In de 20e editie van het IDFA zit tevens een terugblik ingebakken. Het festival opent met onder meer Dear America – Letters Home from Vietnam uit 1987. Dat tergende onderwerp van Amerikaanse soldaten in een ver land, in een hopeloze oorlog, is pijnlijk actueel.

Operation Homecoming; Writing the Wartime Experience sluit hier mooi bij aan. Ervaren schrijvers worden naar Afghanistan en Irak gestuurd om workshops te geven aan Amerikaanse soldaten. Regisseur Richard Robbins heeft een aantal gedichten, fictie, dagboeknotities en memoires gebruikt om de ervaringen van de soldaten aan de kijker mee te geven. Moeilijk te verwerken ervaringen met geweld, wanhoop, eenzaamheid en het simpelweg overleven, worden met veel gevoel weergegeven.

Operation Homecoming; Writing the Wartime Experience

Het geheel wordt in een historisch kader geplaatst door getuigenissen van veteranen, waaronder beroemde schrijvers, uit andere oorlogen. Toch zorgen de stemmen van de onbekenden voor de meeste emotie. De documentaire is opgebouwd uit een enorme woordenstroom, die soms moeilijk te volgen en te bevatten is. Er zijn tijdens dit IDFA overigens wel meer van dergelijke woorden- en feitenstromen in documentaires verwerkt, waarbij een uiterste concentratie vereist is.

Zo hebben de Hongaarse regisseurs Sándor Silló en Boglárka Edvy met hun Diary Film – I Was 12 in '56 getracht om de Hongaarse opstand in 1956 te reconstrueren. Het is een uiterst ingenieuze collage van in elkaar geweven archiefbeelden, reconstructies, animaties en tekeningen. De documentaire bevat unieke historische beelden, maar ook de getuigenis dat het leven van een twaalfjarige gewoon zijn gangetje gaat.

Diary Film – I Was 12 in '56

Het is altijd de filosofie van dit festival geweest, om niet terug te schrikken voor het vertonen van 'moeilijke' documentaires met een complexe sociale en politieke lading. Gelukkig zitten er ook enigszins platvloerse producties tussen, waarbij eventueel gelachen mag worden. Crazy Love van Dan Klores is een onweerstaanbare dijenkletser. Het is de ultieme pulpfictie van de documentairesector en handelt over de wonderbaarlijke en verbijsterende liefdesrelatie tussen Burt Pugach en Linda Riss.

Crazy Love

Deze liefdesrelatie beheerste in de jaren '50 in Amerika de voorpagina's. Nadat Burt door Linda werd gedumpt, maakte hij haar blind met bijtend zuur. Dit is niet eens de climax van het verhaal, want de twee zijn ondertussen gelukkig getrouwd. De waanzinnige geschiedenis is chronologisch, met veel gevoel voor ranzige details, verwerkt tot een meeslepend en vreemd genoeg hilarisch relaas.

The Suicide Tourist van regisseur John Zaritsky handelt over het zeer omstreden onderwerp euthanasie, al wordt hiervoor de term zelfmoord gebruikt in de documentaire. In het Zwitserse Zürich is de organisatie Dignitas gevestigd. Mensen die ongeneeslijk ziek zijn, worden hier geholpen om hun leven op een nette en waardige wijze te beëindigen. Verrassend dat dit zich afspeelt in Zwitserland, terwijl Nederland toch de naam heeft van voorloper te zijn op het gebied van euthanasie.

The Suicide Tourist

Twee echtparen worden gevolgd tijdens de procedure voor het toekennen van euthanasie. Het ene echtpaar waarvan de echtgenoot een niet te genezen spierziekte heeft, krijgt het groene licht. Gedetailleerd wordt getoond hoe zo'n stervensproces verloopt. Het andere echtpaar wordt afgewezen. De echtgenoot hiervan heeft een dodelijke hartaandoening terwijl zijn echtgenote, een gezonde vrouw, samen met hem wil sterven.

Dit laatste geval heeft zeker een morbide lading. Waarom zou een gezond mens willen sterven? Het tekent wel de morele dilemma's rond euthanasie waar de stervensbegeleiders en artsen mee worstelen. Qua thematiek mag The Suicide Tourist dan wel sensationele trekjes hebben, de uitwerking bewijst het tegendeel. Het is een bedaarde evaluatie van de voors en tegens van het op een dergelijke wijze afscheid nemen van een onleefbaar leven. Doodgaan is dan een bevrijding.

Als we het zouden weten

Als we het zouden weten van Peter Lataster en Petra Lataster behandelt vergelijkbare dilemma's. Hierin gaat het over gehandicapte pasgeborenen op een afdeling van een Gronings ziekenhuis. Neonatologen staan, samen met de ouders, voor de beslissing om de levensbeëindiging in gang te zetten voor te vroeg geboren, doodzieke baby's.

Zaken van leven en dood zullen vaker opduiken op het festival. Stranded van regisseur Gonzalo Arijon is een terugblik op de gebeurtenissen rond het neergestorte vliegtuig in het Andesgebergte op vrijdag 13 oktober 1972. Een rugbyploeg met kennissen en familieleden moesten ruim 70 dagen zien te overleven op een besneeuwde gletsjer. De overlevenden konden niet anders dan hun reisgenoten opeten. De gruwelijkheid hiervan staat nog recht overeind na al die jaren. Jammer dat allerlei kwellende vragen onbeantwoord blijven, zoals de vraag hoe de overlevenden naderhand met hun schuldgevoelens zijn omgegaan.

The Green Berets

Een van de alleraardigste onderdelen van het IDFA is de jaarlijkse Top Tien van favoriete documentaires van een gerenommeerde documentairemaker, waarbij ook het oeuvre van de betreffende gast wordt vertoond. Dit jaar staat de Iraanse filmer en journalist Maziar Bahari centraal. Opvallendste keuze voor zijn Top Tien is ongetwijfeld de beruchte speelfilm The Green Berets van John Wayne uit 1968, omdat volgens Bahari hierin de John Wayne-mentaliteit getoond wordt die de Amerikaanse buitenlandse politiek kenmerkt. Het werk van Bahari is zeker de moeite waard. Bijvoorbeeld Football, Iranian Style en And Along Came a Spider zijn nog steeds onthullende films over de samenleving in Iran.

Ulrik van Tongeren

IDFA, vanaf 22 november t/m 2 december in Amsterdam, belangrijkste locaties: Pathé Tuschinski, Pathé de Munt en Compagnietheater. Voor het uitgebreide programma, raadpleeg de website.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg