● Ravage   ● Archief    ● Overzicht 2005    ● Overzicht #2

Recherche zet jongeren onder druk

Verdacht van het plakken van stickers op
ABN-Amro

Twee jongeren uit Heerlen, die van vernieling van ABN-Amro pinautomaten en brandstichting werden verdacht, zijn onlangs verhoord door rechercheurs van de Nationale Recherche. Uit de vraagstelling kwam naar voren dat de dienst vooral bezig is informatie te verzamelen over activisten die protesteren tegen het proefdiercentrum BPRC.

Tekst Alex van Veen

Op 5 januari vroeg in de middag wordt er aangebeld bij de woning van de ouders van Simone, woonachtig in Heerlen. ,,Goedemiddag, wij zijn Henk de Jong en Fred van Faasen, rechercheurs van de Nationale Recherche uit Driebergen. Is uw dochter thuis?''

De ouders staan perplex en willen weten wat hun dochter dan wel niet gedaan heeft. Hierover wilden zij niks loslaten. Wel gaven ze aan toestemming te hebben van de officier van justitie om haar mee te nemen voor verhoor. ,,Als ze niet vrijwillig meegaat, kunnen we haar buiten heterdaad arresteren'', antwoordt De Jong.

Simone bevindt zich op dat moment op haar werk, maar zou over een uurtje thuiskomen, weet haar moeder te melden. Zolang willen de rechercheurs nog wel op haar wachten. De 17-jarige Heerlense weet niet goed raad bij de aanblik van de rechercheurs in de woonkamer. Simone: ,,Ze zeiden enkel dat het verhoor in het teken zou staan van anarchisme en vernieling en dat ze van de 'terrorisme en activisme bestrijding' waren.''

Omdat Simone en Glenn diezelfde middag al afgesproken hebben met een advocaat, in verband met de situatie van het kraakpand waar Glenn woont, maakt ze met de rechercheurs de afspraak dat ze zich de volgende dag zal melden op het politiebureau van Heerlen. Naar het proces-verbaal van de officier van justitie wordt niet gevraagd.

Groentjes

Simone zit nog op de middelbare school, gothic uiterlijk en parttime werkzaam als kinderoppas. Glenn werkt een dag in de week bij een glazenwassersbedrijf. Ondanks hun linkse sympathieën en idealen is justitie bij deze jongeren aan het verkeerde adres als ze serieus denken hier te maken te hebben met radicale dierenrechtenactivisten die middelen als brandstichting en intimidatie niet schuwen. In wezen zijn ze nog groentjes in activistenland.

,,Koffie of thee?'', wil Henk de Jong weten. Simone is vandaag met knikkende knieën en met buikpijn voor haar afspraak met de rechercheurs naar het politiebureau gegaan. Haar ouders in gestressde toestand achterlatend. Gedurende het drie uur durende verhoor drinkt ze door de zenuwen vele bekers thee. Dat ze daarmee haar DNA-profiel in handen van justitie gaf, voor zover men daar op uit was, besefte ze niet.

Rechercheur De Jong stelt haar de harde vragen, diens collega Van Faasen vraagt haar voornamelijk feiten van persoonlijke aard. De Jong begint met een verhandeling over de vage scheidslijn tussen terrorisme en activisme. Simone ,,Hij kwam met enge verhalen over dichtgeschroefde woonhuizen die vervolgens in brand werden gestoken. En er zou de dag voor het verhoor brand zijn gesticht bij een kalverenslachterij in Den Bosch. Wat ik daar dan van vond.''

De Jong vertelt haar dat het proefdiercentrum BPRC en de dienstverlenende bank ABN-Amro langdurig lastig worden gevallen door activisten in heel het land. ,,Hij wilde weten of ik dat bedrijf zelf ook kende, of ik wist waar het zich bevond. Dat de ABN-Amro inmiddels 300.000 euro schade heeft geleden door vernielingen aan de pinautomaten, en of ik ook wel eens iets vernielde. Nou, nee dus.''

Sabotage tips

Vervolgens krijgt Simone van de rechercheur ongevraagd een cursus sabotage pinautomaten voorgeschoteld. ,,Kreeg ik te horen hoe je te werk moet gaan om geldautomaten uit te schakelen: verf op het beeldscherm spuiten, sneldrogende lijn in de gleuf waar het pasje in moet, de toetsen beplakken, andere pasjes dan bankpasjes in de gleuf stoppen, etc. Hij vroeg me of ik bekend was met deze actiemethodes en of ik die wel eens uitgeprobeerd had. Dit heb ik ontkend.''

De rechercheur vroeg haar ook of ze klant is van de ABN-Amro, waarop ze ontkende en vertelde dat ze principieel weigert om klant van deze bank te zijn. Ook dit kwam dan in haar verklaring te staan. Ze toonden emailberichten van zowel Glenn en Simone, die in het verleden vanuit hun ouderlijk huis waren verzonden aan actiecampagne Koen, een club die acties voert tegen BPRC.

De jongeren hebben bij Koen onder meer actiemateriaal besteld, zoals flyers en stickers gericht tegen het BPRC. Tevens hebben ze aan de actiegroep gevraagd of men te gast wilde zijn op een video-avond in Heerlen, die in het teken stond van het proefdiercentrum en de acties die er tegen worden gevoerd.

,,De Jong vroeg me dan of ik de bewuste emails kende, of ik wist wat de inhoud ervan was. Ik bevestigde dat de mailtjes van mij afkomstig waren, dat kwam ook in de verklaring te staan'', aldus Simone. Op de video-avond, die plaatsvond in een lokaal cultureel café, waren uiteindelijk twee personen van de campagnegroep Koen aanwezig.

Simone: ,,Ik ben gelukkig hun namen vergeten en weet ook niet meer goed hoe ze eruit zagen, behalve dan dat het om een jongen en een meisje ging. Toen De Jong hier specifiek naar vroeg, wist ik hem niets te vertellen. Maar ik werd hier wel uitgebreid over verhoord, ze wilden precies weten wie die twee personen zijn geweest. Tevens stelden ze vragen over de overige aanwezigen op de video-avond, maar van mij werden ze niets wijzer.''

Foto-shots

Als klap op de vuurpijl komt De Jong met het bewijs op de proppen waardoor Simone en haar vriend als verdachte van een strafbaar feit te boek zouden staan. Dit bewijs bestaat uit een tweetal vage afbeeldingen, gemaakt op de avond van 4 juni 2004 vanuit een pinautomaat van een filiaal van ABN-Amro te Hoensbroek.

Sinds een aantal jaren maken de bankinstellingen foto's van de personen die gebruik maken van de pinautomaat. Het cameraatje bevindt zich normaliter onder de gleuf waar de pas ingaat, en bevindt zich achter een rechthoekig ondoorzichtig glasplaatje. De kwaliteit van de afbeelding laat overigens te wensen over, zeker als deze in het donker wordt gemaakt.

,,Ik weet niet wie de personen zijn op de afdrukken die De Jong mij liet zien, wij in elk geval niet'', zegt Simone naar eer en geweten. ,,We kunnen het sowieso niet zijn geweest, want pas in september hebben we het actiemateriaal van Koen ontvangen.''

Op de getoonde foto's zijn personen te ontwaren met een flinke capuchon op, waardoor het al helemaal moeilijk wordt om een gezicht te herkennen. Wel is te zien dat ze hun hand tegen de zijkant van de automaat houden, misschien om er een sticker op te plakken. De rechercheurs tonen nog een derde foto, maar ook die persoon werd niet door Simone en Glenn herkend.

Geschrokken

Simone vond het maar een vreemd verhoor. ,,Na drie uur trok ik de conclusie dat ze eigenlijk alleen maar wilden weten of ik ooit pinautomaten heb vernield, terwijl ik dit aan het begin van het verhoor al ontkend had. In m'n verklaring hebben ze ook nog opgetekend dat er twee personen van Koen op onze filmavond zijn geweest. Naar mijn idee heb ik ze nutteloze informatie verschaft.''

Na afloop heeft ze gevraagd of ze haar verklaring mee kon nemen naar huis. ,,Dat mocht niet want dat zou het onderzoek in de weg staan. Wel mocht ik de verklaring inzien, en dat was maar goed ook, want ze hadden m'n antwoorden behoorlijk verdraaid. Uit deze verklaring kon je opmaken dat ik hartstikke schuldig was!'' In overleg zijn haar antwoorden aangepast. ,,Ik weigerde m'n handtekening onder de verklaring te zetten voordat alle antwoorden waren hersteld.''

Glenn kreeg in grote lijnen dezelfde vragen voorgelegd, enkel in zijn geval stelde Van Faasen de harde vragen. ,,In grote lijnen komen de ervaringen van Simone tijdens het verhoor overeen met die van mij. Met dit verschil dat ik wel tevreden was over de wijze waarop de verklaring was opgesteld.''

Na de verhoren zijn de rechercheurs nog een keer langs geweest bij de ouders van Simone met de mededeling dat er niets aan de hand was en dat ze Simone en Glenn waarschijnlijk niets konden maken. ,,Hopelijk zien we elkaar nooit meer'', zouden ze bij vertrek hebben gezegd.

De jongeren voelen zich, twee weken na de verhoren, behoorlijk geïntimideerd. Simone is er naar eigen zeggen lichtelijk paranoïa van geworden. ,,De dag na het verhoor maakte m'n gsm rare geluidjes en op straat denk ik soms dat ik achtervolgd wordt door de politie. Vind het actievoeren ook wat linker geworden, al weten we nu wel beter waar we op moeten letten. Ik wist dat het niet slim was om bepaalde onderwerpen telefonisch te bespreken, maar dat ook je email wordt gelezen wist ik nog niet.''

Criminele organisatie

Nadat er door politie en justitie op het gebied van dierenrechtenactivisme jarenlang is 'aangemodderd' op plaatselijk en regionaal niveau, is het onderzoek sinds vorig jaar ondergebracht bij de Nationale Recherche. Deze heeft dierenrechtenactivisme, na terrorisme, hoog op haar agenda geplaatst.

Dit betekent dat er momenteel een heel leger aan rechercheurs bezig is, voornamelijk met het in kaart brengen van alles en iedereen die ook maar iets met dierenrechtenactivisme te maken heeft, of zou kunnen hebben. Dit gebeurt onder meer door zogenaamd 'open bronnen onderzoek' (wat staat er op de websites, in de blaadjes, wat zijn onderwerpen op info-avonden enz.), het volgen en observeren van personen, het aftappen van telefoon- en emailverkeer en het vastleggen op foto- en filmmateriaal van iedereen die bijvoorbeeld demonstreert bij BPRC.

Uit andere verhalen van mensen die zijn verhoord door de Nationale Recherche valt op te maken dat men momenteel bezig is met een vooronderzoek in het kader van artikel 140, deelname aan een criminele organisatie. Omdat hierop een maximumstraf staat van zes jaar, mogen bovengenoemde opsporingsbevoegdheden (die vallen onder de wet Bijzondere Opsporingsbevoegdheden) gebruikt worden.

Het onderzoek van de Nationale Recherche lijkt zich met name te richten op iedereen die zich bezighoudt met acties tegen BPRC. Hierbij gaat het niet alleen om activisten die daadwerkelijk acties uitvoeren als het knippen van hekken of het thuis lastig vallen van personeelsleden van BPRC. Ook in een club als EDEV, die zich bezighoudt met publieksacties, voorlichting en legale demonstraties, is men bovenmatig geïnteresseerd. Zo worden onder andere de telefoons van de organisatie afgetapt.

Met twee rechercheurs naar Heerlen afreizen vanwege het plakken van wat stickers lijkt op het eerste gezicht tamelijk absurd. Het laat echter zien dat er met veel mensen gewerkt wordt aan het onderzoek, en dat men elk aanknopingspunt, hoe minimaal ook, uit wil zoeken. Dat het mensen er ook nog eens van lijkt te weerhouden om verder actie te voeren, of om stickers aan te vragen bij een club als Koen, is voor de dienst een mooi bij-effect.

Buro Jansen & Janssen doet onder meer onderzoek naar het functioneren van de Nationale Recherche inzake de aanpak van dierenrechtenactivisme. Indien er vergelijkbare gevallen bekend zijn als hetgeen Simone en Glenn is overkomen, schrijf dan een briefje naar: Buro Jansen, Postbus 10591, 1001 EN Amsterdam. Anonimiteit gegarandeerd.

Naar boven