The Good Shepherd, de tweede film als regisseur van Robert De Niro, past mooi in een tijdgeest waarin bespioneren en bespieden steeds belangrijker lijken te worden. Het handelt over de geschiedenis en wijd vertakte machinaties van de CIA, de grootste spionageorganisatie in de wereld.

De rolprent beslaat de periode van 1939 tot 1961. In de bijna drie uur durende labyrintische vertelling draait het om geheimen ontfutselen en bewaken, en het bereiken van duistere compromissen waarbij mensenlevens routineus opgeofferd worden in naam van de nationale veiligheid van de Verenigde Staten.

Bewakers van dergelijke geheimen moeten onvermijdelijk in lege schelpen veranderen, want ze zijn tergend chantabel. Dat is een overheersend thema in deze productie. Daarom is het centrum van de film, Edward Wilson gespeeld door Matt Damon, gebaseerd op de bestaande figuur James Jesus Angleton, een kleurloze hoge bureaucraat die nauw betrokken was bij de oprichting en het uitbouwen van de CIA.

De langzame klim van Wilson naar de top van de CIA begint met zijn lidmaatschap van het geheimzinnige en geheime Skull and Bones, een broederschapsorganisatie op de Yale universiteit. Talrijke invloedrijke figuren zoals presidenten en rechters waren lid van deze organisatie, of zijn ze het nog steeds? Want de essentie van dergelijke genootschappen is het feit dat de leden levenslang loyaal blijven aan hun broeders.

Het concept van spionage is dat in feite niemand te vertrouwen is. Iedere medewerker is in principe chantabel, kan opgeofferd worden aan het grote goed van de company, de CIA. Het fiasco van de Varkensbaai-invasie, de mislukte invasie van Cuba in 1961, is het raam van de film. Daarbinnen bevindt zich een gecompliceerde reeks van flashbacks, die vertellen hoe Wilson van idealistische strijder voor de veiligheidsdienst in de Tweede Wereldoorlog, verwordt tot zielloze bureaucraat die zwijgzaam zichzelf wegcijfert voor het grote goed.

De relatie met zijn zoon, die in de voetsporen van pa wil treden, wordt pregnant verbeeld. Zoonlief kan niet rekenen op de onvoorwaardelijke steun van zijn vader. Evenals de vrouw van Wilson, gespeeld door Angelina Jolie, die ook niet op erbarmen mag rekenen.

De grote faam van De Niro heeft er ongetwijfeld voor gezorgd dat hij een uitgelezen gezelschap van acteurs heeft weten samen te stellen. Michael Gambon, de geniale Britse karakteracteur, speelt een cruciale rol als universiteitsprofessor aan het begin van de film. William Hurt, Alec Baldwin, Timothy Hutton, John Torturro en Billy Crudup zorgen in hun kleine, maar essentiële rollen voor diepte. Terwijl De Niro zelf ook al goed op dreef is als een generaal, die een belangrijke rol speelt in het reilen en zeilen van de CIA.

Voor een film over spionage zit er verrassend weinig actie in, maar wél een mooie staalkaart van de smerige operaties van de CIA. Van de beraming van de omverwerping van een onwelkom regime (Guatamala)  tot de wellicht niet zeldzame marteling van een vermeende vijand. De film roept wel degelijk indringende vragen op over de moloch CIA, terwijl er soms intrigerend gespeeld wordt met de feiten. Op zo'n moment lijkt de CIA plotseling in een goed daglicht te komen staan, of is dat het gevoel van paranoia, waar de productie rijkelijk mee doorspekt is?

Matt Damon speelt de rol van cameleon overtuigend, maar hij is geen charismatische held, wat gebruikelijk is in spionage vertellingen. Er is in ieder geval geen personage om je aan vast te klampen. Deze tegendraadse invalshoek zorgt voor een ongewone film. De enorme brei aan feiten en interpretaties maakt The Good Shepherd tot bepaald geen eenvoudig kijkvoer. Het geheel is topzwaar en ambitieus; dat is zowel de kracht en de zwakte van de fraai gefilmde productie.

De film zet in ieder geval aan tot reflectie over de bureaucraten in Amerika achter hun bureaus, en over de tienduizenden agenten die over de wereld uitgezwermd zijn. Allemaal hebben ze als hoofdbelang de vrijheid van de Verenigde Staten en het westen te garanderen. In de praktijk komt het neer op het verspreiden van valse informatie, onder meer over de zogenaamde massavernietigingswapens in Irak, vlak voor de invasie van Amerika in dat land.

Het tientallen jaren lang in stand houden van de Koude Oorlog was ook al zo'n belangrijk doel. De routine van het aan de macht brengen van dictators, maar ook het vermoorden van dezelfde despoten in Latijns-Amerika in de jaren '50 en '60 was een centraal doel. In dit licht is het interessant om te zien hoe Amerika en de CIA zullen gaan reageren op de opkomst van 'linkse' machthebbers in sommige Latijns-Amerikaanse landen.

Er was de opmerking van regisseur Robert de Niro tijdens het Berlijnse filmfestival onlangs, dat wanneer er over twee jaar weer een democratische president zal zijn, er wel gesleuteld zal gaan worden aan de macht van de CIA. Dat zal in de praktijk wel eens een wensdroom blijken te zijn. Deze machtige organisatie heeft al heel wat stormen en reorganisaties overleefd.

Ulrik van Tongeren

The Good Sheperd (BFD), nu in de bioscopen.

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Reageer op dit bericht

Naar boven

hghg