De restauratie en heruitgave van Rainer Werner Fassbinder's Berlin Alexanderplatz – is evenals in 1980 toen de serie op de Duitse en Nederlandse tv werd uitgezonden – een belangrijke culturele gebeurtenis. De serie duurt maar liefst ruim 15 uur en telt 14 afleveringen.

Het was een grote droom van Fassbinder om de 'grote stadsroman' van Alfred Döblin uit 1929 te verfilmen. In slechts 150 dagen voltooide hij de opnamen, het resultaat is groots en meeslepend. Hoewel het verhaal enigszins moeizaam op gang komt, geeft het een fraai beeld van het Berlijn in de jaren '20 van de vorige eeuw, tijdens de zogenaamde Weimar-republiek.

Gedurende die tijdspanne waren er miljoenen werklozen, was er een enorme armoede, de dreigende opkomst van het nazisme en vochten allerlei politieke groeperingen hun vetes uit op straat. De serie toont hoe in de Berlijnse sloppenwijk waar de handeling zich afspeelt hoeren, pooiers, gangsters en ander schuim der aarde zich in leven houden.

Het verhaal is in claustrofobische woonkazernes en bierhallen gesitueerd. De vertelling begint als hoofdpersoon Franz Biberkopf, briljant vertolkt door Günter Lambrecht, na vier jaar uit de gevangenis komt, nadat hij veroordeeld was voor het doden van zijn vrouw met gebruikmaking van nota bene een slagroomklopper.

Biberkopf is een ietwat wereldvreemde man, die altijd het goede wil doen, maar meestal op zijn bek gaat. Omdat er brood op de plank moet komen, is hij best bereid om te leuren met een nazikrantje. Biberkopf is een anti-held met anarchistische en agressieve trekjes; 's mans tergende optimisme kan gaan tegenstaan.

Verrassend is het dan niet dat de brave borst in een gekkenhuis eindigt. Dramatisch en meest beklijvend zijn de bijna sado-masochistische verhoudingen die hij heeft met zijn vrouwen. En natuurlijk zijn merkwaardige vriendschap met de ranzige schurk Reinhold, met satanisch genoegen en vakmanschap gespeeld door Gottfried John.

Wie de serie in 1980 gevolgd heeft, moest toen flink doorbijten vanwege een aantal saaie episodes, terwijl soms een aflevering overdonderend tot leven komt. Vaak heeft dat met iets gewelddadigs van doen, want dit tv-drama heeft ondanks de overvloedige dialogen een bepaalde dierlijke kracht en beklemming in zich. De subliem gecomponeerde geluidsband met ondersteuning van de muziek van Peer Raben speelt daarin een belangrijke rol.

De digitale restauratie, met medewerking van Fassbinders voormalige cameraman Xaver Schwarzenberg en zijn voormalige editor Juliane Lorenz, heeft een fraai resultaat opgeleverd. Het overzetten van het 16 mm filmmateriaal naar het duurzamere 35 mm-formaat heeft 1,2 miljoen gekost.

Hierdoor kunnen ook toekomstige generaties zich overgeven aan Fassbinders schurende meesterwerk. Het was trouwens ongelooflijk dat na de dood van Fassbinder in 1982, Berlin Alexanderplatz in de vergetelheid raakte. Maar dat is het lot van menig hoogtepunt uit de filmgeschiedenis.

Ulrik van Tongeren

Berlin Alexanderplatz is vanaf 3 mei in het Nederlands Filmmuseum
en het Haags Filmhuis (5 en 6 mei) te zien, daarna in verschillende Nederlandse filmtheaters.  

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg