●
Ravage ●
Archief
● Overzicht
2005 ● Overzicht
#5
Berlijn bedelt niet om vrijplaatsen
Het achterhuis van Yorckstrasse 59 in Kreuzberg is een van de oudste woon- en werkprojecten in Berlijn en biedt ruimte aan tal van politieke en sociale activiteiten. Nu dreigt het pand ontruimd te worden. Gelukkig is er ook nog het creatieve verzet van bewoners, gebruikers en inmiddels heel autonoom Berlijn.
Tekst Kris Soll
Het speerpunt van de strijd is allang niet meer louter de ontruiming van Yorck 59. Het gaat om de herstructurering van de stedelijke ruimte door het Berlijnse stadsbewind. Een beleidsagenda die niet alleen in het teken staat van privatisering, liberalisering en subsidies voor grootschalige projecten in de dienstverlenende sector, maar ook gepaard gaat met groeiende repressie tegen de subculturele en alternatieve stadscultuur.
Yorck 59 bestaat sinds 1988, toen een collectief van jonge mensen vier lege fabrieketages in de West-Duitse wijk Kreuzberg huurde en verbouwde voor een gemeenschappelijk woon- en werkproject. Na de val van de Muur in 1989 bevond dit pand zich plotseling in het centrum van het herenigd Berlijn en midden in de nieuwe krakerswereld.
Dit leidde al snel tot nieuwe politieke allianties. In het begin waren het vooral antifascistische en antiracistische groepen die er hun plek vonden, zoals de 'Antirassistische Initiative'. Ook de pacifistische projecten van de 'Angolanische Antimilitaristische Initiative' kregen er de ruimte.
Sinds kort biedt Yorck 59 onderdak aan de 'Anti-Hartz-Bündnis', een platform tegen de zogenaamde Hartz-wetten, die een enorme bedreiging voor het Duitse sociale zekerheidsstelsel vormen. Het gebouw bevat ook publieke ruimtes. Yorck 59 opent wekelijks zijn deuren voor een café, waar twee keer per maand veganistisch kan worden gegeten.
Ontruimingsdreiging
Sinds 2003 is Yorck 59 in handen van een nieuwe eigenaar. De leefgemeenschap en de politieke activiteiten in het pand waren hem meteen een doorn in het oog. Toen het huurcontract in 2004 afliep eiste de eigenaar een dubbele huur voor een nieuw contract. Het collectief achter Yorck 59 wil het pand daarom nu aankopen.
Daarmee hopen ze niet alleen de toekomst van de woongroep en de politieke projecten veilig te stellen, maar ook te voorkomen dat er met het pand gespeculeerd wordt. De eigenaar is nog niet op dit voorstel ingegaan. Integendeel, de bewoners waren in de afgelopen maanden regelmatig het doelwit van racistische, seksistische en gewelddadige intimidaties door de huismeester. Sinds januari ligt er bovendien een ontruimingsbevel op tafel.
Yorck 59 plaatst de dreigende ontruiming in een bredere context van stadsontwikkeling die zeker niet alleen voor Berlijn typerend is. De algemene bedreiging van vrijplaatsen en subcultuur wijden ze aan de zogenaamde 'rent-gap', het verschil tussen de actuele en potentiële huurprijzen in wijken die economisch aantrekkelijk zijn geworden. De omzetting van sociale woningbouw in koopwoningen wordt hierdoor gestimuleerd.
Het verdringingsproces van de oorspronkelijke bewoners door de nieuwe 'yuppieklasse' wordt aangeduid als 'gentrification'. Het absurde aan deze ontwikkeling is dat juist de krakers en andere alternatieve subculturen die de 'ontdekking' van een wijk mogelijk hebben gemaakt, door de aankomende investeringen en renovaties overbodig lijken te worden. Net zo absurd is misschien dat juist de coalitie bestaande uit SPD (sociaal-democraten), PDS (socialisten) en de Groenen deze ontwikkelingen bevordert.
Ruilobject
Het verzet van Yorck 59 is inmiddels een symbool geworden voor het protest tegen de 'verhuurbonzen'. Er wordt nauw samen gewerkt binnen het netwerk 'PIRat'. Onder de leus 'alternatieven in plaats van nisjes' bevordert dit netwerk uitwisseling, wederzijdse steun en gezamenlijke acties van vrijplaatsen in heel Duitsland.
De protesten tegen de ontruiming begonnen al in oktober vorig jaar met een fietsactie 'tegen ugly stadsherstructurering en voor zelfstructurering'. In november vond er een manifestatie plaats in Hamburg, waar de nieuwe eigenaar van Yorck woont, en in december in Wenen voor de Duitse ambassade. De hele maand maart stond in het teken van solidaire kraakacties voor het behoud van vrijplaatsen en Yorck 59 in het bijzonder.
Op 17 maart werd voor een dag het stadhuis van de wijk Kreuzberg bezet om uitstel van ontruiming af te dwingen. De bezettingsactie eindigde de volgende ochtend na een gezamenlijke persconferentie met de burgemeester waarin deze de optie van vervangende woonruimte ter sprake bracht.
De afgevaardigde voor de Groenen in de Bondsdag, Christian Ströbele, heeft echter al gezegd dat het juist de eigenaar moet zijn die een ruilobject krijgt aangeboden, zodat het door de jaren heen met het pand vergroeide collectief zijn plek aan de Yorckstrasse kan behouden.
Op 26 maart organiseerde zelfwerkzaam Berlijn nogmaals een manifestatie om het belang van vrijplaatsen te benadrukken. De leus: 'Voor vrijplaatsen moeten we vechten, niet bedelen. Voor een oncontroleerbaar leven!'
website: www.yorck59.net