● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #6

Mayday Mayday!

Op zondag 1 mei zullen in de straten van tientallen Europese steden parades en acties plaatsvinden. Euromayday, het Europese netwerk dat deze acties organiseert, wil de traditie van de eerste mei nieuw leven inblazen door te wijzen op de schaduwzijden van de flexibele economie. Ter gelegenheid van de manifestatie in Amsterdam gaat de initiatiefgroep nader in op de discussie over activisme en werk.

Tekst Merijn

Op 1 mei 1886 drongen honderdduizenden samen in de straten van Chicago om een achturige werkweek te eisen. Deze staking werd al snel gebroken door gewelddadig optreden van de politie, met vier doden als gevolg. Kort daarna zou een bomaanslag op de politie tijdens een protestmanifestatie op Haymarket leidden tot een nietsontziende klopjacht op linkse activisten, waarbij de acht meest bekende anarchisten ter dood veroordeeld werden.

Vijf daarvan werden er opgehangen, één pleegde zelfmoord in zijn cel en de andere drie werden later weer vrijgelaten (de gouverneur stelde dat de berechting een foutje was). Zo is 1 mei de geschiedenis ingegaan als een actiedag voor sociale rechtvaardigheid, die tot op de dag van vandaag nog ritueel wordt herdacht als de dag van de arbeid.

De bonden

In Nederland is kort na de Tweede Wereldoorlog officieel de achturige werkdag ingevoerd. Zij maakt deel uit van het indrukwekkende bouwwerk aan regelgeving en bindende CAO's dat de bonden door de decennia heen hebben opgebouwd. Dit bouwwerk vertoont op dit moment echter grote scheuren en is aan het schudden op haar grondvesten.

Niet voor niets was 2004 het toneel van een krachtmeting tussen het kabinet en de vergrijzende bonden, met het bestaansrecht van de FNV en CNV als inzet. De architecten van dit in onbruik rakende bouwwerk hebben zich altijd gericht op het eisen van degelijk werk, met de vraag naar 'behoud van werkgelegenheid' als speerpunt. De politieke ontwikkelingen zouden de relevantie van deze eisen al snel doen afnemen.

Mei 1968 werd het toneel van een nieuwe vorm van conflict, die ook de behoudende politiek van de vakbonden bij het oud vuil plaatste. Terwijl de laatsten zich sterk maakten voor werk werk werk, verwierpen de 68'ers de hele wereld van het werk en het systeem dat werk reproduceerde. Het postmateriële wereldbeeld diende zich aan.

Wending

In het boekwerk 'Le Nouvel Esprit du Capitalisme' analyseren de Parijse sociologen Boltanski en Chiapello de sidderingen die revolte teweegbracht in het commandocentrum van de economie. Aan de hand van de analyse van duizenden pagina's aan managersliteratuur scheppen de auteurs een beeld van een strategische wending die gemaakt werd als een gevolg van de eisen van de baby-boomers.

Kritiek op gestandaardiseerde massaproductie werd opgevangen door het marketen van de jonge sub- en tegenculturen. Kritiek op de starre discipline van kantoor en fabriek leidde tot het ontstaan van de huidige (net)werkcultuur. Kritiek op de suffe wereld van negen tot vijf leidde tot de flexibilisering van de werkplek. Kritiek op het gebrek aan vrije tijd werd beantwoord door een opkomende vrije tijdsindustrie.

Er was echter een forse crisis voor nodig om deze veranderingen om door te kunnen zetten. Dit moment diende zich aan bij de economische depressie van de jaren '80. Terwijl de kraakgeneratie de cultuur van zelfvoorziening, autonomie en werkweigering tot in haar uitersten verkende, kregen de managers vrij spel voor het inluiden van hun hervormingen.

Met Engeland als lichtend voorbeeld werd de overstap gemaakt van welfare naar workfare, het verkrijgen van uitkeringen werd steeds meer aan banden gelegd en afhankelijk gemaakt van participatie in allerlei werkervaringsprojecten.

Ga toch werken!

Het principieel weigeren van werk, dat voor de kraakbeweging zo vanzelfsprekend was dat er eigenlijk nooit over gepraat werd (er was tenslotte geen werk), komt steeds meer onder vuur te liggen. Ga toch werken! werd eerst nog toegebeten op straat, maar ook al snel op het kantoor van de sociale dienst. Een wereld van kleine alternatieven op arbeid, van noppes tot DIY, van hippiedorp tot ID-baan activisten wordt langzaam de teugels aangetrokken.

De revolutionaire strategie die de Amerikaan Hakim Bey voorstelt om een eilandenarchipel van Tijdelijke Autonome Zones te creëren wordt steeds lastiger in een wereld, die wordt gekenmerkt door een economie die ook de tot nu toe opgegeven terreinen onder haar vleugels neemt en aan het vercommercialiseren is.

Het contrast tussen de materiële wereld van de traditionele vakbeweging en de postmaterialisten van latere generaties hoeft echter niet zo zwart-wit te zijn. De afgelopen jaren heeft zich in verschillende landen een beweging ontwikkeld die zich is gaan richten op de wereld van het flexibele werk.

Hierin gaan de eisen voor bevrijding van het leven van de dwang tot werk gelijk op met de eisen voor de verbetering van de werkomstandigheden. Op de agenda staat het omvormen van flexibiliteit van een discipline-instrument voor managers en bureaucraten tot een potentie om onze eigen levens in te richten.

De pijlen van deze beweging zijn gericht op alle onzekerheden die de huidige flexibele werk- en leefomstandigheden kenmerken. De illegalisering van migranten, de privatisering van sociale huisvesting, de afbouw van de sociale zekerheid, de lullige werkomstandigheden in de wereld van McJobs, om er maar een paar te noemen. Om daarmee aan de slag te gaan willen we een nieuwe vormen van conflict verkennen, die verschillende groepen bij elkaar kunnen brengen. Op Mayday willen we daarmee beginnen. Hopelijk tot dan!

meer info: www.flexmens.org & www.euromayday.org

Naar boven