1ddRavagedigitaal 26-03-08dPrint deze pagina

Eerdere artikelen:

23-07-11
'Dylan is gek'
09-07-11
Rietveld studenten imponeren
28-06-11
De Navo-oorlog in Libië: desastreus, illegaal en mislukt
04-06-11
Geef games niet de schuld
21-05-11
Is cultureel verweer wenselijk?
04-05-11
Stenografen van de macht
17-04-11
Waar Abraham de mosterd haalt
01-04-11
Rust en frust langs de kust
04-03-11
ĎEvacuatieí Nederlander in LibiŽ verkiezingsstunt?
23-02-11
Dagen van dicatator Khadafi zijn geteld
22-02-11
Captain Beefheart / Don Van Vliet (1941-2010)
01-02-11
Afghanistan in gerommeld!
30-01-11
Beelden van bezetting
18-01-11
Goededag meneer Cohen
13-01-11
Britse agent was zes jaar activist
02-01-11
De oorsprong van de geitenneuker
28-12-10
Twitteren op de vulkaan
21-12-10
De wereld na WikiLeaks' Cablegate
08-12-10
Lennon komt weer tot leven
04-12-10
Elektroshock voor verwarde politici
30-11-10
Media dienen Wikileaks te wikken en wegen
23-11-10
Werkt Google voor jou of werk jij voor Google?
09-11-10
Versoepelde Tabakswet een nog groter gedrocht
28-10-10
Slagveld Uruzgan
21-10-10
Zoektocht naar ťchte hulp
05-10-10
Zwarte Blok slaat de plank mis
27-09-10
Een goed georganiseerde leugen
14-09-10
Geachte heer Hirsch Ballin,
02-09-10
Oorlog als er vrede dreigt
30-08-10
'Media leiden aan Ninja Turtle-syndroom'
24-08-10
Clash oude en nieuwe media
20-08-10
Wij zijn de (kwaliteits)media spuugzat!
12-08-10
Moratorium bepleit voor verarmd uranium
06-08-10
Censuur in Nederland
17-07-10
Het neoliberale drama
01-07-10
KirgiziŽ: Geschiedenis van identiteiten
15-06-10
Schreeuw om aandacht van een loyale ambtenaar
05-06-10
De prinsbedelaar en de kindermoordenaars
29-05-10
Beste STEMGERECHTIGDE
26-05-10
Tweeverdieners die erbij willen horen
15-05-10
Raad vertilt zich aan de hulp
24-04-10
Gastvrij Nederland anno 2010
31-03-10
Repressie neemt toe in Rusland
27-03-10
Het individu versus de staat
19-03-10
'Poetin stap op!'
05-03-10
Gooise carriŤrejagers veroveren
De Pijp
23-02-10
Afghanistan: Gemilitariseerde hulp verkeerd besteed
18-02-10
Politieke onrust duurt voort in OekraÔne
11-02-10
De opkomst van een gargantueske staatskleptocratie
30-01-10
Keizer zonder kleren
27-01-10
Hoge en lage cultuur revisited
22-01-10
WRR neemt hulp op de schop
16-01-10
De laatste utopie van het Vrije Westen
06-01-10
Zestig keer zestig is een uur
31-12-09
Verschuivende Verantwoordelijkheden
25-12-09
Credo van een geboren wereldverbeteraar
12-12-09
De puzzel van West Point
05-12-09
RedRat, terug van weggeweest
14-11-09
Oorlog op het Internet
05-11-09
Media laten Balkenende te gemakkelijk wegkomen
27-10-09
Politiek moet nog wennen aan het burgerinitiatief
18-10-09
Populair Gezelschapsspel
12-10-09
De Nobele Obama
11-10-09
De oorlog van 3 biljoen
01-10-09
Charimarktlectuur: Geen boodschap aan de crisis
26-09-09
Danziger Vrijhaven: Status Aparte
20-09-09
Den Haag fouilleert maar wat
15-09-09
Motief aanslag Karst T. ongewis
12-09-09
Singer legt de armen aan het financieel infuus
09-09-09
RID richt vizier weer op Amsterdamse krakers
04-09-09
60 Jaar NAVO: van defensie- naar interventiemacht
22-08-09
Gekmakende bureaucratie
19-08-09
Een Belgische droom
16-08-09
'Shelter skelter'
09-08-09
Schiphol brandt door
07-08-09
Voedselproductie voorname oorzaak klimaatverandering
20-07-09
Het keurige protest van de participatie-elite
15-07-09
Spirituele politiek
12-07-09
Simon op weg naar weg (on his way to away)
07-07-09
Prins heeft bij de bank een goddelijke taak
03-07-09
Weerbare moslims
30-06-09
Nederland verkwanselt openbaarheid
27-06-09
Veel vrouwen bij protesten in Iran
16-06-09
Toekomst Lissabonverdrag in handen Duits hof
11-06-09
Op weg naar een gezonde economie
05-06-09
Nieuwe strijd om het IJmeer
29-05-09
Heleen Mees, strijdster tegen het rijk der machtelozen
22-05-09
Vreemdelingenbeleid ItaliŽ verontrust
19-05-09
Kleine Geschiedenis van de Moraal
09-05-09
Bananenrepubliek Leiden
03-05-09
De Culturele Evolutie
30-04-09
Nationalist mag geen dierenvriend zijn
26-04-09
'Voer actie tegen ontwikkelingshulp'
23-04-09
Red de havenloodsen
18-04-09
RVF: Aanzetten tot stadsguerrilla
13-04-09
De keizer en de astroloog
10-04-09
Proces oorlogsmisdadiger Scheungraber
04-04-09
'Wereld van Obama niet kernwapenvrij'
31-03-09
'Dierenactivist is geen terrorist'
27-03-09
Het Europees mandaat van Els de Groen
24-03-09
Verheerlijking van de oorlog
20-03-09
Slimme energiemeter schendt privacy
17-03-09
Leven achter tralies
12-03-09
Het HCZ-gebouw zit al vol
08-03-09
Hond Vla luidde drama Vrankrijk in
05-03-09
Afscheid van een stadssjamaan
03-03-09
Stop gratis 'meidenprik'
02-03-09
Het spel om de knikkers
27-02-09
Krakers met groen-zwarte vingers
24-02-09
Pleidooi voor verzoening met Aboriginal-stam
21-02-09
Bedrijven in dienst van de IsraŽlische bezetter
17-02-09
Pessimist tegen wil en dank
10-02-09
Raad van State kraakt wetsvoorstel kraakverbod
07-02-09
Sublieme Digitale Sensatie
30-01-09
We beveiligen ons suf en schieten er niets mee op
27-01-09
Vrankrijk: Lichtpunt bij gedwongen sluiting
24-01-09
BelgiŽ voedt militaire industrie IsraŽl
20-01-09
Richtingenstrijd onder Obama voortgezet
18-01-09
Linkse kritiek op moslimfundamentalisme groeit
10-01-09
De Achterhuisdoctrine
05-01-09
Russisch gasconflict draait om meer dan dollars
04-01-09
Europa de straat op voor Palestijnse zaak


Archief 2008


Archief 2007

Archief augustus - december 2006


Archief januari - juli 2006

Vijf jaar na Saskia Wieringa's studie Sexual Politics in Indonesia verschijnt Het Krokodillengat, een 'onthutsende politieke triller' volgens de covertekst, over hetzelfde onderwerp. Waarom werkt een wetenschapster haar onderzoek uit tot een roman?

door Wendela de Vries

Wieringa deed onderzoek naar de rol van vrouwelijke seksualiteit in de anti-communistische hetze, die volgde op de machtsgreep van Soeharto in 1965. Concreet gezegd is haar vraag: Hoe gebruik je rolpatronen en primitieve seksuele gevoelens voor het opwekken van een haat, die het mogelijk maakte dat minstens 1 miljoen mensen in een paar jaar tijd werden vermoord.

Over de rol van verkrachting in oorlogen is de laatste jaren veel geschreven, vooral naar aanleiding van de massale en georganiseerde verkrachtingen in het voormalig JoegoslaviŽ. Verkrachting is niet alleen een geweldsdaad, het is ook een daad van grote vernedering. En omdat je oorlogen niet alleen wint op militaire kracht maar ook Ėen misschien wel vooral- op grond van het moreel, is het grondig vernederen van je vijand uitermate effectief.

Tegenwoordig geldt verkrachting dan ook als oorlogsmisdaad. Als het tenminste aantoonbaar in georganiseerde vorm gebeurt. 'Spontane' verkrachtingen door individuele militairen verblijven nog immer in de categorie 'dingen die nu eenmaal gebeuren'.

Propagandawapen

De rol van bedreigde vrouwelijkheid als propagandawapen in oorlogstijd is veel minder onderzocht, maar zeker zo actueel. De dreiging van de radicale islam, waarmee we veelvuldig om de oren worden geslagen, bestaat in de kern uit twee elementen: zelfmoordaanslagen en onderdrukking van vrouwen. De nobele westerling bestrijdt islamieten omdat ze bomaanslagen plegen en hun vrouwen besnijden. Toch?

Andersom bestrijdt de nobele islamiet de westerling vanwege Irak, Palestina en de totaal losgeslagen westerse seksualiteit. Vijandbeelden moeten het hebben van simpele clichť's en primaire gevoelens. Het boek van Wieringa is een case-study naar een specifiek element van een specifiek vijandbeeld, en dan in romanvorm.

Hoofdpersoon van het boek het Krokodillengat is de journaliste Tommy. Zij doet onderzoek naar de Indonesische vrouwenbeweging, die onder Soekarno opkwam maar na de coup van 1965 volledig verpletterd werd. Het verhaal draait om een uiterst curieuze mythe die tijdens de coup is gecreŽerd. Deze mythe, die Wieringa reconstrueert op basis van kranten uit die tijd, vertelt ons dat leden van de communistische vrouwenbeweging Ėmeisjes eigenlijk nog- een groep generaals zou hebben ontvoerd, gecastreerd met een scheermesje en de ogen uitgestoken.

Dit volstrekt bizarre verhaal werd in vele kranten op verschillende manieren uitgesponnen. Volgens de ene krant zouden de vrouwen naakt voor de generaals gedanst hebben, volgens de andere zouden leden van de beweging zich massaal geprostitueerd hebben. 'De journalisten lieten hun fantasie de vrije loop', schrijft Wieringa, 'of, wat waarschijnlijker is, schreven wat hun bazen hen dicteerden.'

Agressie

De agressie tegen de vrouwenbeweging, die hiermee werd opgeroepen, voegde zich in de algehele agressie die tegen de communisten werd opgewekt. De vrouwenbeweging in IndonesiŽ was in 1965 overigens nog maar pas tot de communistische gelederen toegetreden. Heel lang was zij zich onafhankelijk blijven opstellen en had aangedrongen op brave burgerdeugden als afschaffing van het polygame huwelijk, van belang onder meer voor bescherming van de economische positie van getrouwde vrouwen.

'De mannen waren verbijsterd', schrijft Wieringa. 'Ze waren succesvol, ze streden voor hun vaderland, ze voerden demonstraties aan, zaten vergaderingen voor. En dan mochten ze niet eens de beloning die krachtige, geslaagde mannen altijd krijgen Ė vrouwen!'

De al eeuwen bestaande seksuele orde werd door de vrouwenbeweging ter discussie gesteld, en dat was zeer bedreigend. De mythe van losgeslagen oversekste meiden viel dan ook in vruchtbare aarde. "Wie verzint zoveel gruwelijke waanzin?", vraagt hoofdpersoon Tommy zich af. "Hoe komt het dat zoveel mensen het geloofden en daardoor opgehitst aan het moorden sloegen?"

Het antwoord geeft Wieringa op een poŽtische manier door Pak Tjipto, een oude wetenschapper die de mythe een plaats geeft in de Javaanse cultuur van streven naar harmonie. Zodra die verstoord wordt, moet met storm en geweld worden ingegrepen totdat de natuurlijke orde weer hervonden is. Zo gaat het in een traditionele wajang-voorstelling, en zo gaat het ook in het echte leven.

In zo'n situatie "kunnen mensen alleen maar doodsbang schuilen tot de kosmische orde hersteld is", zegt Pak Tjipto. De beschrijving van wat er gebeurt met vrouwen die gearresteerd en gemarteld worden, maakt het boek ongeschikt als bedlectuur. Hoofdpersoon Tommy krijgt er nachtmerries van, maar ook de lezer zij gewaarschuwd.

Rol seksualiteit

Het plaatsen van de mythe van ontregelde seksualiteit binnen de Javaanse culturele context is knap, maar suggereert een beetje dat het hier over een specifiek Indonesisch probleem gaat. Dat ontneemt het zicht op het feit dat seksualiteit vrijwel altijd een rol speelt in oorlogspropaganda en geweldslegitimatie. Het zou interessant zijn een onderzoek als dat van Wieringa te doen naar de oorlogsretoriek binnen onze cultuur. Welke rol speelt de demonisering van de boerka in de propaganda voor de Afghanistan-oorlog?

Terug naar de vraag van het begin van dit stuk: Waarom werkt een wetenschapster haar onderzoek uit tot een roman? Wieringa deed haar onderzoek in de jaren '80, toen generaal Soeharto nog muurvast in het zadel zat in IndonesiŽ. Ze kon het in die tijd niet publiceren, omdat haar bronnen teveel gevaar zouden lopen. Haar onderzoek verscheen pas in 2002, na de val van de dictator. Zelf mocht ze vanwege haar werk jarenlang IndonesiŽ niet in.

En dat is haar blijkbaar allemaal niet in de koude kleren gaan zitten. Uit het boek spreekt inlevingsvermogen en mededogen met de slachtoffers van Soeharto's militaire dictatuur. Een inlevingsvermogen en mededogen dat ze uit haar wetenschappelijke werk heeft moeten weglaten, maar dat ze blijkbaar toch wilde uiten.

Bovenal echter heeft Wieringa met dit boek haar wetenschappelijke kennis over seksualiteit en vijandbeelden toegankelijk gemaakt voor mensen die geen Engelstalige studies naar sexual politics gaan lezen. En dat maakt het zeer lezenswaardig, want alleen als we begrijpen hoe we belogen worden, kunnen we de leugens doorzien.


Het Krokodillengat Ė Saskia Wieringa. ISBN 978 90 808722 9 5
NUR 301. Roman, 256 pagina's. Prijs Ä 17,95. Verkrijgbaar bij de boekhandel of te bestellen op de website van uitgeverij LaVita.


- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht