Eerder dit jaar veroorzaakte de lancering van de website 'Sloop de Deportatiemachine' de nodige ophef. De site bevatte privé-informatie van politici en ambtenaren die zich bezig houden met asielbeleid. De makers van de site riepen op tot actie. Op last van de autoriteiten ging de site offline. Was dit terecht?

door Rick van Amersfoort

Eind mei 2008 werd de Nederlandse overheid opgeschrikt door een korte, maar zeer krachtige actie. Onbekenden plaatsten de namen, adressen en andere informatie van IND-medewerkers (Immigratie en Naturalisatie Dienst) en politici op een website (deportatiemachine.sarava.org) onder de titel 'Sloop de Deportatiemachine'.

Op aandrang van politici zou door toedoen van het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) de website snel weer uit de lucht zijn gehaald, zo luidt de officiële lezing. De privacywaakhond heeft bovendien de zoekmachines Google en Yahoo gesommeerd alle webarchieven van de site te verwijderen.

Volgens het CBP was de site in veel opzichten in strijd met de Wet bescherming persoonsgegevens. In overleg met de top van het Openbaar Ministerie en de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (NCTb) begon het CBP een onderzoek. De site bleek te zijn ondergebracht op een server van een netwerk van een universiteit in Brazilië.

Op zwart

'Door toedoen van het College bescherming persoonsgegevens is de desbetreffende website inmiddels verwijderd', schreef minister Hirsch Ballin op vragen van de Kamerleden Van de Camp en Van Haersma Buma van het CDA. Sjoera Nas van het CBP laat desgevraagd weten aan dat haar organisatie overleg heeft gehad met de universiteit in Brazilië. De server wordt beheerd door een groep studenten die gebruik maken van de faciliteiten van de universiteit.

Het CBP zou het bestuur van de universiteit ervan hebben overtuigd dat de website van het internet moest worden gehaald. De universiteit, Universidade Estadual de Campinas in São Paulo heeft hier gehoor aan gegeven. Volgens Nas is er een zorgvuldige afweging gemaakt op basis van de Wet Bescherming Persoonsgegevens.

De beheerders van de server geven bij navraag een andere versie van het verhaal. Sarava heeft na de eerste commotie 19 mei zélf het initiatief genomen de site op zwart te zetten, alsof deze gehackt was. Dit komt overeen met berichten op indymedia.nl waar 'IND' schrijft dat: 'de site is gehackt: diverse rubrieken linken direct naar een rock 'n roll filmpje op You Tube.'

Vervolgens greep de universiteit enkele dagen later zelf in en liet de gehele server offline halen. 'De server is stilgelegd door de universiteit als gevolg van een verzoek van de Nederlandse autoriteiten. Op de server draaide een website tegen het Nederlandse anti-immigratie beleid die veel media aandacht trok', laat Sarava schriftelijk weten.

Het universiteitsbestuur realiseerde zich daarop dat zij volledig fout zat, waarna de server weer werd aangezet. Een hele server plat leggen terwijl er een klacht ligt over een specifieke website gaat alle perken te buiten. 'Het offline halen van de server was tegen de interne regels van beheer en hosting van de universiteit. De universiteit erkende haar fout en de server kon weer aangezet worden.' Sarava diende wel een overzicht te geven van alle websites die werden gehost.

In augustus toonde de Braziliaanse politie meer interesse in de server. Deze werd 6 augustus in beslag genomen zonder officieel bevel. De systeembeheerders op de werkplaats waar de server staat, werden door de advocaat van de universiteit geïnstrueerd om mee te werken. Later bleek dat niet de Nederlandse autoriteiten de politie om actie hadden gevraagd, maar de universiteit zelf.

Op 26 augustus hadden leden van Sarava een gesprek met de advocaat van de universiteit, die hen meedeelde dat de universiteit alles in het werk stelde de politie ervan te overtuigen de server weer vrij te geven. De Portugese autoriteiten daarentegen zouden interesse hebben in een andere website. De server echter is nog steeds niet in handen van Sarava.

Brug te ver

Ook binnen de actiewereld was er sprake van enige ophef over de website. Deze ophef werd deels gevoed door de opmerking 'zoek de verantwoordelijken op!' die aan de gegevens was toegevoegd. Het gedetailleerde overzicht van persoonsgegevens op de site, was voor veel mensen ook binnen de actiewereld een brug te ver.

Naast deze morele verwerping, waren er natuurlijk ook verschillende mensen die de actie als amateuristisch van de hand wezen. 'Ahimsa Digitala' schreef op Indymedia.nl dat 'de auteurs van de website Sloop de Deportatiemachine het verdwijnen van de site aan zichzelf te danken hebben'.

"Het doel van de site was het geven van informatie over mensen, bedrijven en diensten in het kader van het ondernemen van actie", vertellen de makers van Stop de Deportatiemachine enkele maanden later. "Het ging ons hierbij om de verantwoordelijken zoals de ambtelijke top van de IND en beslisambtenaren (ambtenaren die beslissen over het mogen blijven van vluchtelingen in Nederland -red.). Lagere ambtenaren stonden niet op de site, dat was een keuze."

Het bleek dat de makers, die anoniem willen blijven, niet naar voorbeelden uit het verleden hebben gekeken. De site was in een opwelling ontstaan, althans het idee voor de site. Na de ontstane commotie overlegden de makers van 'Sloop de Deportatiemachine' met de eigenaren van de server waarop de site gehost werd. Deze haalden de website uit de lucht voordat de Nederlandse of Braziliaanse overheden konden ingrijpen.

"Misschien dat wij in de toekomst bepaalde informatie niet zullen publiceren, zoals over kinderen van betreffende ambtenaren", zeggen de makers nu. "Toch denken we dat de mensen in de actiewereld met genoeg verstand van zaken acties zullen gaan ondernemen zonder persoonlijk letsel. Ja, misschien dat er wel een ruit aan diggelen gaat, maar wij vinden dat zij (de ambtenaren, -red.) verantwoordelijk zijn voor veel meer leed."

De makers voelen zich niet verantwoordelijk voor het eventuele leed dat de personen wiens gegevens zijn gepubliceerd eventueel hadden ondervonden. "Alle informatie hebben wij bij elkaar gesprokkeld via Google. We begrijpen de ophef dan ook niet echt. Misschien was die oproep 'zoek de verantwoordelijken op!' een beetje ongelukkig geformuleerd. Die is er echter pas op het laatste moment bij gezet. Verder wilden we een permanente website in de lucht houden, gewoon ter informatie."

Openbare informatie

De meeste informatie van de website blijkt inderdaad afkomstig van de Kamer van Koophandel. Sjoera Nas is desondanks van mening dat de informatie niet openbaar is. "En als dat wel het geval was, dan is de maker van de site verantwoordelijk voor het bij elkaar zetten van de informatie", laat Nas weten.

Hoofdstuk 10 van de Wet Bescherming Persoonsgegevens handelt over sancties. Artikel 65 stelt dat 'het College bevoegd is tot toepassing van bestuursdwang …' en in de artikelen 66 tot en met 74 wordt het traject van die bestuurlijke boete 'van ten hoogst 4.500 euro' uitgelegd. Het laatste artikel van hoofdstuk 10, artikel 75, gaat in op de strafrechtelijke vervolging waarbij het College geen verdere rol speelt.

Het CBP hoeft bij het overgaan tot bestuurlijke stappen niet te wachten op een klacht van een gedupeerde. Het feit dat Kamerlid Verdonk aangifte zou hebben gedaan tegen de website Sloop de Deportatiemachine, hoeft niet de aanleiding te zijn geweest voor het College om stappen te ondernemen. Nas wil echter niet uitweiden over de aanleiding van de stappen die het CBP heeft ondernomen. Waren de gegevens in strijd met de WBP, de Wet Bescherming Persoonsgegevens?

Bert-Jaap Koops van het Tilburg Institute for Law, Technology and Society, die door het CBP geconsulteerd werd voor de richtsnoerenpublicatie van persoonsgegevens op internet: "Het plaatsen van persoonsgegevens op internet, ook al zijn ze legitiem en openbaar verkregen, is een verwerking van persoonsgegevens en valt dus onder de Wet Bescherming Persoonsgegevens. Dat betekent dat er een grondslag moet zijn. Als die ontbreekt, is er sprake van een onrechtmatige daad."

Privacyschending

Op de website werden zonder toestemming persoonsgegevens gepubliceerd van diverse mensen werkzaam bij het ministerie van Justitie, de IND en het bedrijfsleven. Hoewel de informatie bij elkaar was gesprokkeld via Google, Myspace en vooral de Kamer van Koophandel is er dus sprake van inbreuk op de privacy van betreffende mensen.

Naar de letter van de wet zijn de gegevens verwerkt en moet er een grondslag zijn om de gegevens op het internet te plaatsen. Hierbij gaat het om toestemming van de persoon, een wettelijke regeling of een zwaarwegend belang. In het geval van de website leek daar geen sprake van te zijn. Opvallend aan de adressenlijst was dat van de diverse werknemers uit het bedrijfsleven veel meer gegevens opgeschreven waren dan van de ambtenaren van de verschillende ministeries.

Van de directeur Operationele Ondersteuning van de Dienst Terugkeer en
Vertrek, dhr. M. M. werd bijvoorbeeld vermeld dat hij getrouwd is met
Jolanda O. en dat hij zelf bij een Haagse hockeyclub speelt. Van de
architect van een van de vluchtelingengevangenissen, dhr. E. W., werd het adres en telefoonnummer vermeld en het adres van de golfclub waar hij blijkbaar lid van is. Van een ingenieur, dhr. M. IJ werd zelfs het
hockeyteam van zijn dochter vermeld.

Of deze mensen schade hebben ondervonden van de publicatie op het internet is niet te zeggen. De gegevens waren slechts korte tijd beschikbaar voor derden. Of een procedure tegen de makers zin zou hebben, betwijfelt Bert-Jaap Koops. Hij geeft aan dat in de praktijk zulke procedures zelden worden gevoerd. Voor het slagen van een juridische procedure moet er sprake zijn van "aantoonbare schade, wil een dergelijke procedure succes hebben", aldus Koops. Indien er sprake is van duidelijke laster, smaad of het zwart maken van iemand is een procedure meestal wel succesvol.

Dat merkte bijvoorbeeld Kleintje Muurkrant na publicaties over de ruzie tussen Gerard-Hillary Kucharek en de advocaten Eric Kuijpers en Arthur Harff. Publicatie van persoonsgegevens zonder allerlei beschuldigingen is zelden onderwerp van juridische procedures. Koops lijkt de makers van de site op te roepen alsnog de informatie online te zetten. "Het zou natuurlijk interessant zijn om meer jurisprudentie hierover te krijgen!"

Strafrechtelijk onderzoek

Mensen kunnen de makers naïef of 'crimineel' noemen, maar hun verbazing over de ophef van de publicatie van openbare informatie klinkt niet gespeeld. Het feit dat voordat de overheid heeft kunnen ingrijpen zij zelf in overleg met de beheerders van de server de site offline hebben gehaald, maakt dit duidelijk.

Ondanks het zelfstandig optreden van de makers, loopt er een strafrechtelijk onderzoek van het OM. 'Het openbaar ministerie te Den Haag onderzoekt op dit moment of er ten aanzien van de bedoelde website sprake is van strafbare feiten', schrijft minister Hirsch Ballin naar aanleiding van Sloop de Deportatiemachine.

Daarbij doelt hij niet op de publicatie van de foto's en andere gegevens, maar op de tekst 'zoek de verantwoordelijken op', het plaatje met de knipogende jongeman met een molotov cocktail in de hand en de afbeelding met de tekst 'IND, TNT, Daar weten wij wel raad mee.' Als deze beelden uit te leggen zijn als bedreiging aan het adres van één van de gedupeerden dan kan het openbaar ministerie de makers alsnog vervolgen.

Los van de vraag of er strafrechtelijk en bestuursrechtelijk iets mis was aan de website, is het de vraag of het preventief verwijderen van de site tegen de normale rechtsgang ingaat en tevens het debat over wat betamelijk is uit de weg gaat. Het preventieve optreden van de overheid op zowel de straat als op het internet neemt hand over hand toe. Onder een andere naam, 'Aan de schandpaal', is echter alweer een nieuwe adressenlijst in omloop.

Rick van Amersfoort is werkzaam voor Buro Jansen & Janssen, een onderzoeksbureau dat politie- en inlichtingendiensten kritisch volgt.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg