● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #4

Krakers jubileren niet

Als het aan de kenners ligt blijft anti-monarchistisch Nederland op 29 april thuis. Geen protesten als een kwart eeuw geleden. Onze prehistorische en tot op het bot ondemocratische staatsvorm, ook wel monarchie genoemd, lijkt sterker in z'n schoenen te staan dan ooit. Beatrix kan met recht jubelen.

Tekst Marina Groen & Alex van Veen

Stilletjes aan maken de Oranjeverenigingen zich op voor de traditionele festiviteiten van eind april die dit jaar volledig in het teken zullen staan van het jubileum van onze inhalige koningin. Naar verluidt maakt het media-archief van de NOS in Hilversum overuren met het op aanvraag kopiëren van de videotape met de registratie van de rumoerig verlopen kroning van 30 april 1980.

Bij Ravage zijn de eerste telefoontjes alweer binnengekomen met de vraag of ons, 25 jaar na dato, wederom krakersrellen te wachten staan. De redactie, die de moeite al niet meer neemt om maar enigszins serieus op deze cliché vraag in te gaan, is zelf eigenlijk ook wel een beetje nieuwsgierig. We benaderden een aantal redelijk bekende en volslagen onbekende Nederlanders met exact dezelfde vraag.

Bescheiden feestje

Beatrix zwaait inmiddels 25 jaar met de scepter, en dat zullen we weten ook. Volgens eigen zeggen viert deze multimiljonair op 29 en 30 april haar feestje op uiterst 'bescheiden' wijze. De gemeenschap behoeft hieraan slechts 12 miljoen euro bij te dragen. In de avond van 29 april zal temidden van de sluipschutters De Dam in Amsterdam het podium zijn van een 'volksfeest' waarvoor een braaf publiek geselecteerd wordt. De koningin dient geriefd te worden.

Politicoloog Hein-Anton van der Heijden, onderzoeker van sociale bewegingen, gelooft het allemaal wel. Hij ziet, in tegenstelling tot 25 jaar geleden, geen reden om nu weer uit protest de straat op te gaan. ,,Theoretisch wel, feitelijk niet! Wanneer je republikein bent is er altijd reden om tegen de monarchie in verzet te komen'', antwoordt Van der Heijden op cryptische wijze.

,,Het gaat erom een concreet aanknopingspunt te vinden om in verzet te komen. In 1980 - 'geen woning geen kroning' - was het de ideale combinatie van verzet tegen de monarchie gekoppeld aan een eeuw maatschappelijke onderwerping. De woningnood is er nog wel, maar daar worden geen politieke acties tegen gevoerd die te vergelijken zijn met 25 jaar geleden'', verduidelijkt hij.

Als er al acties worden gevoerd, gebeurt dit vanuit hele kleine radicale cellen, denkt Van der Heijden. ,,Die zullen ongetwijfeld tot de verbeelding van de media spreken, maar ik denk niet dat deze acties door veel mensen worden gesteund. Er zal sprake zijn van niet meer dan een enkele tientallen actievoerders.''

JOVD PC

Stefan de Bruijn, oud-voorzitter van de JOVD afd. Amsterdam, de jongerentak van de VVD, gruwt bij de gedachte dat er tijdens het jubileumfeest acties gevoerd zullen worden. ,,Ik ben tegen krakersrellen. Ik vond het destijds van weinig respect getuigen voor de koningin door te gaan rellen tijdens de kroning. Zelf ben ik er voorstander van om problemen op een politiek correcte wijze op te lossen'', zegt De Bruijn.

Eind vorig jaar nam de JOVD-er openlijk stelling tegen het beschikbaar stellen van 1,2 miljoen door de gemeente Amsterdam als bijdrage aan de kosten van het jubileumfeest. ,,De JOVD vindt dat voor een feest van de koningin niet de gemeente Amsterdam maar de rijksoverheid, of liever nog het koningshuis zelf voor de kosten moeten opdraaien.'' Uiteindelijk werd de bijdrage van de Amsterdammers teruggeschroefd naar 0,6 miljoen.

Voormalig politiewoordvoerder en kandidaat-burgemeester Klaas Wilting moet eerst even slikken als hij ons aan de telefoon krijgt. Als ME-er sloeg Wilting in 1980 lustig op het krakerstuig los. ,,Ah, Ravage! Jullie waren niet altijd onze vrienden hè? Maar het maakt me niet uit, stel die vragen maar'', zegt hij op immer goedgemutste toon.

Over de rellen van weleer is Wilting duidelijk. ,,De kraakbeweging heeft in het verleden uitstekend werk verricht, maar de rellen die men voortbracht vond ik jammer. Ik heb vanuit de kraakbeweging behoorlijk wat dreigementen gehad, wat voor mij en mijn gezin uitermate vervelend is geweest. Dat is ook de reden dat ik er anders op terug kijk.''

Voor 29 april verwacht hij geen acties of demonstraties. ,,De tijd is veranderd en het woonbeleid is aanzienlijk verbeterd. Als er wordt gedemonstreerd vind ik het allemaal prima, maar zorg wel dat de mensen die gewoon feest willen vieren en er een mooie dag van willen maken, ook alle ruimte krijgen'', zegt Wilting op belerende toon.

Vandalisme!

,,Van mij mogen ze de monarchie morgen afschaffen, maar ik vind het geen reden om daarvoor de straat op te gaan'', zegt rasrepublikein en historicus Thomas von der Dunk. ,,Kijk, het is niet mijn feestje, maar het is wel een logisch uitvloeisel van het Nederlands staatsbestel. Al kun je natuurlijk vraagtekens zetten bij de kosten van dat hele festijn.''

Van de protesten van 25 jaar geleden heeft Von der Dunk zelf niets aan den lijve meegemaakt, al woonde hij op steenworp afstand in de Nieuwmarkt. ,,De demonstraties liepen uit de hand en ontaardden in rellen, met geweld en brandstichting etc. Dat is natuurlijk ontoelaatbaar. Daar is puur vandalisme gepleegd.''

Begin april verschijnt Het Kroningsoproer, een boek over de veldslagen die zijn gevoerd op 30 april 1980. Schrijver en socioloog Eric Duivenvoorden noemt de link met het heden - de verwarring en de onderhuidse spanningen als gevolg van de aanslagen op Fortuyn en Van Gogh - uiterst frappant. ,,Ook de kroningsrellen hebben een behoorlijke shock teweeg gebracht in de samenleving. Men vond dat toen eigenlijk heel on-Nederlands.''

De belangrijkste overeenkomst met het heden en verleden is dat er sprake is van een historische omwenteling, meent Duivenvoorden. ,,Ook nu weer zijn er culturele veranderingen aan de gang. De opstand van Pim Fortuyn is in die zin ook te vergelijken met de oproer van de krakers in 1980. Er zit heel veel onvrede onder de oppervlakte, en die komt op een gegeven moment tot een uitbarsting.''

Geen fuck!

Het jaar 1980 is volgens Duivenvoorden een hoogtepunt geweest van de jaren '60 en '70 cultuur in Nederland. ,,De demonstratie die op 30 april ontzettend uit de hand is gelopen en die de aanleiding was voor het oproer, was als weken van tevoren aangekondigd. De lakse manier waarop de autoriteiten daarmee omsprongen, kun je je tegenwoordig bijna niet meer voorstellen.''

Terwijl iedereen zag aankomen dat het uit de hand zou gaan lopen op kroningsdag, weigerde de politie en de burgemeester om de demonstratie te verbieden, of te voorkomen. ,,Vergelijk het met hoe er gereageerd is op de aankondiging van demonstraties tijdens de Eurotop in 1997. Daar zijn mensen op voorhand gearresteerd en was het hele feestterrein afgeschermd met containers en hekwerken. Op die manier werd demonstreren bijna fysiek onmogelijk gemaakt.''

Maar op 30 april 1980 was dat uitgesloten voor de autoriteiten, daar moest en zou gedemonstreerd mogen worden. Duivenvoorden: ,,Er is in het gebied rond de Nieuwe Kerk en het stadhuis bewust ruimte vrij gelaten voor het publiek, er zijn daar bewust risico's genomen, die ze overigens volstrekt onderschat hebben. In die zin is 1980 óók een omslag geweest.''

Duivenvoorden verwacht op 29 april dan ook geen herhaling van de kroningsrellen. ,,Actievoeren in Nederland gebeurt tegenwoordig op zeer marginaal niveau. Zo zal het ook zijn bij het jubileum. Het stelt natuurlijk allemaal geen fuck voor. Het koningshuis of de monarchie interesseert sowieso niemand. En voor de huidige maatschappelijke problemen komt ook al geen kip meer de straat op!''

Vette rel

Staande achter z'n tap in Amsterdam-Oud-Zuid blikt kraker Hans met genoegen terug op zijn feestje van 30 april 1980. ,,Een geweldige dag!'' Hij was zelf actief betrokken bij een aantal kraakacties. ,,Het was volgens mij ook een grootse actiedag geweest zonder die rellen. Dat vond ik toch wat pijnlijk.''

Hoewel Hans bepaald niet vies is van een vette rel op z'n tijd, had het op kroningsdag wel een onsje minder gemogen. ,,De uitstekend georganiseerde actiedag is daardoor een beetje op de achtergrond geraakt. Het was de grootste kraakdag ooit! Niet de woningnood maar de woede heeft toen de boventoon gevoerd.''

Op 29 april gebeurt er helemaal niets, denkt Hans. ,,Dat zit er op dit moment helemaal niet in, het leeft niet. Ik vind ook dat je je eigen agenda moet bepalen, in plaats van je afhankelijk te stellen van festiviteiten die door je tegenstander worden gepland. Ik zie zelf geen enkele reden om actie te voeren. Misschien dat ik naar het Ravage-festival ga.''

Pech voor Hans, want dat Ravage Royaal festival gaat dit jaar niet door, zo hebben we in de wandelgangen vernomen. De wat tamme anti-monarchistische sfeer van het afgelopen jaar is daar debet aan.

Bullshit

We leggen ons oor tot slot dan maar te luister bij de jongste generatie. Eva, een actieve kraakster uit De Pijp, is enige tijd stil aan de andere kant van de lijn als we haar vragen wat 30 april 1980 voor haar betekent. ,,Was dat niet iets met Beatrix? Wacht, ik vraag het even aan mijn moeder, die was daarbij, zij is ook kraakster. Geen woning geen kroning! Ja, ik weet wel van die enorme rellen, maar de datum wist ik niet meer.''

Of Eva het jubileumfeest voor koningin Beatrix op 29 april terecht vindt? ,,Nee, hoewel ik moet bekennen dat ik niet eens wist dat er een jubileumfeest komt. De hoeveelheid geld die zo'n dag gaat kosten is al een goede reden om het niet te vieren. Ik ben überhaupt tegen de monarchie. Het kost geld, en het is bullshit!''

In tegenstelling tot de meeste van onze andere bronnen, denkt Eva dat er acties gevoerd gaan worden. ,,De kraakbeweging zal wel iets van zich laat horen. Misschien nog een zooitje anti-monarchisten. Verder weet ik niet wie er allemaal acties gaan voeren. Het zal in ieder geval niet hetzelfde worden als in 1980.''

Bea's hielenlikkers Naast een feestelijk programma op 29 april in Amsterdam en op 30 april in Den Haag, bezoekt Beatrix dit jaar nog tal van andere steden in het land. Het jubelprogramma wordt mede mogelijk gemaakt door het Nationaal Comité, dat zo maatschappelijk verantwoord mogelijk is samengesteld. Bron: www.25jaarkoninginbeatrix.nl Bovenaan de lijst van het Nationaal Comité prijkt de naam van Anneke Visser, secretaris van de Raad van Kerken en actief binnen de Sociale Alliantie. Vorig jaar nam zij nog deel aan het Nederlands Sociaal Forum. Kortom, in het dagelijks leven zet Visser zich in voor de medemens, met name voor de onderkant van de samenleving. Dan is het op z'n minst vreemd dat zo iemand zich nu inzet voor een instituut genaamd koningshuis dat eeuwenlang de ongelijkheid tussen arm en rijk in stand houdt en dat z'n kont afveegt aan de democratie. Uiteraard vroegen we Visser om commentaar, hetgeen werd geweigerd. Ze verwees ons door naar het secretariaat van het Nationaal Comité. Op de lijst van zestien hielenlikkers prijken verder namen als L. Hermans (MKB Nederland), C. van Lede (AkzoNobel), A. Rinnooy Kan (ING-groep), M. Sini (Islam en Burgerschap), F. Weisglas (voorzitter Tweede Kamer), A. Westerlaken ('s-Heeren Loo Zorggroep) en J. van Kemenade (PvdA en commissaris van de Koningin in N-Holland). Uiteraard ontbreekt ook Tjeenk Willink niet in het rijtje. Het vooraanstaand lid van de PvdA en senator onderhoudt innige banden met Beatrix. Dit duo wordt er momenteel van verdacht de invoering van het gekozen burgemeesterschap, dat momenteel in ruime meerderheid is samengesteld uit PvdA-ers, doelbewust te traineren.

 

Naar boven