Het is moeilijk om uit dat overdadige aanbod te distilleren, wat nou precies het niveau van dit IDFA is. In ieder geval zijn er een aantal opmerkelijke films te zien. Zoals Her Name is Sabine (Elle s'appelle Sabine), het regiedebuut van de Franse actrice Sandrine Bonnaire. Alweer een documentaire over autisme, is vooraf de gedachte. Toch is dit een van de opmerkelijkste visies op deze ingrijpende psychische stoornis.

Tot haar 28ste jaar was Sabine, de zus van Sandrine Bonnaire, een aantrekkelijke, levenslustige en mysterieuze jonge vrouw met weerbarstige trekjes, hoewel er al tekenen waren van een opkomend autisme. Nadat ze onhandelbaar werd, werd ze gedurende vijf jaar opgenomen in een kliniek, volgepompt met medicijnen. Dat gebeurde allemaal zonder juiste diagnose.

Her Name is Sabine

De metamorfose is schokkend te noemen: Sabine is onherkenbaar veranderd, zwaarlijvig, afwezig en opgesloten in haar eigen wereldje. Bonnaire heeft haar zieke zus al die tijd gefilmd met een videocamera. De opnamen uit dat gelukkige verleden, toen alles nog mogelijk leek, worden gecombineerd met beelden uit het heden, gesitueerd in een kleine kliniek waar Sabine behandeld wordt en leert om te gaan met haar medebewoners en verzorgers.

Her Name is Sabine is een liefdevol portret, zonder in jankerigheid te vervallen, een euvel waar heel wat egodocumenten mank aan gaan. In eerste instantie was de documentaire bedoeld als een statement, om aan te tonen dat er speciale plaatsen nodig zijn waar autisten behandeld kunnen worden. Deze mensen horen niet in klinieken thuis, waar ze plat gespoten worden. In die zin is de film ook een vlammende aanklacht tegen de psychiatrie in Frankrijk. Het plan van Bonnaire en haar medestanders is om op meer plaatsen in Frankrijk dergelijke kleinschalige klinieken op te richten.

Ondanks de liefdevolle blik van Bonnaire heeft ze tevens een zekere distantie ingebouwd. Ze laat ook de nare kanten van haar zus zien. Wat de documentaire zo sterk maakt is de ingenieuze wijze waarop heden en verleden in elkaar zijn gevlochten. De beelden uit het verleden branden zich onweerstaanbaar op het netvlies, tonen aan hoe vergankelijk en breekbaar het leven is. Inmiddels schijnt het wat beter met Sabine te gaan, maar haar verwoeste leven blijft voor de kijker pijnlijk nazinderen.

In contrast tot deze bijzondere productie staat de Wild Blue Yonder van Celia Maysles, hét prototype van een voorspelbaar larmoyant egodocument. Het is een poging om een portret te maken van haar in 1987 op 54-jarige leeftijd overleden vader David Maysles. Samen met zijn broer Albert maakte David befaamde documentaires als Salesman en Grey Gardens. Albert Maysles leeft nog steeds, en heeft om op het eerste gezicht onnaspeurlijke redenen zijn nicht Celia tegen gewerkt bij het maken van het portret van haar vader.

Wild Blue Yonder

Vanaf het begin van de documentaire stookt de regisseuse het emotionele vuur hoog op, de kijker wordt deelgenoot gemaakt van al haar onzekerheden en pijn. Het is te begrijpen dat deze jonge vrouw worstelt met het verdriet van haar veel te vroeg overleden vader, edoch enige afstand had haar werkstuk goed gedaan. Door middel van interviews met personen uit de omgeving van haar vader, probeert Maysles een veelomvattend beeld te schetsen van de man als filmmaker, mens en liefhebbende vader.

Het probleem is dat de filmmaakster zichzelf zodanig op de voorgrond plaatst, dat de portrettering van haar vader bleekjes blijft. Dat zo'n gevoelvol portret van een vader en een familie wel degelijk mogelijk is, bewijst Marijn Frank met haar eindexamenfilm van de Nederlandse Filmacademie Pappa is weg… en ik wilde nog wat vragen. Dit fraaie filmpje biedt de juiste balans tussen verdriet en de verwerking ervan.

Misschien heeft broer Albert het goed gezien, dat zijn nicht Celia Maysles het project niet helemaal aankon. Het verstorende en verwarrende optreden van deze Albert Maysles is trouwens het hoogtepunt van Wild Blue Yonder.

Ulrik van Tongeren

Her Name is Sabine te zien op zaterdag 1 december in Tuschinski 2 om 18.30 uur en op zondag 2 december om 10.00 uur in Munt 13.
Wild Blue Yonder te zien op zaterdag 1 december in Tuschinski 5 om 14.00 uur. Meer over het IDFA hier.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg