● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #7

Met de grondwet verder van huis

Is de Europese Grondwet nu wel of niet goed voor het welzijn van het dier, het milieu, het asielbeleid, de sociale voorzieningen, werkgelegenheid of duurzame vrede? De voornaamste maatschappelijke organisaties laten het in het midden: zoek het zelf maar uit. De kleintjes zijn duidelijker.

Tekst Alex van Veen

Actief campagnevoeren voor de Europese Grondwet gaan de FNV en VNO-NCW te ver. Men beschouwt de nieuwe grondwet weliswaar als een stap vooruit, maar een stemadvies blijft achterwege. Dit blijkt onder andere uit een gezamenlijke verklaring van de sociale partners, die ze op de website hebben gezet van de Stichting van de Arbeid.

Uit de gezamenlijke verklaring blijkt dat werkgevers- en werknemersorganisaties de grondwet op het gebied van democratie, de sociale dialoog en de sociale markteconomie een vooruitgang vinden. Zo wordt de rol van de sociale partners op het niveau van de Europese Unie uitdrukkelijk erkend, net als het recht op informatie en raadpleging van werknemers binnen de onderneming en het recht op een gezonde en veilige werkomgeving.

Dat het Europees Parlement meer medebeslissingsrechten krijgt, bijvoorbeeld op het gebied van de sociale zekerheid van migrerende werknemers, wordt eveneens als positief ervaren. De werkgeversorganisatie VNO-NCW heeft er nooit een geheim van gemaakt voorstander van de grondwet te zijn: De EU wordt slagvaardiger en democratischer en de rol van de sociale dialoog wordt nu ook op Europees niveau erkend.

Sociale jungle

Bij de stichting Sociaal Europa, een samenwerkingsverband van werklozenorganisaties en kritische vakbondsgroepen, zijn ze explicieter in hun mening: stem tegen! ,,We kennen in Europa nu drie decennia van massawerkloosheid, van bestaansonzekerheid voor grote groepen. Dat moet veranderen. Met déze Europese grondwet kan dat niet. In de grondwet wordt gesproken van een sociale markteconomie, maar het sociale krijgt geen grondwettelijke basis'', aldus deze stichting.

In Nederland vertegenwoordigt de stichting voor een Sociaal Europa het netwerk van de Euromarsen. Het secretariaat is ondergebracht bij de Bijstandbond Amsterdam en de Werklozen Belangen Vereniging. Vanuit Nederland is in het verleden vanuit de werkgroep Euromarsen een belangrijke impuls uitgegaan om de precarisering van arbeid aan de orde te stellen, en zijn voorstellen ontwikkeld om verder te komen met de gezamenlijke eis voor een aan de welvaart gerelateerd niveau van bestaanszekerheid in alle landen.

,,Tot dusverre is de Europese Unie voor velen een abstractie en symbool voor de sociale afbraak'', schrijft Sociaal Europa in een voorlichtingspamflet. ,,Juist daardoor dreigen steeds meer mensen zich af te wenden van het Europese project. Met alle risico's van dien. Men trekt zich terug op een bastion van opvattingen gebaseerd op enghartig nationalisme en vreemdelingenhaat.''

Een constitutie van de Europese Unie zou volgens Sociaal Europa juist de drager moeten worden van een droom over een ruimte van vrijheid voor de mensen die erin leven, ongeacht hun afkomst. ,,Voor mensen die een eerlijke en open relatie onderhouden met de rest van de wereld. Een Europa waar de economie in dienst staat van de mensen en het behoud van de planeet en niet andersom.''

Dan pas zullen de mensen zich werkelijk betrokken voelen bij het Europese project, zo meent Sociaal Europa. ,,Tegenover het Europa van de sociale rechten staat het Europa van de concurrentie, van ieder voor zich, van de sociale jungle, van de Europese defensiemacht. Tegenover het Europa met open grenzen staat het Fort Europa, dat de welvaart alleen voor zichzelf wil hebben in een wereld van armoede.''

Dierenwelzijn

Stichting Sociaal Europa staat in het campagnemateriaal waarmee de burger opgeroepen wordt op 1 juni "nee" te stemmen niet stil bij het welzijn van de dieren. Niet zo heel erg vreemd, want in de grondwet wordt nauwelijks een woord gerept over dierenrechten.

Wel wordt vermeld dat religieuze en culturele tradities gerespecteerd moeten worden als het gaat om dierenwelzijn. Hiermee worden misstanden als stierenvechten, onverdoofd slachten, eieren rapen van beschermde vogels, het vangen en schieten van trekvogels, circussen die dieren gebruiken, drijfjacht en dwangvoeding van ganzen en eenden in stand gehouden.

,,Als de grondwet op basis van deze tekst wordt aangenomen, is de mogelijkheid voor erkenning van dierenrechten verder weg dan ooit'', stelt de Partij voor de Dieren. ,,Het vormt een nieuwe bevestiging van het feit dat de rechten van dieren in Europa er niet toe doen, en volledig ondergeschikt worden gemaakt aan de gewoonten, gebruiken en wensen van mensen.'' De Partij voor de Dieren vindt deze grondwet dan ook onaanvaardbaar en roept op om tegen te stemmen.

De voornaamste milieuorganisaties zijn in het algemeen aanzienlijk milder gestemd over de grondwet, maar geven geen stemadvies. Bij Milieudefensie liggen de meningen verdeeld. Natuur en Milieu staat positief tegenover de milieuparagraaf, maar spreekt zich niet uit over de wenselijkheid van de grondwet in algemene zin.

Een van de doelstellingen van de EU is duurzame ontwikkeling (inclusief de ecologische component). Dat de Europese Unie verplicht is milieu-eisen te integreren in al haar beleid en activiteiten, wordt door Natuur en Milieu eveneens als positief ervaren. Deze verplichting geldt voor alles wat de EU doet.

De beginselen (o.a. het voorzorgsbeginsel en het principe 'de vervuiler betaalt') en doelstellingen (o.a. behoud en verbetering van de kwaliteit van het milieu, bescherming van de gezondheid van de mens, behoedzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen en bevordering van een internationale aanpak van milieuproblemen) van het EU milieubeleid zijn eveneens opgenomen in de grondwet.

Dat er een nieuw hoofdstuk energie, met doelstellingen voor het milieu, in de grondwet is opgenomen, ziet Natuur en Milieu als een verbetering. Ook dat het Europees Parlement meer macht krijgt over de landbouwbegroting en dat burgers met 1 miljoen handtekeningen een onderwerp op de agenda van de Europese Commissie kunnen zetten, beschouwt men als verbeteringen ten opzichte van de oude grondwet.

Kernenergie

Het is van belang om te beoordelen of de grondwet duurzame ontwikkeling stimuleert, afremt of er geen enkele invloed op heeft. De toekomst van kernenergie is daarin van groot belang. Niet alleen omdat het een gevoelig onderwerp is maar ook omdat er heel veel geld mee gemoeid is en de consequenties van een eventuele keuze voor kernenergie door het radioactieve afval nog vele generaties na ons een rol zullen spelen.

Hierover is in de aanloop naar de vaststelling van de grondwetstekst door de verschillende regeringen en het betrokken publiek heftig gedebatteerd. Moet de EU een gezamenlijke energiepolitiek voeren? Wie bepaalt dan op welke manier er elektriciteit wordt opgewekt?

Op dit moment wordt veel geregeld via het Euratom-verdrag, gesloten in 1957 en sindsdien niet veranderd. Alle lidstaten zijn gebonden aan de bepalingen in dit verdrag. Het is het enige verdrag dat de lidstaten verplicht één enkele energiedrager (kernenergie) te stimuleren. Het verdrag verplicht de EU veel geld beschikbaar te stellen voor verdere groei van het aandeel kernenergie in de Europese elektriciteitsvoorziening. Er zit 4 miljard euro in de pot die gebruikt wordt om de verouderde centrales in Oost-Europa op te knappen.

Over de toekomst van dit Euratom-verdrag woedt al jaren een hevige discussie tussen specialisten. Het grote publiek heeft nauwelijks weet van dit verdrag en haar consequenties. Milieuorganisaties pleiten voor afschaffing van het verdrag, zoals het kolenverdrag in 2000 afgeschaft is. ,,Aanpassen kan ook, op z'n minst moet de verplichting om kernenergie te stimuleren uit het verdrag worden gehaald'', vindt de milieuorganisatie Wise die oproept tegen de grondwet te stemmen.

In de discussie over de Europese Grondwet is uiteindelijk besloten om Euratom geen onderdeel van de grondwet uit te laten maken. Hiermee ontstaat de mogelijkheid om de rationaliteit van het Euratom-verdrag aan te vechten en te bespreken. ,,Hiermee wordt Euratom en kernenergie door de grondwet indirect ondersteund'', aldus Wise.

Oostenrijk, Duitsland, Ierland, Zweden en Hongarije vinden het Euratom-verdrag uit de tijd en eisen een herziening. De meeste milieuorganisaties pleiten voor beëindiging van het verdrag, al lijkt dit momenteel onhaalbaar. Via de weg van geleidelijkheid wordt gepoogd een einde te maken aan de absurde situatie dat juist kernenergie per definitie de steun moet krijgen van de lidstaten.

Defensiemacht

En dan de wapenindustrie. In de grondwet is een beleid geformuleerd waarmee wordt gekozen voor verdergaande militarisering van de Europese Unie. Dit vertaalt zich in toenemende integratie van de defensie-industrie, van de defensiepolitiek en van legereenheden. Bij de Campagne tegen Wapenhandel (CtW) zijn ze hier bepaald niet blij mee, tegenstemmen is het advies.

,,In Europa is al lange tijd een proces gaande van reorganisatie en integratie van de defensie-industrie, om efficiënter en concurrerender te worden op de wereldwapenmarkt'', meldt CtW. In de grondwet is vastgelegd dat een European Armament Agency de 'behoeften' en het wapenaankoopbeleid van Europa zal stroomlijnen.

De grondwet bevestigt wat de EU-leiders al in 2003 onder leiding van Solana (voormalig secretaris-generaal van de NAVO en nu in Europa verantwoordelijk voor buitenlands- en veiligheidsbeleid) overeen zijn gekomen: de Europese Unie gaat strijdkrachten inzetten bij gevechtsoperaties overal ter wereld.

Daarvoor moeten de legers beter op elkaar worden afgestemd en veel nieuwe wapens worden aangeschaft. ,,Het proces is al enkele jaren aan de gang, maar mede dankzij de grondwet worden nu alle EU-landen verplicht om dit agressieve militaire beleid te volgen'', aldus CtW. De defensie-industrie heeft al volop geprofiteerd van de ombouw naar interventielegers. ,,Het gaat immers niet meer om bescherming van Europees grondgebied tegen een oprukkende vijand, maar om overal ter wereld strategische en economische belangen van Europa te kunnen verdedigen.''

Voor de Nederlandse defensie-industrie is vooral de militaire communicatiesector een interessante markt. Nederlandse bedrijven als Thales (voorheel Holland Signaal), Stork en EADS (European Aeronautic Defence and Space) werken mee aan internationale megaprojecten als het raketschild en militaire satellieten. En alleen al het kleine Nederlandser leger heeft in het kader van interventiebeleid onder meer transportvliegtuigen, amfibische landingsschepen en heel veel nieuwe communicatieapparatuur aangeschaft.

Voor het eerst in haar bestaansgeschiedenis heeft de EU dit jaar geld beschikbaar gesteld voor de ontwikkeling van militaire producten. Het gaat vooralsnog om een bescheiden bedrag, 65 miljoen euro voor drie jaar, maar de verwachting is dat dit budget zal groeien tot 2 miljard euro per jaar in 2012.

Asielbeleid

Door oorlogen slaan mensen op de vlucht. Voor deze mensen is het van belang dat in de grondwet het recht op asiel is neergelegd. Ook wordt in de grondwet verwezen naar het Vluchtelingenverdrag. De beoogde Grondwet verbiedt de Europese Unie en de EU-landen om personen uit te zetten naar landen waar zij het risico lopen op een onmenselijke behandeling, zoals marteling.

Ook traditionele vrijheidsrechten, discriminatieverboden en het recht op toegang tot de rechter staan in de grondwet. De grondwet bepaalt dat de Europese Unie zal toetreden tot het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens (EVRM). Dit is ook voor vluchtelingen goed nieuws, want in asielprocedures speelt het EVRM een grote rol.

De Raad van Ministers beslist volgens de nieuwe grondwet met meerderheid van stemmen - iets wat overigens sinds kort nu al mogelijk is op het gebied van asiel. ,,Het wordt voor de lidstaten dus makkelijker om in de komende jaren tot een gemeenschappelijke asielprocedure en gelijke uniforme asielvergunningen te komen'', denkt Vluchtelingenwerk Nederland. Het Europees Parlement krijgt meer invloed als mede-wetgever.

Door verdergaande harmonisatie van asielbeleid kan worden voorkomen dat EU-landen met elkaar gaan concurreren om zo min mogelijk asielzoekers te krijgen, zoals nu gebeurt. De gemeenschappelijke procedures moeten dan wel daadwerkelijk het 'recht op asiel' en naleving van het Vluchtelingenverdrag garanderen.

Vluchtelingenwerk Nederland, dat geen stemadvies wenst te geven, vindt het belangrijk dat de grondwet uitgaat van het recht op asiel, het Vluchtelingenverdrag en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. ,,Maar of de EU-regels in dat opzicht voldoende zullen zijn, ligt voor een groot deel nog steeds bij de lidstaten, die binnen de Raad van Ministers beslissen. De Europese verkiezingen worden medebepalend voor de vraag hoe vluchteling-vriendelijk de EU zal zijn.''

bronnen:
www.euromarches.org
www.stopwapenhandel.org
www.stvda.nl

Naar boven