●
Ravage ●
Archief
● Overzicht
2005 ● Overzicht
#4
Confronterende
blik op gruwelijk Cambodjaans verleden
Anderhalf tot twee miljoen mensen stierven tijdens het schrikbewind van guerrillaleider Pol Pot tussen 1975 en 1979 in Cambodja. De Utrechtse documentairemaker Jan van den Berg probeert met zijn Deacon of Death deze tragedie in perspectief te plaatsen.
Tekst Ulrik van Tongeren
De
documentaire won in 2004 op het Nederlandse filmfestival de gouden kalf
voor de beste documentaire. Met Sok Chea, wiens familie grotendeels werd
vermoord, ging de regisseur op pad om de verantwoordelijke van diens persoonlijke
tragedie te vinden.
De man, die toentertijd kampleider was, bleek gewoon in het geboortedorp van Sok Chea te leven en ook nog een vooraanstaande rol te spelen in het dorpsleven. Hij heet Karoby en is inmiddels werkzaam als traditioneel genezer en begeleidt crematies als spiritueel leider. Op zich is het al een mirakel dat de man wist te ontsnappen aan de zuiveringen en wraak in de jaren zeventig na het omverwerpen van het Pol Pot regime.
Confrontatie
De documentaire is spannend als een thriller, want de film werkt toe naar de confrontatie tussen de beul en zijn slachtoffer. Met behulp van een monnik als bemiddelaar werd een ontmoeting tussen beiden gearrangeerd. Karoby houdt voor de camera telkenmale vol dat hij alleen deed wat hem werd opgedragen.
Langzaam maar zeker wordt duidelijk dat hij een rol heeft gespeeld in de gruwelijke moordpartijen en verminkingen. Details als het open snijden van lijken om de ingewanden eruit te rukken en de levers op te eten zijn te gruwelijk voor woorden, maar het gebeurde wel eind jaren zeventig in Cambodja.
Regisseur Van den Berg maakte eerder de documentaire Mindfields (1997) waarin te zien was hoe de Cambodjaanse bevolking met hun trauma's over het verleden omgingen. Naar het zich laat aanzien volgt er binnenkort een tribunaal, met medewerking van de Verenigde Naties, waar de beulen veroordeeld zouden moeten worden. Deze kwestie speelt al vele jaren. Probleem is dat de huidige machthebbers banden hebben met of voortkomen uit de verantwoordelijke Rode Khmer.
Louterend
In Deacon of Death word getoond hoe mensen met het Pol Pot verleden omgaan. In de dagelijkse realiteit komt het neer op samenleven van de slachtoffers met hun voormalige beulen. Het boeddhisme speelt een belangrijke rol in de hele kwestie van schuld en boete en het verwerken van het verleden.
Ex-beul Karoby probeert met zijn positieve daden een goed karma op te bouwen, boete te doen voor zijn zonden. Volgens eigen zeggen zou Boeddha van hem nu een goed mens hebben gemaakt. Dat is in ieder geval de overtuiging van Karoby. Of zijn slachtoffers er zo over denken laat de film in het midden.
Het is een vreemde gewaarwording om te zien dat iedereen in het dorp weet wat Karoby gedaan heeft, toch wordt hij niet op zijn verleden aangesproken. Voor de westerse kijker is dat moeilijk te bevatten. Daarom is de confrontatie in de film zo opmerkelijk. Dergelijke ontmoetingen worden zoveel mogelijk vermeden in de Cambodjaanse cultuur.
Het tribunaal, als het er al komt, zal een spannende aangelegenheid zijn. Zullen nu eindelijk de beulen veroordeeld worden? Volgens de filmmakers was de samenwerking met Karoby een louterende ervaring voor Sok Chea, hij kon nu eindelijk eens zijn zegje doen. Misschien kan de documentaire, die binnenkort in Pnomh Penh vertoond wordt en waarschijnlijk in Cambodja op tv verschijnt, ook een louterend effect hebben op de Cambodjaanse bevolking.
Deacon of Death: draait in een groot aantal filmhuizen.