● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #7

Slachtoffers uitlaatgassen winnen terrein

Nederland mag diverse snelwegen niet verbreden, woonwijken aanleggen of industrieterreinen bouwen omdat daarmee de Europese milieuregels worden overschreden. Buurtbewoners in Den Haag stappen naar de rechtbank om de uitlaatgassen, veroorzaakt door het drukke autoverkeer in hun straat, aan te pakken. De EU is zo slecht nog niet.

Tekst Alex van Veen

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft half april een uitbreiding van het rijkswegennet tegengehouden omdat niet kan worden voldaan aan de Europese normen voor luchtkwaliteit. Het verbreden van de snelweg A27 tussen Utrecht-Noord en knooppunt Eemnes door de aanleg van een 'plusstrook' is hiermee van de baan. Een beroep op een soepeler interpretatie van de normen werd resoluut afgewezen.

Het gebruik van de plusstrook kan leiden tot een overschrijding van de kwaliteitsnormen voor de lucht die zijn vastgelegd in het Besluit Luchtkwaliteit, zo meldt de Raad van State. Minister Peijs van Verkeer en Waterstaat had in juni 2004 op grond van de Spoedwet wegverbreding besloten aan het wegvak een 'plusstrook' toe te voegen om files tegen te gaan.

Stopzetting

De uitspraak van de Raad van State staat niet op zichzelf. Een groot aantal voorgenomen bouwprojecten en verbredingen van snelwegen in Nederland is de afgelopen tijd stopgezet. Ze blijken in strijd te zijn met de Nederlandse milieuwetgeving die weer is gebaseerd op Europese normen voor luchtkwaliteit.

Zo floot september vorig jaar de rechter het aanleggen van ruim twintig kilometer spitsstroken op de A2 tussen Eindhoven en Den Bosch terug. De Raad van State stelde dat de lucht thans te vies is en dat de overheid onvoldoende duidelijk had gemaakt hoe de spitsstroken ertoe zouden kunnen leiden dat de luchtkwaliteitsdoelen gehaald worden.

De uitspraken van de Raad van State hebben ertoe geleid dat minister Peijs een aantal projecten voor spitsstroken en wegverbredingen heeft teruggetrokken, om nader onderzoek te doen naar de luchtkwaliteit. Spitsstroken en wegverbredingen mogen niet als er overschrijdingen zijn van de luchtkwaliteitsnormen en onvoldoende duidelijk wordt gemaakt hoe de spitsstroken ertoe kunnen bijdragen dat de luchtkwaliteitsdoelen gehaald worden.

Stikstof

De Europese Unie heeft voor verschillende ongezonde stoffen richtlijnen voor de luchtkwaliteit gemaakt. Deze richtlijnen zijn bindend. Overheden moeten zich eraan houden. In Nederland zijn de richtlijnen uitgewerkt in het Besluit Luchtkwaliteit. Langs diverse snelwegen en in diverse gebieden worden in Nederland de normen voor de luchtkwaliteit niet gehaald.

Per 1 januari 2010 mag er gedurende een jaar gemiddeld niet meer dan 40 microgram NO2 (stikstofdioxide) per kubieke meter in de lucht zitten, terwijl per 1 januari 2005 er gedurende een jaar gemiddeld niet meer dan 40 microgram fijn stof per kubieke meter in de lucht mag zitten. Daarnaast mogen er vanaf 1 januari 2005 maximaal 35 overschrijdingen zijn van het 24-uurgemiddelde van 50 microgram fijn stof per kubieke meter.

NO2 is een verbinding van stikstof en zuurstof en vormt een belangrijk bestanddeel van uitlaatgassen. Het inademen van NO2 zorgt voor schade aan luchtwegen en longen en voor een toename van ademhalingsklachten, allergische en asmatische aandoeningen. NO2 leidt bovendien tot de vorming van ozon, met name bij warm weer. Ozon is giftig.

Normen onhaalbaar

Over de juistheid van de normen waren de deskundigen het eens, toen ze in 1999 door alle EU-lidstaten, inclusief Nederland, werden vastgesteld. Het Paarse kabinet vermoedde destijds al dat de normen niet haalbaar zouden zijn en hoopte op tussentijdse bijstelling van de regels. Maar die kwam er niet. Bovendien trof Den Haag onvoldoende en tijdige maatregelen om bijvoorbeeld de uitstoot van roetdeeltjes te verminderen.

Bij de uitwerking van de Brusselse regels in nationaal beleid besloot de regering dat alle overheidsbesluiten voortaan moeten worden getoetst aan de Europese luchtvervuilingsnorm. Dus alle aanleg van wegen, woonwijken of industrieterreinen die tot meer verkeer en te veel luchtvervuiling zal leiden, wordt hiermee in feite onmogelijk gemaakt.

Een verkeerde aanpak vindt Niels Koeman, hoogleraar milieurecht op de Universiteit van Amsterdam, want het stopzetten van allerlei bouwprojecten zorgt niet voor minder verkeer of minder luchtvervuiling. Beperkende maatregelen zoals roetfilters op auto's of het gebruik van schonere biodiesel hebben wel effect. Maar juist op dat punt schieten de maatregelen van de regering tekort.

Ook elders in Europa worden de normen overschreden en wordt gediscussieerd over de beste aanpak om de luchtvervuiling terug te dringen. Maar nergens zijn de bouwplannen van de overheid volledig ondergeschikt gemaakt aan de Europese milieunorm. Nederland moet en kan zijn eigen wetgeving op dit punt aanpassen, snel echte milieumaatregelen treffen en zich niet verschuilen achter de Europese Unie, aldus Koeman.

Sterfgevallen

Utrechtse onderzoekers toonden twee jaar geleden aan dat het wonen langs een drukke weg de kans op overlijden door een hart- of longziekte verdubbelt. Daarnaast worden vele Nederlanders in hun functioneren belemmerd door benauwdheid of andere gezondheidsproblemen, veroorzaakt door de luchtvervuiling.

Jaarlijks sterven in Nederland 18.000 mensen vroegtijdig als gevolg van de luchtverontreiniging, meldt het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP), voorheen RIVM geheten. In heel Europa zijn het er overigens zo'n 200.000 per jaar. Dat is een veelvoud van de slachtoffers van verkeersongelukken. Veel automobilisten beseffen niet dat hun uitlaat een groter gevaar vormt dan hun bumper.

Het autoverkeer levert in Nederland de belangrijkste bijdrage aan de luchtverontreiniging. De lucht is de afgelopen decennia weliswaar een stuk schoner geworden -de uitstoot van zwavel en grote roetdeeltjes is bijvoorbeeld op alle fronten drastisch teruggedrongen- maar er zijn nog twee problematische vervuilers over: stikstofdioxide (NO2) en de sterk toegenomen hoeveelheid fijn stof. Het smerigst is de lucht in de Randstad, West-Brabant, Zeeland en Zuid-Limburg. De drie noordelijke provincies zijn het beste af.

Proefproces

Het MNP heeft enkele tientallen meetpunten op drukke plekken in Nederland staan, zoals op de Amsterdamse Veerkade en Stille Veerkade in Den Haag. Er worden geweldige overschrijdingen gemeten van de hoeveelheden fijn stof en stikstof. Niet vreemd, want de godsganse dag rijden de (vracht)auto's door deze straten die daar absoluut niet op berekend zijn.

Buurtbewoners en Milieudefensie eisen nu dat de gemeente Den Haag maatregelen neemt tegen de luchtvervuiling rond de Veerkades. De bewoners willen een verbod op vrachtverkeer na half twaalf 's morgens. Ook zien ze liever geen streekbussen en willen ze de toegangsweg tot de A12 afsluiten. Binnenkort stappen ze naar de rechter voor een proefproces.

Na jaren van actievoeren tegen luchtverontreiniging lijkt het erop dat Milieudefensie dan eindelijk dank zij de EU een juridisch breekijzer in handen heeft. ,,Wij hebben een conflict met de overheid die op dit punt geen beleid wenst te maken, terwijl dat volgens de Europese Richtlijn wel zou moeten. Een bestuursrechter kan dan ingrijpen'', zegt Joris Wijnhoven van Milieudefensie. Zodra de rechtbank de bewoners in het gelijk stelt, zal de milieuorganisatie het juridische model 'exporteren' naar andere steden.

In Utrecht en Amsterdam zijn nieuwe actiegroepen ontstaan die huurders in drukke straten erop attenderen huurverlaging aan te vragen vanwege de vervuiling in hun straat. Volgens de actiegroepen kan luchtvervuiling tien aftrekpunten opleveren. Dit overkwam onder meer een bewoonster uit de Jan van Galenstraat in Amsterdam.

Luchtalarm

Duitse milieu- en bewonersgroepen lopen voorop als het gaat om het voeren van processen waarmee de lokale overheden worden gedwongen maatregelen te nemen waarmee de luchtvervuiling in de steden wordt teruggedrongen. Ook Belgische groepen gaan het middel gebruiken.

Een rechter in Duitsland heeft al een zaak van de hand gewezen, overigens om tamelijk technische redenen. Maar de rechtszaken werpen wel hun licht vooruit. ,,Lokale overheden schrikken wakker. Ineens zijn allerlei maatregelen om de lucht schoner te maken bespreekbaar: vrachtauto's omleiden, straten afsluiten, aardgasbussen, etc. Het staat allemaal weer op de politieke agenda. Da's alvast dikke winst'', aldus Wijnhoven.

Eerder deze maand startte Milieudefensie de campagne 'Luchtalarm'. De organisatie biedt de burger op haar website onder meer een juridische handleiding aan waarmee men zelf naar de rechter kan stappen om de luchtvervuiling tegen te gaan. Het blokkeren van extreem drukke verkeerswegen in de binnenstad is voor Wijnhoven weliswaar ook een optie, maar ,,uiteindelijk heb je natuurlijk wel structurele maatregelen nodig om de boel leefbaar te maken.''

Stoppen met het aanleggen van meer en bredere wegen, de dieselaccijns verhogen, verplichte roetfilters op diesel(vracht)auto's, spitsheffing, tolpoortjes en een maximumsnelheid van 80 km op stadssnelwegen zijn volgens Milieudefensie mogelijkheden om de luchtvervuiling tegen te gaan.

Nu er ruim 7 miljoen auto's rondrijden en er maandelijks 10.000 van bijkomen, zou een campagne voor het terugdringen van het autogebruik in de vorm van de verplichting om per huishouden nier meer dan één auto aan te schaffen bepaald niet misstaan. Bij Milieudefensie zien ze er niets in. ,,Het bestrijden van het autobezit in de stad doe je door het gewoon onaantrekkelijk te maken: dure en schaarse parkeerplaatsen gekoppeld aan fantastisch openbaar vervoer'', zegt Wijnhoven.

meer info: www.milieudefensie.nl

Aanhouding 'vieze lucht' betogers Het Haagse gemeenteraadslid Joris Wijsmuller (Haagse Stadspartij), de directeur van het Haags Milieucentrum en een milieuactivist zijn dinsdag 10 mei door het parate peleton van de ME in de boeien geslagen en vier tot vijf uur vastgehouden. De mannen protesteerden op de Lutherse Burgwal tegen de luchtvervuiling in 'de smerigste straat van Nederland'. Volgens de ME-ers konden de actievoerders geen vergunning tonen voor de flyeractie 'Schone lucht voor iedereen', op de hoek van de Lutherse Burgwal met de Prinsegracht. Voor een dergelijke activiteit is echter geen vergunning nodig. Nadat raadslid Wijsmuller de politie hierop gewezen had, werd men op hardhandige wijze in de boeien geslagen, mede omdat men zich weigerde te identificeren. Aan de vreedzame demonstratie deden tussen de tien en vijftien personen mee. De actie was georganiseerd door het Haags Milieucentrum. Aan voorbijgangers en automobilisten werden A4'tjes uitgedeeld waarin de demonstranten uiting gaven aan hun verontrusting over de alsmaar toenemende luchtverontreiniging in dit deel van de stad. Ook in de Amsterdamse Baarsjes werd die dag actie gevoerd voor schone lucht. Op een aantal plekken in de hoofdstad, waaronder de Jan van Galenstraat, is het dermate slecht gesteld met de luchtkwaliteit dat deze de gezondheid van omwonenden schaadt. Stank en herrie zijn de bewoners een doorn in het oog. Milieucentrum Amsterdam heeft daarom met buurtbewoners op het kruispunt Hoofdweg - Jan van Galenstraat, stukken stoep met rood-wit waarschuwingslint gemarkeerd: 'U betreedt een ongezond gebied!' Aan wethouder Maij (Verkeer) werd een symbolisch stofkapje overhandigd. www.haagsestadspartij.nl www.milieucentrumamsterdam.nl

Naar boven