Vandalen in de tram en mensen zonder baan worden vereenzelvigd en wordt streng tegen op getreden. Eventuele morele dilemma's die opspelen, kunnen worden verzacht door wetenschappelijke adviezen. Politici weten dat de onderzoeken niet deugen, maar zullen zichzelf ervan overtuigen dat die een hoger doel dienen.

door Ron Kretzschmar

"Ze leren eindelijk een vak en zijn je dankbaar! Onderzoek wijst dat uit", antwoordt hij korzelig. De zware stem van burgemeester Opstelten van Rotterdam galmt door de zonnige studio van het politieke praatprogramma Buitenhof . Met "ze" bedoelt hij de werklozen van Rotterdam die verplicht "kauwgum van de Coolsingel krabben", zoals de interviewer plastisch had uitgedrukt.

Een paar weken later in actualiteitenprogramma EénVandaag geeft de wethouder H. Weeda van sociale zaken van Arnhem een soortgelijk antwoord. Haar toon was weliswaar weifelend: "Uiteindelijk zullen ze je dankbaar zijn, onderzoek wijst dat namelijk wel uit…"

Welk onderzoek bedoelen ze en wat heeft dat uitgewezen? De Raad van Werk en Inkomen (RWI), een overlegorgaan van werkgevers, werknemers en gemeenten, kent waarschijnlijk de grootste productie rapporten over onderkant van de arbeidsmarkt. Eén daarvan: Aanbevelingen aan Gemeenten (andere titel: Work First en Arbeidsmarktperspectief), februari 2008, kan goed als voorbeeld dienen. [PDF]

Men komt tot de conclusie dat 70 procent van de uitkeringsgerechtigden 'weer zin heeft in werken'. Op zich hoeft men daar niet aan te twijfelen, maar 'weer zin hebben' slaat in dit geval op de Amerikaanse methode Work First; oftewel "kauwgom van de Coolsingel krabben."

De respondenten waren van dat laatste niet op de hoogte. Bij nadere lezing blijkt het om slechts 75 telefonisch afgenomen vragenlijsten te gaan in zes kleinere gemeenten. Nog afgezien van de mogelijkheid dat de onderzoekers verkeerd waren verbonden of balorige medebewoners aan de lijn kregen.

Nieuwe kleren van de keizer

De burgemeester en wethouder nemen echter wel beslissingen op basis van dit soort onderzoeken. Ze weten dat die niet deugen, maar zullen zichzelf ervan overtuigen dat die een hoger doel dienen. Gedrag en overtuiging dienen met elkaar in balans te worden gebracht.

In de psychologie is dit fenomeen bekend als de klassieke cognitieve dissonantietheorie. Een voorbeeld. Een man koopt in een manische bui een driedelig kostuum van 1500 euro. Onderweg naar huis knaagt het, hij vindt het toch wel duur. Trok hij zijn creditcard weer te snel? Zo veel verdient hij niet en hij heeft schuld bij de bank.

Achteraf valt het kostuum een beetje ruim, de kleur blijkt in daglicht anders dan in het zachte diffuse kunstlicht van de trendy kledingzaak. Op dat moment leek het perfect samen te vallen met zijn opvallende haardos en "past goed bij je ogen", fluisterde zijn nieuwe vriendin in zijn oor toen hij zich in de spiegel bekeek.

Aan de telefoon zegt de verkoper echter dat hij het kostuum niet kan ruilen voor een goedkoper. Het lukt ondanks zijn schuld om ergens tegen hoge rente een kortlopend krediet af te sluiten. Dan houdt hij zich voor dat goedkope kostuums nooit zó lekker kunnen zitten. Op de avond waar het voor is bestemd, een intiem verlichte soiree, zal de "ongrijpbare kleur" van het kostuum hem ongetwijfeld laten "opbloeien".

Vertrouwen

Is dit gedachteproces ook niet van toepassing op het Verdrag van Lissabon? Dat vervangt na het referendum van 2005 door de Franse en Nederlandse kiezers verworpen Europese Grondwet. Het Kabinet durft een nieuw referendum niet aan en maakt zichzelf wijs dat op punten waarom dat was verworpen, volledig naar wens van de kiezer is aangepast. Een nieuw referendum is helemaal niet nodig. Het verdrag is nu trouwens verworpen door de "onwetende" Ieren, het land dat juist geprofiteerd heeft van de EU!

Dit gedachteproces schijnt ook doorbroken te kunnen worden. In mei van dit jaar stuurde minister Bos van Financiën "wegens beroerde kwaliteit" een onderzoek naar woekerpolissen terug naar het Instituut voor Financieel Onderzoek (IFO). De IFO was ontdaan en gaf heftige kritiek op de formulering van de opdracht zoals zij die hadden ontvangen. Resoluut droeg de minister het over aan de Autoriteit Financiële Markten, die dat heeft afgerond. De verzekeraars dienen te veel berekende kosten terug te betalen.

De minister sprong dapper in de bres voor een redelijk kapitaalkrachtige groep. In deze tijd van economische krimp, veroorzaakt door de almaar stijgende olie- en voedselprijzen, dient het vertrouwen van de consumenten niet op de proef te worden gesteld.

Enkel al niet omdat hij ze een maand eerder vanwege dat vertrouwen had verzekerd dat ze zich geen zorgen hoefden te maken. De aanleiding was toen de kredietcrisis die als een voortwoekerende veenbrand de financiële markt uitholt. De westerse wereld leeft namelijk op de pof. 

Communicatieve mistbanken

Door het verdwijnen van ideologieën schoven politieke partijen naar het midden. Ze vissen in dezelfde electorale vijver en zijn inwisselbaar geworden. De kiezer begon te zweven, daar doemde ook de befaamde kloof tussen burger en politiek op.

Communicatieadviseurs zijn in dit 'politieke gat' gesprongen en vullen gebrek aan ideeën op met communicatieve mistbanken en beeldbombardementen. Politici treden  niet alleen op in spelletjesprogramma's, ze rappen (minister Donner) of spreken vandalen toe via You Tube (burgemeester Opstelten), en worden vervolgens in het 8 uur Journaal opnieuw opgediend.

Op een enkel politieke praatprogramma na, is er weinig inhoudelijke benadering. Want over de kwaliteit van rapporten à la RWI hoor je nauwelijks protesten. De 'ontvoering van sinterklaas door bepaalde autochtonen', thema van de presentatie van TON van Rita Verdonk (toegangskaarten t.w.v 750 euro), lijkt een belangrijker thema. Deze tijd staat namelijk in het teken van de strijd tegen verval van normen en waarden. Dat vertaalt zich in een hardvochtig beleid tegen de zwakkeren, want menig politicus of bestuurder ziet daar het grote verval.

Mensen die een beleggingsverzekering of (tweede) hypotheek afsluiten maken de keuze daartoe. Mensen die de pech hebben zonder baan te zijn geraakt – na een jaar behoren ze tot de categorie langdurig werkloos en zijn nauwelijks bemiddelbaar -, hebben geen keuze. Of ze nu wel of geen vertrouwen in de economie hebben, maakt weinig uit. Zij hebben immers niet veel te besteden.

Vandalen in de tram en mensen zonder baan worden vereenzelvigd en wordt streng tegen op getreden. Niet geheel toevallig is dat electoraal gunstig. Eventuele morele dilemma's die opspelen, kunnen worden verzacht door wetenschappelijke adviezen. Die geven je het gevoel de juiste beslissing te nemen: Ze zullen je uiteindelijk dankbaar zijn, want wetenschap heeft dat uitgewezen!

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg