● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #6

Europa en basisdemocratie

Discussie campagne tegen EU grondwet

In het in het artikel 'Strijd om de Europese Grondwet' in het laatste nummer van Ravage, gaat David Vervoort in op een aantal punten die van belang zijn voor een linkse campagne tegen de Europese Grondwet. Hij bepleit een strijd tegen de Europese Unie die moet eindigen in basisdemocratie. Willem Bos van Comité Grondwet Nee echter is voorstander van directe democratie.

Tekst Willem Bos

David Vervoort stelt dat we als linkse activisten ons niet kunnen en mogen beperken tot de strijd tegen deze grondwet maar ook de hele Europese Unie en de daar achter liggende ideologie moeten bestrijden. Daarnaast benadrukt hij dat de strijd tegen dit Europa en haar antidemocratische karakter ook na 1 juni noodzakelijk zal blijven. Met beide punten ben ik het van harte eens. Maar over de manier waarop Vervoort zijn zienswijze uitwerkt valt mijns inziens nog wel wat te zeggen.

Vervoort lijkt van mening dat het Comité (Grondwet Nee) zich tot het bekritiseren van de Grondwet beperkt. '(...) door enkel interne kritiek uit te oefenen op de grondwet, en het Europese project zelf niet ter discussie te stellen, wordt in feite het bestaan van de Europese Unie geaccepteerd en gelegitimeerd. De initiatiefnemers van het Comité nemen afstand van het 'marktfundamentalisme' in de grondwet, maar dit marktfundamentalisme is wel altijd het uitgangspunt geweest van het gangbare Europese project, niet enkel een rariteit in de grondwet die nog kan worden recht getrokken', schrijft hij. (zie Ravage #5 van 8 apr 05)

Ik geloof niet dat hij daarmee recht doet aan onze opvattingen als Comité Grondwet Nee. Zoals Vervoort even daarvoor in zijn artikel terecht opmerkt gaat onze brochure en de hele campagne (zoals onze naam al zegt) over de Europese Grondwet. Daarom richten we onze argumentatie ook tegen de grondwet. Maar dat betekent niet dat we daarmee de bestaande Europese Unie - of het marktfundamentalisme daar achter - accepteren, laat staan legitimeren. In de brochure wordt gesproken over de noodzaak van een fundamenteel anders functioneren van de Europese Unie en de noodzaak van een democratische doorstart van Europa, om maar een aantal formuleringen te noemen.

Dat geeft al aan dat wij ons niet richten op een 'rariteit in de grondwet die nog kan worden rechtgetrokken', of dat het ons te doen is om het 'enigszins aanpassen van de grondwet'. Wij verwerpen wel degelijk de huidige Europese Unie en pleiten voor een ander Europa. We zien het afwijzen van deze grondwet als een noodzakelijke stap om tot een ander Europa te komen.

Wij zien de grondwet dan ook niet als een verslechtering ten opzichte van de huidige situatie, zoals de voorstanders ons graag in de schoenen schuiven, maar juist als het grondwettelijk vastleggen van die slechte, ondemocratische situatie.

Democratisch Europa

Maar - en daar ligt misschien de onduidelijkheid - wij pleiten niet tegen Europese samenwerking op zich, of tegen een politieke rol van Europa. Wij zijn geen nationalisten. We denken niet dat een 'nee' tegen dit Europa ook een 'nee' tegen elk ander Europa betekent.

De reden daarvoor is dat de problemen waarmee we geconfronteerd worden - zoals de internationale milieuproblematiek, de overheersende macht van de multinationals, de internationale criminaliteit, het internationale flitskapitaal en dergelijke zaken - alleen op internationaal vlak aan te pakken zijn. Een ander Europa is mogelijk (en noodzakelijk), zo zou je onze opstelling samen kunnen vatten.

En dat andere Europa - waarvan we natuurlijk niet een soort blauwdruk geven - zal in ieder geval een democratisch Europa moeten zijn. Een Europa waar de belangen van de bevolking en niet die van de multinationals centraal staan. Daarbij gaat het ons zeker niet alleen om het 'upgraden van het bestaande systeem door meer bevoegdheden voor het Europees Parlement en een gekozen Commissie', zoals Vervoort meent. Voor ons valt democratie niet samen met parlementaire - vertegenwoordigende - democratie. Ook wij zijn voorstander van verdergaande vormen van (directe) democratie, ook in Europa. Of, zoals Vervoort ons standpunt samenvat, stelt het comité dat 'de eenwording van Europa democratisch pas kan slagen bij actieve betrokkenheid van de Europese bevolking'.

Vervoort geeft daar het volgende commentaar op: 'Dit terwijl het op zijn minst onwaarschijnlijk is dat een bestuurssysteem waar 500 miljoen mensen onder vallen ooit democratisch kan zijn'. En hij besluit de alinea met de sombere constatering: 'Er valt binnen de structuur en de grootschaligheid van de EU geen acceptabel democratisch systeem te maken'.

Directe- of basisdemocratie

Dat roep een aantal essentiële vragen op. Niet alleen met betrekking tot Europa maar ook met betrekking tot een linkse - op basisdemocratie gebaseerde - strategie in het algemeen. Wat dan met Europa, is natuurlijk de eerste vraag. Moeten we ons maar neerleggen bij een noodzakelijk ondemocratisch - want groot en volgens Vervoort noodzakelijkerwijs centralistisch - Europa?

Welke eenheden zijn dan nog wel democratisch te besturen, zo luidt de daarop volgende vraag. Een land met 16 miljoen inwoners? Steden met een miljoen of meer inwoners? Buurten of dorpen? Of is echte democratie alleen mogelijk in situaties waar mensen nog direct contact met elkaar hebben?

Die laatste opvatting is mijns inziens de dood in de pot voor de linkse beweging. Het betekent dat we op direct niveau - aan de basis - mooie democratische principes in praktijk proberen te brengen, maar alle niveaus daar boven over laten aan de gecentraliseerde staatsmacht. (Of in het geval van Europa bovenstatelijke macht.) Een dergelijke opvatting van basisdemocratie veroordeelt ons bij voorbaat tot marginaliteit.

Dat is ook de reden dat ik zelf niet zo gecharmeerd ben van de term basisdemocratie, maar de voorkeur geef aan het begrip directe democratie. Omdat de democratie die wij willen weliswaar begint op basisniveau, maar zich daar niet toe beperkt. De radicale democratisering die door de globaliseringsbeweging wordt voorgestaan streeft er juist niet naar om zich te beperken tot basisniveau, maar opent de aanval op de gecentraliseerde bureaucratische macht op ieder niveau. Nationaal en internationaal.

De strijd tegen de huidige Europese Unie en voor een ander Europa maakt daar onderdeel van uit. Die strijd is zeker niet beperkt tot de strijd tegen deze grondwet, laat staan dat hij op 1 juni afgelopen is. Maar het referendum over de grondwet is, ondanks de geweldige manipulaties die daar omheen plaats vinden, wel een goede gelegenheid om die strijd aan te wakkeren, er meer mensen bij te betrekken, duidelijk te maken wat er mis is met dit Europa en waarom.

Wij denken niet dat het afwijzen van de grondwet 'automatisch' een prachtige kans betekent om stappen vooruit te zetten op weg naar een democratisch Europa, zoals Vervoort in onze brochure meent te hebben gelezen. Wij zijn het helemaal met hem eens dat er ook rechtse krachten zijn die tegen de grondwet ageren en die er helemaal niet op uit zijn om stappen vooruit te zetten naar een democratisch Europa.

Daarom staat links in deze campagne ook voor een dubbele opgave. Strijden voor een 'nee' in het referendum over de grondwet. Maar niet zo maar een 'nee' en niet met alle argumenten. Niet voor een nationalistisch 'nee', een 'nee' op basis van eigen volk eerst. Maar voor een internationalistisch 'nee', een 'nee' om de weg vrij te maken voor een ander, een democratisch Europa.

Willem Bos is voorzitter van het Comité Grondwet Nee en auteur van de brochure 'Nee tegen deze Grondwet'. Samen met Daniël de Jongh vormde hij de redactie van de bundel 'Op welke grond rust deze wet, kritische beschouwingen over de Europee Grondwet', die recentelijk bij uitgeverij Van Gennep is uitgekomen. Deze reactie is geheel op persoonlijke titel geschreven. Website: www.grondwetnee.org

Naar boven