UTRECHT, 11 april 2007 - Door zomaar bij mensen thuis te controleren schendt
de sociale dienst het Europees Verdrag voor de Mensenrechten (EVRM). De
1,3 kilo wiet die bij een bijstandsontvanger werden gevonden mogen daarom
niet als bewijs worden gebruikt, zo heeft de Centrale Raad van Beroep
bepaald.
De
uitspraak
betekent dat Amsterdam moet stoppen met de grootschalige controles bij
bijstandsontvangers in hun huidige vorm. Deze controles zijn volgens voormalig
wethouder Ahmed Aboutaleb een effectief middel om fraude te bestrijden.
Volgens critici worden bijstandsontvangers onfatsoenlijk behandeld.
De
Centrale Raad van Beroep vindt dat de privacy van bijstandsontvangers
alleen mag worden geschonden als er een concrete aanwijzing is dat ze
onvolledige of onjuiste informatie hebben gegeven. In andere gevallen
moeten ze het recht hebben om een huisbezoek te weigeren.
De
sociale dienst moet ze bovendien goed informeren over hun rechten. In
het Amsterdamse geval zou de cliënt volgens de controleurs hebben verklaard:
"U legt me de reden uit van het huisbezoek. Ik begrijp dat."
De cliënt ontkent dat het zo is gegaan. De Centrale Raad van Beroep twijfelt
aan de geloofwaardigheid van de controleurs.
De
instantie vindt verder dat de handelwijze van de gemeente zodanig indruist
tegen wat je van een behoorlijk handelende overheid mag verwachten, dat
het verkregen bewijs - de 1,3 kilo wiet - als 'verboden vrucht' moet worden
opgevat en dus niet als bewijs mag worden gebruikt.
De
Bijstandsbond heeft zich al lange tijd verzet tegen de manier waarop mensen
thuis worden gecontroleerd. Als tegenactie werd in 2005 de actie Controleurs
in Beeld gevoerd, waarbij controleurs werden gevolgd
tijdens hun werkzaamheden en foto's
werden gemaakt.
Piet
van der Lende van de Bijstandsbond
is blij met de uitspraak van de Centrale Raad van Beroep. Wel waarschuwt
hij dat gemeenten misschien op zoek gaan naar aanleidingen om toch ongevraagde
huisbezoeken af te mogen leggen. Zo kan een fout in de adresgegevens al
worden aangegrepen om te gaan controleren. "Maar wie heeft z’n administratie
zo strak op orde dat er geen enkele fout in zit?", aldus Van der
Lende.
Aboutaleb,
tegenwoordig staatssecretaris van Sociale Zaken, heeft al aangekondigd
dat hij zonodig de wet zal aanpassen om te zorgen dat de huisbezoeken
toch mogelijk blijven. Die route lijkt echter kansloos. Van der Lende
wijst erop dat de Centrale Raad van Beroep zich baseert op het EVRM en
dat gaat voor nationale wetgeving.
Eerder
bestempelde de ombudsman de manier waarop de sociale dienst controles
uitvoert bij mensen thuis al als 'niet behoorlijk'. "Ik heb geen
medelijden met mensen die opzettelijk frauderen, laat ik dat voorop stellen.
Maar niet achter elke voordeur schuilt een fraudeur. Dit moet fatsoenlijker",
zo reageerde destijds de toenmalige vice-voorzitter van de FNV Ton Heerts,
nu Kamerlid voor de PvdA.