuit of happiness te vervolmaken.

Ook de onmogelijkheid voor andere partijen dan de twee grote nog tot machtscentra door te dringen is een belangrijke reden. Het politieke spel in de Verenigde Staten wordt door gehaaide 'reactionaire dirigisten' [blz 260] gespeeld als ware de VS één groot bedrijf. Geluiden die de heersende doctrine weerspreken worden vakkundig gemarginaliseerd.

Zo zijn wetenschappers belasterd, wordt de financiering van kritische onderzoeksprogramma's stopgezet, en vindt meer en meer besluitvorming buiten de democratische arena's van het Congres en het Huis van Afgevaardigden plaats. Concentraties van macht ondergraven de democratie. En zo kan Chomsky de voormalig president Woodrow Wilson (1913-1921) aanhalen die enkele dagen voor zijn inauguratie verzuchtte: "De bazen van de regering van de Verenigde Staten zijn de verenigde kapitalisten en fabrikanten." [blz 227]

Het spel van de machthebbers kan natuurlijk ook niet zonder de aloude truc van vijandcreatie om de eigen gelederen gesloten te houden. Zie de uitgeroepen oorlogen tegen respectievelijk misdaad, drugs en, tegenwoordig hip, terrorisme. Dat het beleid van opeenvolgende regeringen juist contraproductief uitpakte op al deze vlakken, zal geen verbazing meer wekken.

Dat de regering Bush meer gelden vrijmaakte om de boycot tegen Cuba te perfectioneren dan zij deed om de financiële transacties van met name Al Qaeda te blokkeren, spreekt wat dat betreft boekdelen. 'Zoals het voorbeeld aantoont heeft de bescherming van het land een veel lagere prioriteit dan het handhaven van een strikte controle vanuit de top, zoals in tirannieke corporatistische structuren.' [blz 41]

Verkiezingen

Met alle media-aandacht voor de aanstaande presidentsverkiezingen lijkt het nu net of er een verandering aanstaande is in het Amerikaanse beleid. Volgens Chomsky zal dat op buitenlands vlak zeker niet opgaan.

Op bladzijde 45 schrijft hij over de toenemende afhankelijkheid van olie uit het Midden-Oosten: 'Dat leidt tot nog meer militaire tussenkomsten en aansporingen tot terreur van de VS, en tot nog meer ondermijning van initiatieven die democratie en soevereiniteit bevorderen, initiatieven die de VS al tientallen jaren blokkeren en die ze ook in de toekomst zullen blijven blokkeren.'

Misschien maken de verkiezingen op binnenlands vlak wel wat verschil, want de huidige minachting voor de gewone Amerikaanse burger, die vaak welwillender is ten opzichte van internationale afspraken en een eerlijker binnenlands beleid dan de machthebbers, kan niet nog groter worden.

Maar of de verkiezingen daartoe het juiste middel zijn, daaraan twijfelt Chomsky. 'Eens sectoren van de publieke arena zijn afgeleid naar handel in diensten is de oude democratie grotendeels herleid tot een truc voor periodieke mobilisatie van het publiek ten dienste van de belangen van de elite', schrijft hij op bladzijde 241.

In het land waar tussen 1983 en 1998 de gemiddelde rijkdom van de één procent rijksten met 42 procent steeg, en de armste 40 procent van de bevolking drie vierde van haar vermogen kwijtraakte, moet wat veranderen [blz 233]. Chomsky richt zijn hoop op de overtuiging van de ge-opinie-peilde Amerikanen die de export van democratie betwijfelen, omdat die binnenlands zo hard nodig is.

Daarmee onderschrijft hij de woorden van Walden Bello die meent dat een hernieuwd isolationisme van VS een zegen zal zijn voor de VS zelf én de rest van de wereld.

Mislukte staten?

Een volmondig ja durft Chomsky niet te schrijven, maar dat een staat die andere volken onderdrukt zelf zal lijden onder morele ontaarding, corruptie en intern verval [blz 206], staat voor hem als een paal boven water. Wie deze mening wat betreft de VS al is toegedaan zal in dit boek een berg aan feiten, zijstappen door de geschiedenis, half bekende argumenten en goed gekozen vergelijkingen vinden.

Wie nog niet van die mening overtuigd is, zal door dit boek overtuigd raken. Zijn er dan helemaal geen minpuntjes te vinden aan dit boek? Natuurlijk wel. Zo is diezelfde berg aan feiten af en toe teveel, en belemmert de opsomming het leesplezier. Zo lijkt de vertaling af en toe wat gehaast, al is dat verklaarbaar met de verkiezingen in aantocht. Kleine minpuntjes voor een boek van Amerika's meest gelezen criticaster. Een aanrader.

Mislukte Staten.
Machtsmisbruik en de aanslag op de democratie.
Noam Chomsky
Uitgeverij EPO
ISBN 978-90 6445 464-5

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg