Het is geruime stil geweest rondom het omstreden primatencentrum BPRC in Rijswijk. De actiegroep Anti Dierproeven Coalitie brengt hier verandering in. "De apen zijn rechteloos en worden klakkeloos ingezet voor menselijke problemen", aldus Robert Molenaar.

door Paul Kraaijer

Ruim dertig dierenactivisten van de Anti Dierproeven Coalitie (ADC) hielden vrijdagmiddag 27 juni een luidruchtig protest bij het Biomedical Primate Research Center (BPRC) in Rijswijk. De activisten werden nauwlettend in de gaten gehouden door politie en marechaussee.

Binnen het BPRC aan de Lange Kleiweg, net buiten de stedelijke bebouwing, worden dierproeven uitgevoerd op ongeveer 1300 resusapen en penseelapen. Het centrum ligt al jaren onder vuur van diverse dierenrechtenorganisaties. De laatste jaren werd het wat stil aan de poort.

Maar, de ADC heeft besloten om het proefdiercentrum – 'de apenhel' - als speerpunt in haar actieprogramma op te nemen. Na het grote succes in Venray, waar mede door acties van dierenactivisten het prestigieuze ScienceLink werd tegen gehouden, hopen de activisten het BPRC weer op de politieke en maatschappelijke agenda te krijgen.

Roerige tijden

Het BPRC heeft roerige tijden achter de rug. Eind 2000 deed het gerucht de ronde dat het centrum failliet zou gaan. Er zou een tekort zijn geweest van twee miljoen gulden. Directeur Ronald Bontrop kon echter een tegemoetkoming van vijftien miljoen gulden tegemoet zien om de kooien van de apen te verbeteren.

Videobeelden van journalist Willibrord Frequin toonden in januari 2001 hoe de apen waren gehuisvest. Het was hem gelukt om het BPRC binnen te komen, maar hij belandde prompt in de cel toen hij werd betrapt. Hij reageerde geschokt vanwege wat hij achter de muren van het proefdiercentrum had gezien: "Het is schandalig, zeker als je ervan uit gaat dat het toch net kleine mensjes zijn. Echt schokkend. Dit hoort in een beschaafd land als Nederland niet zo te zijn."

In de eerste maanden van 2001 ontpopte zich een maatschappelijke en wetenschappelijke discussie over de aanwezigheid van chimpansees in het BPRC. De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW) rapporteerde aan de toenmalige minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen, Loek Hermans, dat proeven op niet-mensapen in het proefdiercentrum door moesten gaan. Proeven op chimpansees moesten worden beëindigd.

De Dierenbescherming en de Vereniging Proefdiervrij reageerden verontwaardigd. "Er zijn alternatieven voor de proeven", aldus beide organisaties destijds. Na de adviezen van de KNAW verrichtte een door Hermans ingestelde commissie (de Commissie Berns) een onderzoek naar het BPRC. Deze commissie concludeerde dat apen vooralsnog onmisbaar waren bij onderzoek naar ziekten.

Maar ook de Commissie Berns adviseerde de minister om de chimpansees uit het BPRC te halen. "Het wetenschappelijke belang van het onderzoek met chimpansees is de laatste jaren sterk afgenomen, mede door de ontwikkeling van alternatieven", aldus prof.dr. A. Berns. Verder stelde de commissie voor dat er een einde moest komen aan de import van apen en aan vermindering van het aantal proeven.

Verbod chimpansees

In juli 2001 werd besloten om een verbod op proeven met chimpansees in te stellen. Het BPRC kon een project met zes met hepatitis C geïnfecteerde chimpansees wel afronden. Een aantal dierentuinen en parken, waaronder de Beekse Bergen en Dierenpark Amersfoort, waren bereid om 46 chimpansees op te nemen. Van de overige 59 chimpansees waren er 26 besmet met HIV op hepatitis. Minister Hermans wilde ook dat de kolonie van 1500 andere dieren drastisch in aantal zou worden teruggebracht.

Enkele maanden later werd het BPRC zelfs onderwerp op de Europese politieke agenda. Op voorstel van de toenmalig Europarlementariër Maij-Weggen wilde het Europees Parlement de subsidie voor het Rijswijkse proefdiercentrum met ingang van 2002 stopzetten. Volgens Maij-Weggen waren dieren niet meer nodig voor onderzoek.

BPRC-directeur Bontrop reageerde verontwaardigd: "Zonder Europese subsidies is het afgelopen met het BPRC." Diverse Tweede Kamerleden besloten zelfs eens een bezoek te brengen aan het centrum. D66-Kamerlid Marijke Augustijn reageerde na haar bezoek met de mededeling dat zij zelf ook blij was geen aapje te zijn. Ondanks het maatschappelijke protest trok de regering toch tot 2006 jaarlijks 5 miljoen gulden uit voor het BPRC.

Het verzet tegen het BPRC van dierenactivisten nam na februari 2002 weer wat toe. Reden was de plotselinge dood in het centrum van de aids-chimpansee Koen. Het dier werd levenloos in zijn kooi aangetroffen. De organisatie Een Dier Een Vriend (EDEV) eiste opheldering bij minister Hermans en Borst (Volksgezondheid). Koen werd 28 jaar en was de eerste aap in het land die met het HIV-virus werd geïnfecteerd.

Op 8 februari 2002 demonstreerden zo'n tachtig dierenactivisten uit zeventien landen voor de poorten van het BPRC. Het personeel was door de directie vroeg naar huis gestuurd. Na dit protest werd het weer even relatief rustig rond het BPRC.

Vertrek chimpansees

In juni 2003 ondertekenden minister Van der Hoeven (OC & W), de Almeerse stichting AAP en het BPRC een convenant over de financiering van de oudedagsvoorziening van 63 chimpansees. Tot 2028 zou de overheid jaarlijks 1,5 miljoen euro aan de opvang besteden. Achtentwintig geïnfecteerde chimpansees werden in september 2006 overgeplaatst naar Almere. Tien maanden later vertrokken 33 niet besmette chimpansees naar Safaripark Beekse Bergen. De laatste chimpansees verlieten het BPRC in september 2007.

Volgens Petra Timmers van stichting AAP gaat het goed met de dieren. Timmers: "Ze zitten hier in zes afzonderlijke sociale groepen, hebben de ruimte en kunnen zich weer als chimps gedragen (vlooien, spelen, klimmen, luieren, eten, ruzie maken, etc.). Naast deze BPRC-dieren zitten er bij AAP momenteel ook 20 niet-BPRC (dus niet-geïnfecteerde) chimpansees. Deze zijn afkomstig uit circussen, louche dierenparkjes en van particulieren."

Het BPRC heeft medio 2006 nieuwe apenonderkomens in gebruik genomen. Op de internetsite meldt het centrum over deze nieuwe verblijven: 'De nieuwe huisvesting, die is ontworpen door deskundigen op het gebied van het gedrag en de behoeften van primaten, biedt veel ruimte en heeft zowel buitenverblijven als binnenverblijven voor alle dieren. Net als in het wild leven de dieren in sociale groepen, zodat ze op natuurlijke wijze met elkaar kunnen omgaan.'

Ondanks deze nieuwe onderkomens zitten er, aldus de Anti Dierproeven Coalitie, dieren nog steeds geïsoleerd opgesloten in het BPRC die worden gebruikt voor uiterst pijnlijke en wrede experimenten. "Veel van de proeven die er uitgevoerd worden, vinden plaats zonder verdoving", aldus de dierenactivisten.

Zonnige toekomst

Directeur Bontrop van het BPRC verklaart de toekomst van het centrum "zonnig" in te zien. Het feit dat het onderzoekscentrum "doelwit" is van demonstrerende dierenactivisten ziet hij als een democratisch recht. "Ik heb geen enkel probleem met demonstraties die uitgevoerd worden volgens de door de maatschappij vastgestelde normen", zegt Bontrop.

Dat er nog steeds proefdieronderzoek nodig is binnen het BPRC is volgens Bontrop het gevolg van het nog niet voorhanden zijn van alternatieven "voor het type werk wat het BPRC doet." "Het BPRC onderzoeksprogramma naar alternatieven ligt op stoom en ondervindt veel waardering. Ik hoop dat alternatieven op den duur alle dierproeven kunnen vervangen. De Nederlandse Wet op de Dierproeven stelt ook dat dierproeven zijn verboden als er goede alternatieven voorhanden zijn. Op dit moment is het helaas niet realistisch om te stellen dat dierproeven overbodig zijn."

Volgens Bontrop moet gevreesd worden dat "we nog decennia lang te maken zullen hebben met dit type werk." De directeur doet zijn best om de onderzoeken die op 'zijn' apen worden uitgevoerd te verdedigen, althans in een acceptabel daglicht te stellen. Hij gaat in op het testen van geneesmiddelen en vaccins op proefdieren. Die middelen worden, aldus Bontrop, eerst op veiligheid en werkzaamheid getest.

Bontrop: "Slechts een klein deel wordt uitgetest op apen. Sommige pathogenen (red. ziekteverwekkers) kunnen alleen de mens en bepaalde apen infecteren. Als je een vaccin wilt testen dan worden eerst de dieren gevaccineerd. Je kan dan leren of het vaccin veilig is. De tweede stap is om te testen of het vaccin werkt en om dat te doen moet er en zogenoemde challenge (experimentele infectie) worden uitgevoerd."

Tijdens deze vakmatige uitleg voelt Bontrop toch weer de behoefte opkomen om te benadrukken dat al zijn "medewerkers graag zouden willen zien dat er goede alternatieven bestaan." "En juist daarom werken we ook erg hard aan deze ontwikkelingen", besluit de directeur van het zo vaak door dierenactivisten belaagde BPRC.

Openbaarheid

Robert Molenaar, woordvoerder van de Anti Dierproeven Coalitie, twijfelt aan de woorden van Bontrop. Hij vindt het van belang dat gegevens van de Dier Experimenten Commissie (DEC) zo snel mogelijk openbaar gemaakt worden.

"Wanneer de gegevens over dierproeven op tafel liggen, kan bepaald worden in hoeverre de Nederlandse overheid en de dierproefnemers zich daadwerkelijk houden aan de zogenoemde 3V's, Vermindering, Verfijning en Vervanging. Nu zijn de dieren compleet overgeleverd aan de 'goodwill' van dierproefnemers. Het aantal dierproeven in Nederland moet drastisch omlaag", aldus Molenaar.

Volgens de ADC zijn producten die op dieren zijn getest niet bij voorbaat veilig. 'Zo belanden in België en Nederland elke dag 150 mensen in het ziekenhuis en sterven er elke dag 15 mensen aan de bijwerkingen van medicijnen. Uiteindelijk is de consument het proefkonijn. 92 Procent van de medicijnen die zijn goedgekeurd door dierproeven falen onmiddellijk wanneer ze worden getest op mensen', stelt de dierenrechtenorganisatie op haar internetsite.

Molenaar vindt daarenboven dat dierproefnemers zich altijd beroepen op de ellende van mensen in de wereld om zo de geldkraan open te houden. Molenaar: "Het is een feit dat arme landen als een dumpmarkt beschouwd worden voor medicijnen die in de Westerse wereld niet verkocht mogen worden, omdat ze onveilig zijn. Mochten de dierproefnemers daadwerkelijk begaan zijn met het leed van de mensen in deze landen, dan zouden ze er goed aan doen om zich in te zetten om de basisvoorzieningen in deze landen op een geschikt peil te brengen."

Natuurlijk staat Molenaar met diens opvattingen lijnrecht tegenover BPRC-directeur Bontrop. Molenaar vindt het schandelijk dat gezonde dieren ziek worden gemaakt en opengesneden worden. Molenaar: "Deze wezens zijn rechteloos en worden klakkeloos ingezet voor menselijke problemen. Neem alleen al het geval van de transplantaties die in het BPRC plaatsvinden: Misvormde organen worden geplaatst in de lichamen van deze dieren. Dit veroorzaakt pijn en stress bij de apen."

Volgens Molenaar zijn medici in de wereld het er over eens dat apen geen geschikt model vormen voor HIV-tests. "Toch voert het BPRC al tientallen jaren HIV-tests op apen uit. Apen zijn niet eens in staat om HIV te krijgen, maar krijgen een ziekte die er op lijkt: SIV (Red. Simian Immunodeficiency Virus). Dit onderzoek is kansloos, maar wordt wel uitgevoerd in het BPRC. Waarom? Het BPRC is afhankelijk van subsidies van de Nederlandse overheid en de EU en HIV-onderzoek brengt geld in het laatje."

Nieuwbouw

De fractievoorzitter van GroenLinks in Rijswijk, Bert van Velthuijsen, kan zich vinden in het gevoel van Molenaar. "Over het BPRC leeft in Rijswijk inderdaad geen publiek debat. Zelfs de regelmatig terugkerende protestacties worden niet meer als nieuws opgenomen in het lokale weekblad, tenzij er geweld aan de orde komt en dan werkt het negatief uit richting de actievoerders in plaats van verwijtende blikken richting het BPRC", aldus Van Velthuijsen.

Hij vervolgt: "Ook GroenLinks Rijswijk is tegen dierproeven in het algemeen. Wij gaan echter niet zo ver dat we dierproeven afkeuren voor medisch onderzoek dat gericht is op het vinden van oplossingen voor ernstige ziekten bij mens en dier. Dat betekent dat voor onderzoek gericht op het ontwikkelen van medicijnen doorgaans geen dierproeven nodig zijn. Wij zijn dan ook zeer verheugd dat het BPRC in 2015 zal ophouden te bestaan, of althans uit Rijswijk gaat verdwijnen."

In een reactie op de aanwezigheid van het proefdiercentrum in Rijswijk laat burgemeester Van der Wel-Markerink weten dat de gemeente Rijswijk "geen enkele inhoudelijke en/of financiële bemoeienis met het BPRC" heeft. "Het is geen gemeentetaak om burgers te informeren over wat bedrijven doen, zolang ze binnen de wet opereren, met uitzondering van bedrijven die mogelijke risico kunnen opleveren voor omwonenden. Deze staan op onze risicokaart", aldus de burgemeester.

Het College verstrekte op 1 april nog een bouwvergunning aan het BPRC voor de bouw van onder andere een nieuw onderzoeksgebouw op haar terrein aan de Lange Kleiweg. Dat is opmerkelijk, omdat volgens GroenLinks Rijswijk het BPRC in 2015 verdwijnt. In een reactie verklaart de fractievoorzitter van de partij bijzonder verrast te zijn door de bouwvergunning.

Van Velthuijsen: "Dat is vreemd, dit wist ik niet. In 2015 komt op het terrein waar het BPRC is gevestigd woningbouw. In 2007 is hiervoor een convenant ondertekend. Er is al een sloopvergunning verstrekt voor een villa in het gebied. Ik ga hier meteen achteraan om helderheid te verkrijgen. Het kan niet zo zijn dat het BPRC een nieuw onderzoeksgebouw kan bouwen, terwijl over een paar jaar woningbouw is gepland."

Op zaterdag 4 oktober vindt er in Rijswijk een grote betoging plaats voor sluiting van het BPRC. Er wordt om 13.00 uur verzameld op het Piramideplein in Rijswijk. (Station Rijswijk, uitgang centrum. De auto kan je parkeren bij het winkelcentrum In Den Boogaard. Het is 5 minuten lopen naar het Piramideplein)

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg