Mobiel bellen schaadt de gezondheid
Het maatschappelijk verzet tegen de plaatsing van zendmasten zwelt aan. In diverse Nederlandse plaatsen zijn bewonerscomité's actief om plaatsing van masten te blokkeren. De uitkomsten van een TNO-studie naar de effecten van umts-straling vormt hiervoor een belangrijke stimulans. Het ziektebeeld heet Mobiliasis, oftewel elektrostress.
Tekst Bert van der Steen
Volgens
Hugo Schooneveld, neurobioloog en oprichter van de Werkgroep Elektrische
Overgevoeligheid lijden in ons land al 240.000 mensen aan de gevolgen
van elektrische vervuiling van zendmasten en allerlei soorten van mobiele
en draadloze communicatie. Duizeligheid, hoofdpijn en chronische vermoeidheid
zijn de voornaamste kenmerken van het ziektebeeld.
Volgens ingenieur Charles Claessens van de Stichting Milieuziektes, welke zelf vanwege de stralingsrisico's inmiddels is geëmigreerd naar België, luidt de prognose dat wanneer de te plaatsen umts masten over een aantal jaren volledig functioneren, zestig procent van de Nederlandse bevolking last heeft van elektrostress.
Minister Brinkhorst daarentegen vindt, met veel smeltend boter op het hoofd, de aanleg van umts-netwerken verantwoordt. ,,Dat er op dit moment nog geen definitieve conclusies getrokken kunnen worden over de mogelijke schadelijkheid van umts-straling doet daaraan niets af'', durft deze minister met een 'zuiver geweten' te beweren. De conclusies waar Brinkhorst het over heeft, zijn echter al door vele onderzoeksinstituten getrokken. Maar deze, veelal buitenlandse, erkende onderzoeksresultaten worden als een kind met het badwater weggegooid.
Camouflage
Nederland anno 2005: Als je ergens een peuk opsteekt kijkt een massamenigte je boos aan vanwege het 'meeroken' en de gevolgen hiervan. Ondanks het feit dat de uitstoot van het dagelijks forenzenverkeer waar men per dag aan blootgesteld wordt in de randstad meer kanker veroorzaakt, dan een pakje sigaretten per dag. Wanneer diezelfde massamenigte jou bestraalt met miljoenen mobiele telefoons en de bijbehorende masten en microcellen moet je dat maar 'accepteren', of je wil of niet.
Vanwege het feit dat de moderne mens gebruik wil maken van allerlei draadloze toepassingen zitten we op dit moment met een gigantisch aantal zendmasten opgescheept. Zowel zichtbaar als onzichtbaar, legaal en illegaal geplaatst. Microcellen, verstopt onder het plafond van je lokale supermarkt, winkelcentrum of ziekenhuis. Of gewoon bij je thuis aan je eigen geveltje, op het dak van je buurman.
Omdat zo'n mast esthetisch gezien een blamage is, rukken de gecamoufleerde antennes op. Masten worden netjes verstopt achter de ruiten van watertorens, in kerktorens, verpakt als schoorsteen, vermond als denneboom, enz. Op het Vrijthof in Maastricht is er zelfs al een wegwijzerpaal van de ANWB gesignaleerd waarin een zendmast verstopt zit.
Economische belangen spelen hierbij een grote rol, in dit geval voor de gespecialiseerde bedrijven die deze gecamoufleerde masten vervaardigen. Je ziet ze niet, maar ze stralen wel door je donder. Het biedt voor de producent het bijkomende voordeel dat de burger die mogelijk klachten ondervindt van de straling, niet langer weet of die klachten te wijten zijn aan een zendmast in de buurt.
Vanwege de hoeveelheid plaatsingen van zendmasten hoeft de telecomprovider tegenwoordig geen toestemming meer te vragen aan de lokale autoriteiten. Hoeveel gsm-masten er in Nederland staan, is vreemd genoeg niet bekend. Wel dat er momenteel 1800 umts-masten zijn geplaatst en dat dit aantal de komende jaren zal verdertigvoudigen.
Umts
Umts staat voor Universal Mobile Telecommunications System en is de opvolger van de gsm techniek die in Nederland in 1994 werd geïntroduceerd. Net als gsm worden er bij umts digitale signalen verzonden. Sinds de introductie werd gsm steeds vaker gebruikt, maar nu is het volgens de providers tijd voor een nieuw netwerk met vele extra's. Umts belooft snelheden vergelijkbaar met ADSL en daarmee ontstaan er nieuwe mogelijkheden.
Om hoge transmissiesnelheden te garanderen en om storingen en foute verzendingen te voorkomen, worden er ongeveer 50.000 zendmasten geplaatst in Nederland. In de eerste instantie worden de umts basisstations (zenders) bijgeplaatst op de reeds bestaande gsm masten, maar er zullen ook nieuwe masten geplaatst worden. Per mast worden er meestal drie basisstations opgehangen, een voor elke sector.
Van elke provider komen er drie antennes op de mast te hangen, hetgeen betekent dat je binnen een straal van honderd meter drie masten hebt van vijf telecomproviders. Dat houdt in dat er per reikwijdte district zo'n 15 masten staan. Soms binnen een straal van 100 meter, of op het dak van een gebouw.
Op het moment dat de vijf telecomproviders Vodafone, KPN, T-Mobile, Orange en Telfort de umts licenties van de overheid kochten, hebben ze er 2,7 miljard euro voor betaald. Bij het kopen van de licenties is tevens overeengekomen met de overheid dat er in 2007 een landelijk dekkend netwerk moet zijn, op straffe van bepaalde sancties.
Tot 2007 zullen de gsm en umts netwerken tegelijkertijd actief zijn en de basisstations van zowel gsm 900 MHz, gsm 1800 MHz (DCS), en umts zullen dus tegelijkertijd op vol vermogen zenden op verschillende frequenties. Dit betekent voor de burgers een relatief hoog blootstellingsniveau. Als gevolg van de uitbreiding van het aantal zendmasten loopt ook de stralingsdichtheid (gemeten in microwatt per vierkante meter) in huis enorm op.
Klachten
Het aantal stralingsklachten groeit significant. Dagelijks melden steeds meer mensen zich met hun klachten bij diverse actiegroepen. Meer dan 35 procent van de bewoners van een flat aan het Amsterdamse Nassauplein is ziek sinds de plaatsing van vijftien masten voor mobiele, draadloze diensten. Op de websites van www.stopumts.nl en www.sotnederland.tk zijn (er) talloze voorbeelden van schrijnende gevallen te lezen.
Er zijn zelfs al actiegroepen bedreigd, officieel en minder officieel. Per aangetekende brief en per telefoon, waarin vriendelijk verzocht werd te stoppen met de activiteiten, anders zouden deze actievoerders hetzelfde lot ondergaan als Theo van Gogh.
De klachten variëren van een zwaar hoofd, duizelingen, tintelingen, misselijkheid, hart(ritme) stoornissen, gevoel van 'omvallen en in elkaar storten', burn-out, zware benen, richtingsgevoel kwijt, gevoel van stroom door het hoofd (alsof je een 9-volts batterijblok tegen de tong houdt!), apneu, cara, ernstige nervositeit, ernstige verwardheid, niet of nauwelijks kunnen slapen, tintelende handen en benen tot aan sociale desinteresse, extreme agressie en toenemende intolerantie.
De slachtoffers van Mobiliasis hebben het veelal zwaar te verduren. Niet alleen artsen miskennen het stralingsgevaar dat verbonden is aan de zendmasten, ook vrienden en familie doen er vaak laatdunkend over: 'Je moet niet zo zeuren, als het werkelijk zo gevaarlijk is, had men de mobiele telefonie niet op de markt gebracht.'
Deze mensen worden, hoe triest het ook klinkt, indirect voor gek verklaard zodra ze met hun fysieke klachten aankloppen bij gesponsorde wetenschappers, overheidsfunctionarissen, ontwikkelaars en providers. Deze instanties geven de klagers geen duimbreedte toe, het economisch belang weegt te zwaar. Er zijn zelfs al actiegroepen anoniem bedreigd om hun activiteiten te staken.
Naila
Uit onderzoek van TNO in 2003 blijkt echter dat er een verband bestaat tussen de straling van umts-antennes en de gezondheid van mensen. Maar het onderzoek bleek ontoereikend, er waren geen harde conclusies aan te verbinden. Op dit moment vinden extra onderzoeken plaats om meer zekerheid te verkrijgen.
In het Beierse plaatsje Naila daarentegen is wel gedegen onderzoek uitgevoerd naar de gevolgen van elektrostraling. In 1993 werd de eerste zendmast in Naila geplaatst, in 1997 volgde een tweede in de directe omgeving. De huisartsen in het plaatsje keken vanaf eind 1993 naar het voor komen van kanker onder bewoners van het stadje die in een straal van respectievelijk 400 meter en 1000 meter rond de masten wonen.
Na vijf jaar waren er geen verschillen meetbaar. Tien jaar later echter, in 2004, bleek het risico op kanker bij mensen in het 'binnengebied' ruim drie keer groter dan daarbuiten. Binnen een straal van 400 meter kregen in de tweede periode van vijf jaar 13 van de 320 mensen kanker, in het gebied tot 1000 meter 8 van de 647. De tweede opmerkelijke uitkomst is dat er niet alleen meer kanker voorkomt in het binnengebied, maar dat de tumoren daar gemiddeld 8,5 jaar eerder ontstaan dan bij de mensen in het 'buitengebied'.
Er zijn ook metingen gedaan van de veldsterkte, uitgevoerd door het Beierse Ministerie voor milieubescherming. In het gebied tot 100 meter rond de masten vond het instituut veldsterktes tot 2 volt/meter, in een zone tot 400 meter 0,3 volt/meter en in een zone tot 800 meter 0,06 volt/meter. De stralingsintensiteit, uitgedrukt in microwatts per vierkante meter, ligt in het binnengebied ongeveer honderd keer hoger dan in het buitengebied.
Kanker
Het onderzoek uit het 8500 inwoners tellende stadje Naila is wereldwijd het eerste onderzoek naar de gezondheidseffecten van blootstelling aan straling van zendmasten dat op deze manier is uitgevoerd. Het onderzoek is door de vijf plaatselijke huisartsen zonder financiële steun van buitenaf in hun vrije tijd uitgevoerd.
Volgens de huisartsen vormen de resultaten van de Naila-studie - in combinatie met andere onderzoeksuitkomsten - een concrete aanwijzing voor een mogelijk oorzakelijk verband tussen de straling van gsm-masten en kanker. In ieder geval kan dit verband niet langer uitgesloten worden.
Resultaten van systematische metingen van de veldsterktes rond gsm-masten zijn in Nederland niet voorhanden, zo vermeldt een RIVM-rapport. Er zijn ook geen gegevens bekend over de veldsterktes rond plaatsen waar zich meerdere masten tegelijk bevinden en waar de straling dus sterker is. Alleen als er problemen zijn, wordt er incidenteel gemeten door de telefoonmaatschappijen, maar niet door een onafhankelijke instantie.
Ook het bellen met een mobieltje levert gezondheidsrisico's op. Volgens een Zwitserse studie - gepubliceerd in The Journal of Sleep Research in december 2002 - is met een scan vastgesteld dat de doorbloeding in het hoofd verandert na een halfuur mobiel telefoneren. Dat gebeurt alleen in de hersenhelft aan de kant waar de telefoon wordt gebruikt. Ook treden er veranderingen op in een hersenfilmpje (Elektro Encefalo Gram, EEG).
Weerstand
Dit soort onderzoeken, gekoppeld aan fysieke en psychische klachten van mensen die in de nabijheid van een zendmast wonen, versterkt het verzet. Woningbouwcorporatie De Alliantie, de op een na grootste van het land, staat geen zendmasten meer toe op de flats, zolang niet bewezen is of deze wel of geen schade toe brengen. In Terneuzen is er een wethouder die een verbod wil op het plaatsen van zendmasten op scholen en flats.
Onlangs werd bekend dat de gemeente Haarlemmermeer weigert het bedrijf KPN Mobile een vergunning te geven voor de bouw van een umts-mast in de nieuwbouwwijk Getsewoud-Zuid in Nieuw-Vennep. De gemeente gaat met KPN praten over een andere plek. Een meerderheid van de gemeenteraad in Haarlemmermeer sprak zich eerder al uit tegen de plaatsing van umts-masten in woongebieden.
Ook vanuit de Tweede Kamer gaan er stemmen op om geen umts-masten meer te plaatsen. Daarom hadden GroenLinks en Socialistische Partij in december 2004 gevraagd. De PvdA wil dat er gestopt wordt met het plaatsen van deze masten op flatgebouwen. Maar het kabinet acht de gezondheidsrisico's niet groot genoeg en staat verdere uitbreiding van het umts-zenderpark toe. Hiermee volgt het kabinet het advies van de Gezondheidsraad op.
Rob van den Hoven van Genderen, oud-topman van Telfort, denkt dat financiële belangen de reden zijn dat de overheid besloten heeft de uitrol van het umts-netwerk niet stop te zetten. Van Genderen: ,,Stel dat er zoiets gebeurt, dan zijn de operators de eerste die zeggen: 'Het bedrag dat wij hebben betaald voor die frequenties willen we graag terug hebben. Bovendien willen we dan ook nog eens zes miljard voor alle investeringen die we hebben gedaan'.''
Voor verontruste bewoners zelf is het ondoenlijk het plaatsen van de zendmasten tegen te gaan. Voor masten die lager zijn dan vijf meter is sowieso geen vergunning nodig, en voor masten welke hoger uitvallen, passen de operators ondermaatse trucjes toe zoals het verspreiden van onduidelijk opgestelde bezwaarschriften.
Meer info over gevaren en ziektes als gevolg van straling: