World Star

De pijn van het Tourette Syndroom en de ontdekking van een geniale fotograaf in Tsjechië zijn enkele van de spraakmakende onderwerpen waarmee het Shadow documentaire Filmfestival zijn waarde bewijst.

Na sluiting van meerdere bioscopen op het Leidseplein verhuist het IDFA  naar de omgeving van het Rembrandtplein in Amsterdam. Het Shadowfestival, de luis in de pels van dat massale evenement, verhuist mee. Dit jaar blijkt opnieuw de selectie van het eigenzinnige Shadow festival af te wijken van wat op het IDFA vertoond wordt. Vergeleken met dat gigantische spektakel is het ook wat rustiger; de seminars en inleidingen 's middags van de filmmakers lijken ook steeds belangrijker te worden.

De openingsfilm is een mooie illustratie van waar het Shadow festival voor staat. But still (Doch) van Erwin Michelberger handelt over mensen die geplaagd worden door het Tourette-syndroom. Deze stoornis kenmerkt zich door ongecontroleerde spierbewegingen en geluidstics, vooral het ongecontroleerd vloeken en schelden zijn beruchte symptomen. Het blijft een moeilijke opgave om een psychische stoornis op een waardige wijze te verbeelden, zie de ondertussen talloze films over autisme. Psychische stoornissen moeten voor filmmakers vooral fotogeniek zijn.

But Still is een geslaagde poging om het Tourette-syndroom enigszins begrijpelijk en inleefbaar te maken. In de film wordt de communicatie over en weer in een groep patiënten gevolgd. Wat soms tot een welhaast Babylonische spraakverwarring van spastische bewegingen en cryptische mededelingen van de participanten leidt. Gefilmd in een prachtig bos en heidevelden, geeft de locatie het geheel een merkwaardige lading. Documentaires over psychiatrische gevallen worden vaak begeleid door omstandige uitleg; hier dwingt de filmmaker de kijker zelf tot ontcijfering van het merkwaardige contact tussen de patiënten.

But Still

In World Star van Natasa von Kopp wordt Miroslav Tichy geportretteerd. De inmiddels hoogbejaarde als een kluizenaar levende Tsjechische fotograaf kan het niks schelen dat hij op de rand van wereldroem staat. Ontdekt door de kunsthandel brengen zijn foto's duizenden euro's op. Op indringende wijze wordt getoond hoe de kunsthandel deze zieke oude man exploiteert.

Het leven van Tichy moet een hel zijn geweest. Talloze malen opgesloten wegens zijn politieke dissidentie en niet officieel goedgekeurde kunst, moet hij zich nu de gieren van het lijf houden die rijk worden over zijn rug. Dat hij de neiging heeft om zijn foto's te verbranden, valt te begrijpen. De foto's van Tichy die in de film getoond worden zijn vooral vrouwenportretten: schimmig, expressionistisch en woest tonen ze de obsessieve visie van de fotograaf. Eigenlijk is dit fotomateriaal het meest interessante en beklijvende aspect van de documentaire; de door ziekte en alcohol wegterende Tichy roept vooral medelijden op.

How I became a freelance tourguide van Jan Peters is een van die merkwaardige springerige producties waar het Shadow Festival in gespecialiseerd lijkt. Op de luchthaven van Frankfurt houdt een gepensioneerde man zich bezig met het aan de haak slaan van toeristen. De man koopt een groepsbiljet voor de metro, om dan als een soort gids de toeristen op weg te helpen in het omvangrijke metropool, en dat voor een kleine beloning. In de afkalvende welvaartstaat moet men toch inventief zijn om het magere pensioen of uitkering aan te vullen.

Filmmaker Peters heeft een hilarisch portret gemaakt van iemand aan de onderkant van de samenleving die probeert te overleven. De poging van Peters om zelf dergelijke inventiviteit te kopiëren is overigens jammerlijk mislukt.

Ulrik van Tongeren

Shadow Festival vindt van 20 t/m 28 november plaats op de 2e etage in de Escape Studio van de Escape discotheek op het Rembrandtplein in Amsterdam. Selecties van het Shadowfestival in Groningen en Den Haag.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg